Research Article

Reklamdan Kaçınmanın Psikolojik Öncüllerinin Yapısal Eşitlik Modeli ile İncelenmesi

Volume: 18 Number: 2 October 15, 2025
TR EN

Reklamdan Kaçınmanın Psikolojik Öncüllerinin Yapısal Eşitlik Modeli ile İncelenmesi

Abstract

Reklamdan kaçınma, bireylerin reklam mesajlarına maruz kalmamak amacıyla bilinçli olarak sergilediği kaçınma davranışlarını ifade etmektedir. Dijital medya kullanımının artmasıyla birlikte, bu tür kaçınma davranışları tüketiciler arasında giderek yaygınlaşmakta ve dijital reklamların etkinliğini ciddi şekilde etkilemektedir. Bu çalışma reklam irritasyonu, gizlilik endişesi, öz saygı ve reklama yönelik tutumdan oluşan psikolojik etmenlerin reklamdan kaçınma davranışı üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla ilişkisel tarama modeli temel alınarak tasarlanan araştırmada değişkenler arası ilişkilerin incelenmesi için örtük değişkenli yapısal eşitlik modeli kullanılmıştır. Anket tekniği ile çevrimiçi ortamda 408 katılımcıdan elde edilen veriler SPSS ve AMOS yazılımları yardımıyla analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında öncelikle ölçme araçlarının güvenilirlikleri ve yapı geçerlilikleri test edilmiş, tüm ölçeklerin güvenilir ve geçerliliğe sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular gizlilik endişesi ve reklam irritasyonunun reklamdan kaçınmayı pozitif; reklama yönelik tutumun ise negatif etkilediğini göstermektedir. Öz saygının reklamdan kaçınma üzerindeki etkisi ise anlamlı bulunmamıştır. Araştırma sonuçlarına göre ayrıca; gizlilik endişesi reklam irritasyonunu pozitif, reklam irritasyonu reklama yönelik tutumu negatif ve öz saygı gizlilik endişesini pozitif yönde etkilemektedir. Öz saygının reklam irritasyonu ve reklama yönelik tutum üzerindeki etkisi ve gizlilik endişesinin reklama yönelik tutum üzerindeki etkisi ise anlamsızdır. Araştırmanın dijital reklamcılıkla birlikte önem kazanan ve güncel bir kavram olan reklamdan kaçınmaya yönelik ortaya koyduğu sonuçlar açısından hem bu konuda yürütülen akademik çalışmalara hem de reklamcılık sektörü profesyonellerine fayda sağlayacağı düşünülmektedir.

Keywords

References

  1. Aaker, D. A., & Bruzzone, D. E. (1985). Causes of irritation in advertising. Journal of Marketing, 49(2), 47-57. https://doi.org/10.1177/002224298504900204
  2. Ackerman, R. A., Witt, E. A., Donnellan, M. B., Trzesniewski, K. H., Robins, R. W., & Kashy, D. A. (2011). What does the narcissistic personality inventory really measure? Assessment, 18(1), 67-87. https://doi.org/10.1177/1073191110382845
  3. Akyüz, A. (2010). Reklama yönelik tutum: Belirleyici faktör olarak inançlar. Marmara İletişim Dergisi, 17(17), 214-227.
  4. Baek, T. H., & Morimoto, M. (2012). Stay away from me. Journal of Advertising, 41(1), 59-76. https://doi.org/10.2753/JOA0091-3367410105
  5. Bandura, A. (1989). Human agency in social cognitive theory. American Psychologist, 44(9), 1175-1184.
  6. Başaran, Ü., & Yıldız, M. (2022). Reklam iilgilenimi, reklama yönelik tutum ve satın alma niyeti arasındaki etkilerin analizi: Marka tutumunun aracılık rolü. Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi, 40, 173-195.
  7. Batra, R., & Holbrook, M. B. (1990). Developing a typology of affective responses to advertising. Psychology & Marketing, 7(1), 11-25. https://doi.org/10.1002/mar.4220070103
  8. Bauer, R. A., & Greyser, S. A. (1968). Advertising in America: The consumer view. Harvard University Press.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Communication and Media Studies (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 15, 2025

Submission Date

April 24, 2025

Acceptance Date

September 23, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 18 Number: 2

APA
Kiçir, İ., & Ünal, C. (2025). Reklamdan Kaçınmanın Psikolojik Öncüllerinin Yapısal Eşitlik Modeli ile İncelenmesi. Selçuk İletişim, 18(2), 564-589. https://doi.org/10.18094/josc.1682749
AMA
1.Kiçir İ, Ünal C. Reklamdan Kaçınmanın Psikolojik Öncüllerinin Yapısal Eşitlik Modeli ile İncelenmesi. JOSC. 2025;18(2):564-589. doi:10.18094/josc.1682749
Chicago
Kiçir, İbrahim, and Celil Ünal. 2025. “Reklamdan Kaçınmanın Psikolojik Öncüllerinin Yapısal Eşitlik Modeli Ile İncelenmesi”. Selçuk İletişim 18 (2): 564-89. https://doi.org/10.18094/josc.1682749.
EndNote
Kiçir İ, Ünal C (October 1, 2025) Reklamdan Kaçınmanın Psikolojik Öncüllerinin Yapısal Eşitlik Modeli ile İncelenmesi. Selçuk İletişim 18 2 564–589.
IEEE
[1]İ. Kiçir and C. Ünal, “Reklamdan Kaçınmanın Psikolojik Öncüllerinin Yapısal Eşitlik Modeli ile İncelenmesi”, JOSC, vol. 18, no. 2, pp. 564–589, Oct. 2025, doi: 10.18094/josc.1682749.
ISNAD
Kiçir, İbrahim - Ünal, Celil. “Reklamdan Kaçınmanın Psikolojik Öncüllerinin Yapısal Eşitlik Modeli Ile İncelenmesi”. Selçuk İletişim 18/2 (October 1, 2025): 564-589. https://doi.org/10.18094/josc.1682749.
JAMA
1.Kiçir İ, Ünal C. Reklamdan Kaçınmanın Psikolojik Öncüllerinin Yapısal Eşitlik Modeli ile İncelenmesi. JOSC. 2025;18:564–589.
MLA
Kiçir, İbrahim, and Celil Ünal. “Reklamdan Kaçınmanın Psikolojik Öncüllerinin Yapısal Eşitlik Modeli Ile İncelenmesi”. Selçuk İletişim, vol. 18, no. 2, Oct. 2025, pp. 564-89, doi:10.18094/josc.1682749.
Vancouver
1.İbrahim Kiçir, Celil Ünal. Reklamdan Kaçınmanın Psikolojik Öncüllerinin Yapısal Eşitlik Modeli ile İncelenmesi. JOSC. 2025 Oct. 1;18(2):564-89. doi:10.18094/josc.1682749