Research Article

Mutlak Hakikat Tasavvurlarının Ontolojik Mukayesesi: Vahdet-i Vücûd ve Advaita Vedānta Anlayışı

Number: 2026 August 10, 2026
EN TR

Mutlak Hakikat Tasavvurlarının Ontolojik Mukayesesi: Vahdet-i Vücûd ve Advaita Vedānta Anlayışı

Abstract

Mutlak hakikat ile çokluk arasındaki ilişkinin nasıl açıklanacağı, metafizik düşüncenin temel problemlerinden biridir. Advaita Vedānta ve vahdet-i vücûd düşüncesi, bu probleme farklı dinî geleneklerde geliştirilmiş iki önemli metafizik yaklaşım olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, söz konusu iki geleneğin birlik-çokluk problemini nasıl temellendirdiğini ele alarak mutlak birlik ile fenomenal dünya arasındaki ilişkinin hangi kavramsal çerçevelerle açıklandığını ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu karşılaştırma, farklı dinî-felsefî geleneklerde birlik düşüncesinin çokluk ve görünür dünya ile nasıl ilişkilendirildiğini göstermesi bakımından önem taşımaktadır. Çalışmada Advaita Vedānta’da “Nirguna Brahman”, “māyā” ve “avidyā” kavramları ile vahdet-i vücûd düşüncesinde “vücûd-ı mutlak” ve “tecellî anlayışı” incelenmektedir. İnceleme, her iki geleneğin varlık anlayışını belirleyen ontolojik kavramlarla sınırlandırılmıştır. Bu bağlamda epistemolojik tartışmalar ve tarihsel etkileşim meseleleri kapsam dışında bırakılmıştır. Çalışmanın sonucunda, her iki öğretinin birlik-çokluk problemini benzer ontolojik yaklaşımlarla açıkladığı, ancak bu yaklaşımı farklı kavramsal çerçeveler üzerinden ifade ettiği ortaya konmuştur.

Keywords

References

  1. Avcı, Hatice Çiçek. “Vedanta Sistemindeki Maya ve Avidya Kavramları Üzerine Bir İnceleme”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 19/1 (2019), 95-118. https://izlik.org/JA99PH38ZJ
  2. Bayraktar, Mehmet. “İbn al-`Arabi’de Varlığın Birliği’nin Onto-Lenhustik Analizi”, Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 25 (1981), 359-368. https://izlik.org/JA88UH65KR
  3. Bozkurt, Birgül. “Muhyiddin İbn Arabî ve Abdulhak İbn Seb‘in’in Vahdet Anlayışlarının Mukayesesi”, Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi 6/2 (2020), 311-368. https://doi.org/10.32955/neu.istem.2020.6.2.01
  4. Chittick, William C. “İbnü’l-Arabî: Entelektüel Geleneğe Açılan Kapı”. Sufiyye. Çev. Mustafa Salih Edis 10 (Haziran 2021). 289-302. https://doi.org/10.46231/sufiyye.958947
  5. Çelebi, Emin. “İbn Arabi’nin Epistemolojisinde Duyu ve Akıl”, Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 10/3 (2010), 43-56. https://izlik.org/JA86GU86XE
  6. Demirli, Ekrem. “Vahdet-i Vücûd”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 42/431-435. Ankara: TDV İslam Ansiklopedisi, 2012.
  7. Deutsch, Eliot – Dalvi, Rohit. The Essential Vedānta: A New Source Book of Advaita Vedānta. Bloomington: World Wisdom, 2004.
  8. Deutsch, Eliot. Advaita Vedānta: A Philosophical Reconstruction. Honolulu: East-West Center Press, 1969.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Kalam, Sufism

Journal Section

Research Article

Publication Date

August 10, 2026

Submission Date

March 3, 2026

Acceptance Date

July 9, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 2026

APA
Yıldız, M., & Aykaç, M. (2026). Mutlak Hakikat Tasavvurlarının Ontolojik Mukayesesi: Vahdet-i Vücûd ve Advaita Vedānta Anlayışı. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, 2026. https://doi.org/10.20486/imad.1901544
AMA
1.Yıldız M, Aykaç M. Mutlak Hakikat Tasavvurlarının Ontolojik Mukayesesi: Vahdet-i Vücûd ve Advaita Vedānta Anlayışı. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 2026;(2026). doi:10.20486/imad.1901544
Chicago
Yıldız, Muhammet, and Mustafa Aykaç. 2026. “Mutlak Hakikat Tasavvurlarının Ontolojik Mukayesesi: Vahdet-I Vücûd Ve Advaita Vedānta Anlayışı”. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, nos. 2026. https://doi.org/10.20486/imad.1901544.
EndNote
Yıldız M, Aykaç M (August 1, 2026) Mutlak Hakikat Tasavvurlarının Ontolojik Mukayesesi: Vahdet-i Vücûd ve Advaita Vedānta Anlayışı. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 2026
IEEE
[1]M. Yıldız and M. Aykaç, “Mutlak Hakikat Tasavvurlarının Ontolojik Mukayesesi: Vahdet-i Vücûd ve Advaita Vedānta Anlayışı”, İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, no. 2026, Aug. 2026, doi: 10.20486/imad.1901544.
ISNAD
Yıldız, Muhammet - Aykaç, Mustafa. “Mutlak Hakikat Tasavvurlarının Ontolojik Mukayesesi: Vahdet-I Vücûd Ve Advaita Vedānta Anlayışı”. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 2026 (August 1, 2026). https://doi.org/10.20486/imad.1901544.
JAMA
1.Yıldız M, Aykaç M. Mutlak Hakikat Tasavvurlarının Ontolojik Mukayesesi: Vahdet-i Vücûd ve Advaita Vedānta Anlayışı. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 2026. doi:10.20486/imad.1901544.
MLA
Yıldız, Muhammet, and Mustafa Aykaç. “Mutlak Hakikat Tasavvurlarının Ontolojik Mukayesesi: Vahdet-I Vücûd Ve Advaita Vedānta Anlayışı”. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, no. 2026, Aug. 2026, doi:10.20486/imad.1901544.
Vancouver
1.Muhammet Yıldız, Mustafa Aykaç. Mutlak Hakikat Tasavvurlarının Ontolojik Mukayesesi: Vahdet-i Vücûd ve Advaita Vedānta Anlayışı. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 2026 Aug. 1;(2026). doi:10.20486/imad.1901544