Research Article

Geçmişin Eğlence Merkezleri, Bugünün Hayalet Mekânları: Büyükada Kır Gazinoları

Volume: 19 Number: 4 April 30, 2026
TR EN

Geçmişin Eğlence Merkezleri, Bugünün Hayalet Mekânları: Büyükada Kır Gazinoları

Abstract

Osmanlı İmparatorluğu’nun son yıllarında İstanbul çevresindeki sayfiye yerlerinde şekillenen gündelik yaşam pratikleri, kentli elitlerin doğayla bütünleşen sosyalleşme mekânlarına olan ilgisini artırmıştır. Bu doğrultuda gelişen kır gazinosu mekânları, sadece dinlenme ve eğlence işlevi gören yapılar olarak değil, aynı zamanda dönemin sosyo-kültürel ve mimari dönüşümlerini yansıtan özgün yapısal örnekler olarak değerlendirilebilir. Boğaz çevresi ve Prens Adaları, bu bağlamda önemli merkezler arasında yer almış; özellikle Büyükada, sahip olduğu doğal topoğrafya, alansal uygunluk ve iklimsel avantajlar sayesinde kır gazinolarının inşası ve işletmesi için cazip bir ortam oluşturmuştur. Büyükada’daki kır gazinoları, kent dışı rekreasyon alanları olmalarının yanında Osmanlı son döneminin eğlence anlayışını somutlaştıran mimari eğilimlerin gözlemlenebildiği mekânsal organizasyonlar olarak incelenmeye değerdir. Bu yapılar; mekân kurgusu, plan tipi, cephe düzeni, süsleme, bahçe düzenlemesi, açık alan kullanımı ve manzara ile ilişki gibi özellikler bakımından dönemin mimari anlayışındaki çeşitliliği yansıtan karakteristik örnekler sunmaktadır. Bununla birlikte, söz konusu gazinoların büyük çoğunluğu zaman içinde çeşitli nedenlerle metruk bırakılmış ya da özgün işlevlerini ve mimari bütünlüklerini yitirerek küçük bir kısmı günümüze ulaşabilmiştir. Bu çalışma, Osmanlı döneminde Büyükada’da faaliyet göstermiş kır gazinolarındaki değişimleri mimari bir perspektiften ele almayı amaçlamaktadır. Yapılan incelemelerde; literatür taraması ile paralel olarak alan araştırmaları ve yerinde gözlemler gerçekleştirilmiştir. Adada tespit edilebilen kır gazinoları, isimleriyle birlikte yapı bazında incelenmiş; her birinin konumu, inşa yılı, mimari özellikleri, dönemsel kullanım biçimleri araştırılmış ve elde edilen bilgiler gazinoların günümüzdeki durumlarıyla karşılaştırılmıştır. Alan araştırmaları sonucunda analiz edilen mekânlar; isim, konum, yapı ve işlev olmak üzere dört tema üzerinden gruplandırılarak bir değişim incelemesi yapılmıştır. Araştırma sonucunda, incelenen on iki adet gazino mekânında mimari bütünlüklerini ve mekân biçimlenişini muhafaza ederek asli işlevleriyle birlikte dönem özelliklerini en iyi koruyan gazinoların Yücetepe Kır Gazinosu ve Lunapark Kır Gazinosu olduğu görülmüştür.

Keywords

References

  1. Akpınar, S. (2014). Büyükada: Bir Ada Öyküsü. İstanbul: Adalı Yayınları.
  2. Albukrek, V. (2013). Bir Zamanlar Büyükada: 1931-1961 Anıları. İstanbul: Adalı Yayınları.
  3. Altuncu, D. (2022). 1917 Bolşevik Devrimi Sonrasında İstanbul'a Göç Eden Beyaz Rusların Eğlence Kültürüne Etkileri: Maksim Gazinosu. Sosyologca, (23), 59-67.
  4. Amicis, E. (1981). İstanbul (1874) (Çev. Prof. Dr. Beynun Akyavaş). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
  5. Beyatlı, Y. K. (1974). Kendi Gök Kubbemiz. İstanbul: Yahya Kemal Enstitüsü Yayınları.
  6. Canatak, A. M. (2012). Osman Cemal Kaygılı’nın Gezi Yazılarında Eski İstanbul’un Eğlence Mekânları. Turkish Studies, 7(1), 611.
  7. Ceylan, F. (2004). Eğlence Kavramının İstanbul’da Geçirdiği Değişim Süreci ve Mekâna Etkisi (Yüksek Lisans Tezi). Fen bilimleri Enstitüsü, İstanbul Teknik Üniversitesi: İstanbul.
  8. Cox, S. S. (2021). Prinkipo'da Tatlı Yaşam ve Prens Adaları (Çev. Dr. Baki Çokneşeli). İstanbul: Adalı Yayınları. (Orijinal basım tarihi: 1887)

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Interior Architecture , Architectural Heritage and Conservation, History of Architecture

Journal Section

Research Article

Publication Date

April 30, 2026

Submission Date

October 9, 2025

Acceptance Date

April 29, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 19 Number: 4

APA
Gezen, A. F. (2026). Geçmişin Eğlence Merkezleri, Bugünün Hayalet Mekânları: Büyükada Kır Gazinoları. Kent Akademisi, 19(4), 1-32. https://doi.org/10.35674/kent.1798147
AMA
1.Gezen AF. Geçmişin Eğlence Merkezleri, Bugünün Hayalet Mekânları: Büyükada Kır Gazinoları. Urban Academy. 2026;19(4):1-32. doi:10.35674/kent.1798147
Chicago
Gezen, Amil Faruk. 2026. “Geçmişin Eğlence Merkezleri, Bugünün Hayalet Mekânları: Büyükada Kır Gazinoları”. Kent Akademisi 19 (4): 1-32. https://doi.org/10.35674/kent.1798147.
EndNote
Gezen AF (April 1, 2026) Geçmişin Eğlence Merkezleri, Bugünün Hayalet Mekânları: Büyükada Kır Gazinoları. Kent Akademisi 19 4 1–32.
IEEE
[1]A. F. Gezen, “Geçmişin Eğlence Merkezleri, Bugünün Hayalet Mekânları: Büyükada Kır Gazinoları”, Urban Academy, vol. 19, no. 4, pp. 1–32, Apr. 2026, doi: 10.35674/kent.1798147.
ISNAD
Gezen, Amil Faruk. “Geçmişin Eğlence Merkezleri, Bugünün Hayalet Mekânları: Büyükada Kır Gazinoları”. Kent Akademisi 19/4 (April 1, 2026): 1-32. https://doi.org/10.35674/kent.1798147.
JAMA
1.Gezen AF. Geçmişin Eğlence Merkezleri, Bugünün Hayalet Mekânları: Büyükada Kır Gazinoları. Urban Academy. 2026;19:1–32.
MLA
Gezen, Amil Faruk. “Geçmişin Eğlence Merkezleri, Bugünün Hayalet Mekânları: Büyükada Kır Gazinoları”. Kent Akademisi, vol. 19, no. 4, Apr. 2026, pp. 1-32, doi:10.35674/kent.1798147.
Vancouver
1.Amil Faruk Gezen. Geçmişin Eğlence Merkezleri, Bugünün Hayalet Mekânları: Büyükada Kır Gazinoları. Urban Academy. 2026 Apr. 1;19(4):1-32. doi:10.35674/kent.1798147

Urban Academy | Journal of Urban Culture and Management / Kent Akademisi | Kent Kültürü ve Yönetimi Dergisi
Information, Communication, Art and Media Network (ICAM Network) | www.icamnetwork.net
Address: Ahmet Emin Fidan Culture and Research Center, Evkaf Neigh. No: 34 Fatsa Ordu
Tel: +90452 310 20 30 | Publication Group Mail: info@icamnetwork.net | Journal Mail:  editor@kentakademisi.com