Research Article

Modern Ulusun İnşasını Bizans Mirasıyla Yeniden Okumak: Ayasofya Örneği

Volume: 19 Number: 8 October 27, 2026
TR EN

Modern Ulusun İnşasını Bizans Mirasıyla Yeniden Okumak: Ayasofya Örneği

Abstract

Türkiye coğrafyası tarih boyunca üzerinde yaşayan birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Bu medeniyetler arasında Bizans İmparatorluğu uzun süre Türkiye topraklarında varlığını sürdürmesi ve geriye birçok miras bırakması sebebiyle önemli bir yere sahiptir. Osmanlı İmparatorluğu’nun İstanbul’u fethiyle birlikte birçok Bizans eseri işlev değişikliğiyle veya farklı etkilerle karşı karşıya kalmıştır. Osmanlı İmparatorluğu’nun ardından Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasıyla, toplum ideolojik bir başkalaşım sürecine girmiştir. Cumhuriyet ideolojisi sanatta, bilimde, siyasette toplumun her alanında kendini hissettirmiş, geriye kalan Bizans mirası da yeni ideolojiden birçok açıdan etkilenmiştir. Bu nedenle yeni cumhuriyetin söz konusu mirasa karşı sergileyeceği tutumun çerçevesi önemlidir. Yeni ideolojinin yayıldığı ulus-inşa sürecinde “eski” den uzaklaşmak amaç edinilmiştir. Erken Cumhuriyet döneminde Bizans mirası “eski” olarak nitelendirilmesine rağmen, mevcut uluslararası siyasi ve politik gerginliğin bir aracı hâline gelerek spekülasyon malzemesine dönüşmüştür. Dönemde ilk defa ortaya atılan “Türk Mimarisi” kavramı da Bizans mirasıyla bağlantılı spekülasyonların artmasına sebep olmuştur. Türk mimarisi kavramının altı, Klasik Osmanlı Dönemi eserleriyle doldurulmak istenmiş, bu sebeple “eski” olarak nitelendirilen Osmanlı yapıları “Türk eseri” olarak ifade edilmiştir. Söz konusu spekülasyonlar sebebiyle yeni ideolojiyle bir ikilik meydana gelmiş ve “eski” sıklıkla mimari yazına konu olmuştur. Cumhuriyet ideolojisine aykırı olarak “eski”nin sıklıkla gündeme gelmesinin yanı sıra; Bizans mirası mimari yazında verilmek istenen mesaja göre, “ötekileştirme” ve “sahiplenme” arasında dönemin ideolojisine farklı noktalardan bağlanarak tutarsızlıklar ortaya çıkarmıştır. Spekülasyonların odak noktasında hem Türkler için hem de Hristiyanlar için önemli bir yere sahip olan Ayasofya yer almıştır. Erken Cumhuriyet dönemini konu alan akademik çalışmalar da yönünü dönemde “yeni” olarak nitelendiren alana çevirmiş; dönem incelemelerinde yeni başkent, yeni mimari stil, yabancı mimarlar üzerine yoğunlaşmıştır. Bu çalışma Erken Cumhuriyet dönemini Bizans mirası ve “eski” üzerinden inceleyerek; Cumhuriyet ideolojisinin Bizans mirası üzerindeki yansımaları, mimari yazın düzlemi üzerinden inceleyerek, döneme farklı bir bakış açısı sunmayı hedeflemektedir. Bu amaçla çalışmada döneme ait günlük gazeteler, dergiler, kitaplar, resmî kaynaklar (meclis günlükleri) incelenerek elde edilen veriler değerlendirilmiştir.

Keywords

Supporting Institution

Finansal destek bulunmamaktadır.

Ethical Statement

Bu çalışmada etik kurul iznine gerek yoktur.

Thanks

Teşekkür edilecek kişi veya kurum bulunmamaktadır.

References

  1. Ahunbay, Z. (2020). Dünya Mirası Ayasofya'yı Korumak ve Sunmak. Mimarlık, 10-13.
  2. Akan, E. (2020). Ayasofya Camisi'nin Müzeye Çevrilmesi Üzerine Bir Araştırma. Türk Dünyası Araştırmaları, 313-328.
  3. Akbulut, M. (2025). Modern Ulusun İnşasını Bizans Mirası ile Yeniden Okumak: Ayasofya ve Surlar Örneği. Kocaeli : Kocaeli Üniversitesi.
  4. Akcan, E. (2009). Çeviride Modern Olan. Yapı Kredi Yayınları.
  5. Akpınar, İ. (2010). İstanbul’u (Yeniden) İnşa Etmek: 1937 Henri Prost Planı. E. A. Ergut, & B. İmamoğlu içinde, Cumhuriyet’in Mekanları/Zamanları/İnsanları (s. 107-124). Ankara: Dipnot yayınları.
  6. Akşam Gazetesi. (1939, Ağustos 1). Ayasofya ve Propaganda. Akşam Gazetesi.
  7. Altan, K. (1934). Türk San'atı ve Sinan. Mimar, 83-84.
  8. Altan, K. (1935). Ayasofya Etrafında Türk San'at Ekleri. Mimarlık, 264-267.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Architectural History, Theory and Criticism

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 27, 2026

Submission Date

April 3, 2026

Acceptance Date

October 26, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 19 Number: 8

APA
Akbulut, M., & Erol, Ö. S. (2026). Modern Ulusun İnşasını Bizans Mirasıyla Yeniden Okumak: Ayasofya Örneği. Kent Akademisi, 19(8), 1-22. https://doi.org/10.35674/kent.1922459
AMA
1.Akbulut M, Erol ÖS. Modern Ulusun İnşasını Bizans Mirasıyla Yeniden Okumak: Ayasofya Örneği. Urban Academy. 2026;19(8):1-22. doi:10.35674/kent.1922459
Chicago
Akbulut, Merve, and Özden Senem Erol. 2026. “Modern Ulusun İnşasını Bizans Mirasıyla Yeniden Okumak: Ayasofya Örneği”. Kent Akademisi 19 (8): 1-22. https://doi.org/10.35674/kent.1922459.
EndNote
Akbulut M, Erol ÖS (October 1, 2026) Modern Ulusun İnşasını Bizans Mirasıyla Yeniden Okumak: Ayasofya Örneği. Kent Akademisi 19 8 1–22.
IEEE
[1]M. Akbulut and Ö. S. Erol, “Modern Ulusun İnşasını Bizans Mirasıyla Yeniden Okumak: Ayasofya Örneği”, Urban Academy, vol. 19, no. 8, pp. 1–22, Oct. 2026, doi: 10.35674/kent.1922459.
ISNAD
Akbulut, Merve - Erol, Özden Senem. “Modern Ulusun İnşasını Bizans Mirasıyla Yeniden Okumak: Ayasofya Örneği”. Kent Akademisi 19/8 (October 1, 2026): 1-22. https://doi.org/10.35674/kent.1922459.
JAMA
1.Akbulut M, Erol ÖS. Modern Ulusun İnşasını Bizans Mirasıyla Yeniden Okumak: Ayasofya Örneği. Urban Academy. 2026;19:1–22.
MLA
Akbulut, Merve, and Özden Senem Erol. “Modern Ulusun İnşasını Bizans Mirasıyla Yeniden Okumak: Ayasofya Örneği”. Kent Akademisi, vol. 19, no. 8, Oct. 2026, pp. 1-22, doi:10.35674/kent.1922459.
Vancouver
1.Merve Akbulut, Özden Senem Erol. Modern Ulusun İnşasını Bizans Mirasıyla Yeniden Okumak: Ayasofya Örneği. Urban Academy. 2026 Oct. 1;19(8):1-22. doi:10.35674/kent.1922459

Urban Academy | Journal of Urban Culture and Management
Information, Communication, Art and Media Network (ICAM Network) | www.icamnetwork.net
Address: Ahmet Emin Fidan Culture and Research Center, Evkaf Neigh. No: 34 Fatsa Ordu
Tel: +90452 310 20 30 | Publication Group Mail: info@icamnetwork.net | Journal Mail:  editor@kentakademisi.com