Review

Sürdürülebilir Turizm Türlerinde Ödeme İstekliliği: Sistematik Bir Literatür Taraması (2016–2026)

Volume: 7 August 16, 2026
EN TR

Sürdürülebilir Turizm Türlerinde Ödeme İstekliliği: Sistematik Bir Literatür Taraması (2016–2026)

Abstract

Bu sistematik derleme çalışması, sürdürülebilir turizm bağlamında ödeme istekliliğini (WTP) etkileyen temel belirleyicileri, ölçüm yaklaşımlarını ve bağlamsal farklılıkları incelemektedir. Çalışmada, 2016–2026 yılları arasında yayımlanan 101 ampirik araştırma sistematik olarak sentezlenmiştir. Araştırma süreci, SPIDER çerçevesi temelinde yapılandırılmış ve PRISMA 2020 kılavuzu doğrultusunda yürütülmüştür. İncelenen çalışmalar kapsamında on iki farklı turizm türüne ilişkin altı betimsel ve dört analitik tema belirlenmiştir. Bulgular, gelir ve bütçe değişkeninin WTP'nin en tutarlı belirleyicisi olduğunu ve 101 çalışmanın 84'ünde pozitif ve anlamlı bir ilişki bulunduğunu göstermektedir. Buna karşılık çevresel farkındalığın WTP üzerindeki etkisi, araştırma bağlamına ve ölçüm yaklaşımına göre değişkenlik göstermektedir. Yabancı ziyaretçilerin yerli ziyaretçilere kıyasla daha yüksek WTP sergilediği bulgusu ise geniş bir çalışma grubunda tutarlı biçimde ortaya çıkmaktadır. Ayrıca WTP'nin ölçüm düzeyi, parasal değerlemeye dayalı yaklaşımlar ile davranışsal niyet ölçekleri arasında önemli bir ayrım oluşturmaktadır. Doğa temelli turizm ve ekoturizm araştırmalarında Düzey A (CVM/CE) yöntemleri öne çıkarken, genel sürdürülebilirlik çerçevelerinde Düzey B (SEM/PLS) yöntemleri daha yaygın kullanılmaktadır. Elde edilen bulgular; korunan alanlarda giriş ücreti tasarımı, çevresel iletişim stratejilerinin geliştirilmesi ve ödeme araçlarının şeffaflığının sağlanması açısından önemli politika çıkarımları sunmaktadır. Çalışma, sürdürülebilir turizmde WTP araştırmalarının yöntemsel çeşitliliğini ve bağlamsal farklılıklarını bütüncül biçimde ortaya koyarak gelecekteki araştırmalar için kapsamlı bir çerçeve sağlamaktadır.

Keywords

ödeme istekliliği, sürdürülebilir turizm, tematik sentez, sistematik derleme, koşullu değerleme

Supporting Institution

Bu araştırma, hiçbir kamu, ticari veya kar amacı gütmeyen kurum ya da kuruluştan herhangi bir finansman desteği almamıştır.

Ethical Statement

Bu çalışma için Akademik Turizm Analizi Dergisi (ATA Dergisi) Etik İlkeler ve Yayın Politikası doğrultusunda Etik Kurul onayına ihtiyaç duyulmamaktadır.

References

  1. Arrow, K., Solow, R., Portney, P. R., Leamer, E. E., Radner, R., & Schuman, H. (1993). Report of the NOAA Panel on Contingent Valuation. Federal Register, 58(10), 4601–4614.
  2. Blázquez V., J., Diaz-Farina, E., De León, J. L., & León, C. J. (2024). Economic valuation of sustainable tourism policies: A meta-regression analysis of discrete choice experiments. Tourism Economics, 32(2), 437–462. https://doi.org/10.1177/13548166241308962
  3. Boto-García, D., Mariel, P., Baños-Pino, J. F., & Álvarez, A. (2020). Tourists' willingness to pay for holiday trip characteristics: A discrete choice experiment. Tourism Economics, 28(2), 357–382.
  4. Cooke, A., Smith, D., & Booth, A. (2012). Beyond PICO: The SPIDER tool for qualitative and mixed methods health research. Qualitative Health Research, 22(10), 1435–1443.
  5. Cordes, A. K., Gossling, S., Dörrenbach-Bunke, E., & Kaatz, D. (2024). Factors influencing the willingness to pay for aviation voluntary carbon offsets: A literature review. European Journal of Tourism Research, 36, 3602.
  6. Ezeh, P. C., & Dube, K. (2024). Willingness to pay in tourism and its influence on sustainability. Sustainability, 16(23), 10630. https://doi.org/10.3390/su162310630
  7. Göktaş, L. S., & Çetin, G. (2023). Tourist tax for sustainability: Determining willingness to pay. European Journal of Tourism Research, 35, 3503. https://doi.org/10.54055/ejtr.v35i.2813
  8. Hanemann, W. M. (1984). Welfare evaluations in contingent valuation experiments with discrete responses. American Journal of Agricultural Economics, 66, 332–341.
  9. Hicks, J. R. (1939). The foundations of welfare economics. Economic Journal, 49, 696–712.
  10. Juvan, E., & Dolnicar, S. (2014). The attitude–behaviour gap in sustainable tourism. Annals of Tourism Research, 48, 76–95.
APA
Işık, F. (2026). Sürdürülebilir Turizm Türlerinde Ödeme İstekliliği: Sistematik Bir Literatür Taraması (2016–2026). Journal of Academic Tourism Analysis, 7, 1948112. https://doi.org/10.5281/zenodo.21966738
AMA
1.Işık F. Sürdürülebilir Turizm Türlerinde Ödeme İstekliliği: Sistematik Bir Literatür Taraması (2016–2026). Journal ATA. 2026;7:1948112. doi:10.5281/zenodo.21966738
Chicago
Işık, Fikret. 2026. “Sürdürülebilir Turizm Türlerinde Ödeme İstekliliği: Sistematik Bir Literatür Taraması (2016–2026)”. Journal of Academic Tourism Analysis 7 (August): 1948112. https://doi.org/10.5281/zenodo.21966738.
EndNote
Işık F (August 1, 2026) Sürdürülebilir Turizm Türlerinde Ödeme İstekliliği: Sistematik Bir Literatür Taraması (2016–2026). Journal of Academic Tourism Analysis 7 1948112.
IEEE
[1]F. Işık, “Sürdürülebilir Turizm Türlerinde Ödeme İstekliliği: Sistematik Bir Literatür Taraması (2016–2026)”, Journal ATA, vol. 7, p. 1948112, Aug. 2026, doi: 10.5281/zenodo.21966738.
ISNAD
Işık, Fikret. “Sürdürülebilir Turizm Türlerinde Ödeme İstekliliği: Sistematik Bir Literatür Taraması (2016–2026)”. Journal of Academic Tourism Analysis 7 (August 1, 2026): 1948112. https://doi.org/10.5281/zenodo.21966738.
JAMA
1.Işık F. Sürdürülebilir Turizm Türlerinde Ödeme İstekliliği: Sistematik Bir Literatür Taraması (2016–2026). Journal ATA. 2026;7:1948112.
MLA
Işık, Fikret. “Sürdürülebilir Turizm Türlerinde Ödeme İstekliliği: Sistematik Bir Literatür Taraması (2016–2026)”. Journal of Academic Tourism Analysis, vol. 7, Aug. 2026, p. 1948112, doi:10.5281/zenodo.21966738.
Vancouver
1.Fikret Işık. Sürdürülebilir Turizm Türlerinde Ödeme İstekliliği: Sistematik Bir Literatür Taraması (2016–2026). Journal ATA. 2026 Aug. 1;7:1948112. doi:10.5281/zenodo.21966738