Research Article

Batman Kentsel Gelişimi: Üretim-Tüketim Biçimleri ve Mekânsal Planlama Bağlamında Değerlendirme (1923-2025)

Volume: 19 Number: 7 October 20, 2026
TR EN

Batman Kentsel Gelişimi: Üretim-Tüketim Biçimleri ve Mekânsal Planlama Bağlamında Değerlendirme (1923-2025)

Abstract

Kentleşme, birçok faktörün etkisiyle kentsel alanın büyümesi şeklinde ele alınmakta; üretim ve tüketim biçimleri de kentsel alanların mekânsal organizasyonlarında belirleyici olabilmektedir. Ülkemizde sanayi üretiminin kentleşme hızını ve örgütlenme biçimini etkilediği örnekler literatürde tartışılmaktadır. Bu çalışma ise, Cumhuriyet sonrasından günümüze Batman’ın kısa sürede orta ölçekli bir kente dönüşürken nasıl mekânsallaştığını ortaya koyarak kentin literatürüne katkı sağlamayı hedeflemektedir. Bu bağlamda çalışmanın problemi, büyük ölçekli kentlerde belirginleşen üretim ve tüketim biçimlerinin mekânsal şekillenme ve planlama stratejilerine olan etkisinin orta ölçekli bir kent olan Batman’da nasıl ortaya çıktığıdır. Dolayısıyla hakim üretim biçimindeki değişimin kentin mekânsal gelişimine nasıl yansıdığının ve planlama kararlarının bu dönüşümü ne ölçüde karşıladığının ortaya konulması amaçlanmıştır. Çevresindeki Anadolu kentlerinin yüzlerce yıla yayılan gelişimlerine karşın yaklaşık 70 yıl gibi kısa bir sürede kırsal bir yerleşimden orta ölçekli bir kente dönüşen Batman'ın, bu geçişin okunabildiği çarpıcı bir örnek olması, çalışmanın özgün değerini ortaya koymaktadır. Çalışmanın yöntemi; literatür taraması, belge ve arşiv incelemesi ile yerinde gözlem yoluyla elde edilen verilerin dönemsel olarak sınıflandırılması ve kentsel alan kullanımlarının karşılaştırılmasına dayanmaktadır. Yapılan okuma ve analizlerde, yerleşimin il statüsü kazandığı 1990 yılı eşik olarak kabul edilerek öncesi ve sonrası olmak üzere dönemlere ayrılmıştır. Batman’ın kırsal bir yerleşimden petrol sanayisine dayalı üretim odaklı bir sanayi kentine evrildiği 1990 öncesi döneme ait plan paftaları ve açıklama raporlarının eksikliği nedeniyle bu dönem ağırlıklı olarak betimsel; 1990 sonrası hizmet sektörüyle belirginleşen tüketim/hizmet odaklı mekânsal kurgunun hâkim olduğu orta ölçekli bir kent olarak geliştiği dönem ise hem betimsel hem de mevcut alan kullanım oranlarına dayalı niceliksel bir karşılaştırmayla değerlendirilmiştir. Kentsel arazi kullanımlarının alansal büyüklüğü, oranları ve konumu karşılaştırılmış; dönem fotoğrafları ve ekonomik göstergelerle desteklenmiştir. Büyük ölçekli kentlerden farklı olarak, Batman'ın, üretim odaklı bir yayılmadan hizmet/tüketim odaklı yapılanmanın belirginleştiği bir mekânsal örgütlenmeye geçtiği; planlama faaliyetlerinin ise bu geçişte pasif kaldığı ortaya çıkmıştır.

Keywords

References

  1. Akarçay, E., & Suğur, N. (2016). Eskişehir’de kentin ve tüketim mekânlarının dönüşümü. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 71(3), 797-825.
  2. Akkar Ercan, M. (2016). Endüstri-Sonrası Kentlerin Değişen ve Dönüşen Kamusal Mekânları. Planlama, 26(3), 193-203.
  3. Alkan, A. (2018). Batman Kentinde Mekânsal Büyümenin Arazi Kullanımına Etkisi. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi, 5(3), 260-273. https://doi.org/10.19159/tutad.446247
  4. Alkan, A., & Duru, B. (2002). 20. yüzyılda kent ve kentsel düşünce. A. Alkan & B. Duru (Der. ve Çev.), 20. yüzyıl kenti içinde (ss. 7–25). İmge Yayınevi.
  5. Alkan Meşhur, H. F. (2024). Neoliberal kentleşme sürecinin Gaziantep’teki mekânsal yansımaları. İçinde H. F. Alkan Meşhur, K. Ertuğay, F. Eren & V. Şimşekoğlu (Ed.), Gaziantep’te kentsel ve bölgesel planlama sorunları üzerine düşünceler içinde (ss. 1–28). Nobel Akademik Yayıncılık.
  6. Anadolu Ajansı. (2020). Batman'da 810 yatak kapasiteli hastane hizmet için gün sayıyor. (AA). https://www.aa.com.tr/tr/saglik/batmanda-810-yatak-kapasiteli-hastane-hizmet-icin-gun-sayiyor/2074471
  7. Arslan, A. (2020). Site mahallesi iyi bir modeldi ama. Batman Çağdaş Gazetesi. https://www.batmancagdas.com/site-mahallesi-iyi-bir-modeldi-ama
  8. Aslan, A. (2012). Azgelişmişlik ve kalkınma sorunsalı kıskacında: Sermayenin mekânsal örgütlenişi ve Batman örneği [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Land Use and Environmental Planning, Urban Analysis and Development, City and Regional Planning

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 20, 2026

Submission Date

February 27, 2026

Acceptance Date

September 26, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 19 Number: 7

APA
Biçen, A., & Kejanlı, T. (2026). Batman Kentsel Gelişimi: Üretim-Tüketim Biçimleri ve Mekânsal Planlama Bağlamında Değerlendirme (1923-2025). Kent Akademisi, 19(7), 1-36. https://doi.org/10.35674/kent.1897713
AMA
1.Biçen A, Kejanlı T. Batman Kentsel Gelişimi: Üretim-Tüketim Biçimleri ve Mekânsal Planlama Bağlamında Değerlendirme (1923-2025). Urban Academy. 2026;19(7):1-36. doi:10.35674/kent.1897713
Chicago
Biçen, Arya, and Türkan Kejanlı. 2026. “Batman Kentsel Gelişimi: Üretim-Tüketim Biçimleri Ve Mekânsal Planlama Bağlamında Değerlendirme (1923-2025)”. Kent Akademisi 19 (7): 1-36. https://doi.org/10.35674/kent.1897713.
EndNote
Biçen A, Kejanlı T (October 1, 2026) Batman Kentsel Gelişimi: Üretim-Tüketim Biçimleri ve Mekânsal Planlama Bağlamında Değerlendirme (1923-2025). Kent Akademisi 19 7 1–36.
IEEE
[1]A. Biçen and T. Kejanlı, “Batman Kentsel Gelişimi: Üretim-Tüketim Biçimleri ve Mekânsal Planlama Bağlamında Değerlendirme (1923-2025)”, Urban Academy, vol. 19, no. 7, pp. 1–36, Oct. 2026, doi: 10.35674/kent.1897713.
ISNAD
Biçen, Arya - Kejanlı, Türkan. “Batman Kentsel Gelişimi: Üretim-Tüketim Biçimleri Ve Mekânsal Planlama Bağlamında Değerlendirme (1923-2025)”. Kent Akademisi 19/7 (October 1, 2026): 1-36. https://doi.org/10.35674/kent.1897713.
JAMA
1.Biçen A, Kejanlı T. Batman Kentsel Gelişimi: Üretim-Tüketim Biçimleri ve Mekânsal Planlama Bağlamında Değerlendirme (1923-2025). Urban Academy. 2026;19:1–36.
MLA
Biçen, Arya, and Türkan Kejanlı. “Batman Kentsel Gelişimi: Üretim-Tüketim Biçimleri Ve Mekânsal Planlama Bağlamında Değerlendirme (1923-2025)”. Kent Akademisi, vol. 19, no. 7, Oct. 2026, pp. 1-36, doi:10.35674/kent.1897713.
Vancouver
1.Arya Biçen, Türkan Kejanlı. Batman Kentsel Gelişimi: Üretim-Tüketim Biçimleri ve Mekânsal Planlama Bağlamında Değerlendirme (1923-2025). Urban Academy. 2026 Oct. 1;19(7):1-36. doi:10.35674/kent.1897713

Urban Academy | Journal of Urban Culture and Management
Information, Communication, Art and Media Network (ICAM Network) | www.icamnetwork.net
Address: Ahmet Emin Fidan Culture and Research Center, Evkaf Neigh. No: 34 Fatsa Ordu
Tel: +90452 310 20 30 | Publication Group Mail: info@icamnetwork.net | Journal Mail:  editor@kentakademisi.com