Research Article

Yapay Zekâ Destekli Sanat Pratiklerine Yönelik Çok Eksenli Analitik Model Önerisi

Volume: 19 Number: 5 July 2, 2026
EN TR

Yapay Zekâ Destekli Sanat Pratiklerine Yönelik Çok Eksenli Analitik Model Önerisi

Abstract

Bu çalışma, yapay zekâ destekli sanat pratiklerini yaratıcılık, yaratıcı özne ve sanatsal üretim süreçleri arasındaki ilişki üzerinden incelemektedir. Çalışmanın amacı, yapay zekâ ile üretilen sanat pratiklerini üretim sürecinin örgütlenişi, insan müdahalesinin düzeyi, yapay zekâ sisteminin üretim ve söylem içindeki konumu ile eserin kavramsal yönelimi üzerinden değerlendirmektir. Araştırma, nitel ve kavramsal bir yöntem izlemekte, seçilmiş örnekleri karşılaştırmalı bir analitik çerçeve içinde ele almaktadır. Bu kapsamda seçilen örnekler, üretim süreçlerine ilişkin teknik bilgiler, sanatçı beyanları ve eserlerin sunum biçimleri dikkate alınarak incelenmiş, her bir çalışma, belirlenen analitik ölçütler doğrultusunda çözümlenmiştir. Çalışmada, yapay zekânın sanatsal üretimde belirli işlevler üstlenen teknik bir ortak olarak kavranmasının daha açıklayıcı olduğu savunulmaktadır. Bu doğrultuda, yapay zekâ destekli sanatsal pratikleri çözümlemek amacıyla üç temel eksene dayanan çok eksenli bir analitik model önerilmektedir. Bu eksenler, üretim sürecinde insan müdahalesinin hangi aşamalarda ve ne ölçüde belirleyici olduğunu, yapay zekâ sisteminin üretim süreci ile söylemsel çerçeve içinde nasıl konumlandırıldığını ve eserin hangi kavramsal yönelim doğrultusunda şekillendiğini dikkate almaktadır. Seçilen örnekler bu üç eksen doğrultusunda karşılaştırmalı olarak analiz edilmiş, elde edilen bulgular temelinde benzer üretim mantıklarına sahip pratikler bir araya getirilerek sınıflandırılmıştır. Bu süreçte sınıflandırma, önceden belirlenmiş sabit kategorilerden türetilmek yerine, analiz sürecinde ortaya çıkan ortak özellikler doğrultusunda oluşturulmuştur. Bu model temelinde yapay zekâ destekli sanat pratikleri; veri ve insan müdahalesine dayalı üretken sanat pratikleri, insan–makine işlevsel ortaklığına dayalı robotik üretimler, yapay zekânın yaratıcı özne olarak temsil edildiği yaklaşımlar, algoritmik adalet ve etik odaklı üretimler ile müzik ve yaratıcı dil pratikleri olmak üzere beş ana üretim alanı içinde ele alınmaktadır. Çalışma, yapay zekâ destekli sanat alanının heterojen, geçişli ve çok katmanlı bir yapı sergilediğini; bu nedenle tek boyutlu sınıflandırmalarla kavranamayacağını ortaya koymaktadır.

Keywords

Supporting Institution

Bu çalışma herhangi bir kurum, kuruluş veya fon tarafından desteklenmemiştir.

Ethical Statement

Bu çalışma, insan veya hayvan denekler üzerinde herhangi bir deney, anket ya da görüşme içermemektedir. Araştırma süreci boyunca etik kurul izni gerektiren bir uygulama yapılmamıştır. Çalışmada kullanılan tüm görsel, metinsel ve kuramsal kaynaklara akademik etik ilkeler doğrultusunda atıf yapılmıştır.

Thanks

Danışman hocam Ayşe Pelin Şahin Tekinalp’e değerli katkıları ve desteği için teşekkür ederim.

References

  1. Amabile, T. M. (1996). Creativity in Context: Update to the Social Psychology of Creativity. Routledge.
  2. Arbiza Goenaga, M. (2020). A Critique of Contemporary Artificial Intelligence Art: Who Is “Edmond de Belamy”? AusArt: Journal for Research in Art, 8(1), 49–64. https://doi.org/10.1387/ausart.21490
  3. Artut, S. (2019). Yapay Zekâ Olgusunun Güncel Sanat Çalışmalarındaki Açılımları. İnsan ve İnsan Dergisi, 6(22), 767–783.
  4. Ashton, D., & Patel, K. (2024). “People Don’t Buy Art, They Buy Artists”: Robot Artists, Work, Identity, and Expertise. Convergence: The International Journal of Research into New Media Technologies, 30(2), 790–806. https://doi.org/10.1177/13548565231220310
  5. Audry, S. (2021). Art in the Age of Machine Learning. MIT Press.
  6. Babu, V. S., & Banana, K. (2024). A Study in Narrow Artificial İntelligence – an Overview. International Journal of Engineering Science and Advanced Technology, 24(4), 210–219.
  7. Becker, H. S. (1982). Art Worlds. University of California Press.
  8. Boden, M. A. (2004). The Creative Mind: Myths and Mechanisms. Routledge.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Art History, Theory and Criticism (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 2, 2026

Submission Date

January 27, 2026

Acceptance Date

July 2, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 19 Number: 5

APA
Eser, A. D. (2026). Yapay Zekâ Destekli Sanat Pratiklerine Yönelik Çok Eksenli Analitik Model Önerisi. Kent Akademisi, 19(5), 1-21. https://doi.org/10.35674/kent.1872719
AMA
1.Eser AD. Yapay Zekâ Destekli Sanat Pratiklerine Yönelik Çok Eksenli Analitik Model Önerisi. Urban Academy. 2026;19(5):1-21. doi:10.35674/kent.1872719
Chicago
Eser, Alp Doğu. 2026. “Yapay Zekâ Destekli Sanat Pratiklerine Yönelik Çok Eksenli Analitik Model Önerisi”. Kent Akademisi 19 (5): 1-21. https://doi.org/10.35674/kent.1872719.
EndNote
Eser AD (July 1, 2026) Yapay Zekâ Destekli Sanat Pratiklerine Yönelik Çok Eksenli Analitik Model Önerisi. Kent Akademisi 19 5 1–21.
IEEE
[1]A. D. Eser, “Yapay Zekâ Destekli Sanat Pratiklerine Yönelik Çok Eksenli Analitik Model Önerisi”, Urban Academy, vol. 19, no. 5, pp. 1–21, July 2026, doi: 10.35674/kent.1872719.
ISNAD
Eser, Alp Doğu. “Yapay Zekâ Destekli Sanat Pratiklerine Yönelik Çok Eksenli Analitik Model Önerisi”. Kent Akademisi 19/5 (July 1, 2026): 1-21. https://doi.org/10.35674/kent.1872719.
JAMA
1.Eser AD. Yapay Zekâ Destekli Sanat Pratiklerine Yönelik Çok Eksenli Analitik Model Önerisi. Urban Academy. 2026;19:1–21.
MLA
Eser, Alp Doğu. “Yapay Zekâ Destekli Sanat Pratiklerine Yönelik Çok Eksenli Analitik Model Önerisi”. Kent Akademisi, vol. 19, no. 5, July 2026, pp. 1-21, doi:10.35674/kent.1872719.
Vancouver
1.Alp Doğu Eser. Yapay Zekâ Destekli Sanat Pratiklerine Yönelik Çok Eksenli Analitik Model Önerisi. Urban Academy. 2026 Jul. 1;19(5):1-21. doi:10.35674/kent.1872719

Urban Academy | Journal of Urban Culture and Management / Kent Akademisi | Kent Kültürü ve Yönetimi Dergisi
Information, Communication, Art and Media Network (ICAM Network) | www.icamnetwork.net
Address: Ahmet Emin Fidan Culture and Research Center, Evkaf Neigh. No: 34 Fatsa Ordu
Tel: +90452 310 20 30 | Publication Group Mail: info@icamnetwork.net | Journal Mail:  editor@kentakademisi.com