Research Article

Tarihi Yapılarda Çağdaş Ekler Ve İnsan Algılarının Nörobilişsel İzleri

Volume: 19 Number: 7 September 28, 2026
TR EN

Tarihi Yapılarda Çağdaş Ekler Ve İnsan Algılarının Nörobilişsel İzleri

Abstract

Tarihî yapıların sürdürülebilirliği ve kentsel bellekteki sürekliliği bağlamında uygulanan çağdaş ek tasarımlar, koruma kuramı içerisinde "uyum" ve "zıtlık" ekseni üzerinden şekillenmektedir. Uluslararası tüzüklerde her iki yaklaşım da kabul görmesine rağmen, bu müdahâlelerin kullanıcı algısındaki karşılıkları ve estetik deneyim üzerindeki etkileri mimarlık literatüründe tartışmalı bir konu niteliğindedir. Bu çalışma, "uyum" ve "zıtlık" olarak kategorize edilen çağdaş ek yaklaşımlarının kullanıcı beyin dalgaları üzerinde yarattığı nörofizyolojik etkileri analiz ederek, estetik değerlik ve bilişsel yük kavramlarını sebep-sonuç ilişkisi çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, öznel beyanlara dayalı geleneksel analiz yöntemlerinin ötesine geçilerek, bilişsel süreçlerin somut çıktılarla izlenebildiği yüksek çözünürlüklü bir nörogörüntüleme yöntemi olan Elektroensefalografi (EEG) kullanılmış ve deneysel bir yöntem benimsenmiştir. Deney kurgusu kapsamında, dünya genelinden uzman görüşleri doğrultusunda seçilen 60 adet çağdaş ek görseli 20 gönüllü katılımcıya sunulmuş; bu süreçte katılımcıların kafa derisi üzerinden 11 farklı kanaldan nöral sinyaller kaydedilmiştir. Elde edilen veriler standardize edilmiş ve gruplar arası farklar Eşleştirilmiş Örneklem t-Testi (Paired Sample t-Test) ile istatistiksel olarak doğrulanmıştır. Analizlerde 11 kanalın tamamında uyum koşulunun zıtlık koşuluna kıyasla daha yüksek P300 tepe genliği ürettiği gözlemlenmiştir. Bonferroni düzeltmesi sonrasında bu farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu kanallar C4 (p = 0,004, d = 0,724), P3 (p = 0,003, d = 0,771) ve P4 (p = 0,004, d = 0,725), olarak belirlenmiştir. Bulgular, tarihî dokuyla uyum gösteren tasarımların sağladığı görsel uyaranların, beyinde daha yüksek genlikli bir nöral potansiyelle (P300) ilişkili olabileceğini göstermektedir. Buna karşın, zıtlık odaklı tasarımların görsel karmaşıklık ve algısal sürtünme yaratarak daha düşük genlikli değerler üretebileceği saptanmıştır. Bu sonuçlar, mimari algının soyut ve öznel doğasını somut nörofizyolojik verilere dönüştürerek, tasarımcılara uygulama öncesinde kanıta dayalı nöroestetik ipuçları sunmaktadır. Çalışma, disiplinler arası bir perspektifle mimarlık ve sinirbilim arakesitindeki kuramsal boşluğu doldururken, gelecekteki tasarım süreçleri için nesnel değerlendirmeye katkı sağlayabilecek deneysel bir yaklaşım sunmaktadır.

Keywords

Supporting Institution

Bu çalışma, Erciyes Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi (BAP) tarafından FYL-2022-12201 kodlu proje ile desteklenmiştir.

Project Number

FYL-2022-12201

Ethical Statement

Bu çalışma için Erciyes Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu’ndan gerekli yasal izinler (Karar No: 2022/67, Tarih: 19.01.2022) alınmış olup, tüm katılımcılara "Bilgilendirilmiş Gönüllü Olur Formu" imzalatılarak süreç yürütülmüştür.

Thanks

Bu çalışma “Tarihi Yapılarda Çağdaş Ek Farklılıklarının İnsan Algıları Üzerindeki Ektilerinin Nörobilişsel Analizi” başlıklı yüksek lisans tezinden üretilmiş ve TÜBİTAK BİDEB 2211-Yurt İçi Lisansüstü Burs Programı kapsamında desteklemiştir. Desteklerinden dolayı TÜBİTAK’a teşekkür ederiz.

References

  1. Açıcı, F. K., & Konakoğlu, Z. N. (2019). Tarihî yapıların yeniden işlevlendirilmesi: Trabzon Mimarlar Odası örneği. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28(2), 214–224. https://doi.org/10.35379/cusosbil.587899
  2. Aspinall, P., Mavros, P., Coyne, R., & Roe, J. (2015). The urban brain: Analysing outdoor physical activity with mobile EEG. British Journal of Sports Medicine, 49(4), 272–276. https://doi.org/10.1136/bjsports-2012-091877
  3. Aydın, D., & Yaldız, E. (2010). Yeniden kullanıma adaptasyonda bina performansının kullanıcılar üzerinden değerlendirilmesi. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi (METU JFA), 27(1), 1–22. https://doi.org/10.4305/METU.JFA.2010.1.1
  4. Balters, S., & Steinert, M. (2017). Capturing emotion reactivity through physiology measurement as a foundation for affective engineering in engineering design science and engineering practices. Journal of Intelligent Manufacturing, 28(7), 1585–1607. https://doi.org/10.1007/s10845-015-1145-2
  5. Banaei, M., Hatami, J., Yazdanfar, A., & Gramann, K. (2017). Walking through architectural spaces: The impact of interior forms on human brain dynamics. Frontiers in Human Neuroscience, 11, Madde 477. https://doi.org/10.3389/fnhum.2017.00477
  6. Bower, I. S., Clark, G. M., Tucker, R., Hill, A., Lum, J., Mortimer, M., & Enticott, P. G. (2022). Enlarged interior built environment scale modulates high frequency EEG oscillations. eNeuro, 9(5), 1–16. https://doi.org/10.1523/ENEURO.0104-22.2022
  7. Burkhardt, M., Bergelt, J., Gönner, L., Dinkelbach, H. Ü., Beuth, F., Schwarz, A., Bicanski, A., Burgess, N., & Hamker, F. H. (2023). A large-scale neurocomputational model of spatial cognition integrating memory with vision. Neural Networks, 167, 473–488. https://doi.org/10.1016/j.neunet.2023.08.034
  8. Byrne, B. M. (2010). Structural equation modeling with AMOS: Basic concepts, applications, and programming. Taylor & Francis Group.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Architectural Heritage and Conservation, Architecture (Other), Architecture and Environmental Psychology

Journal Section

Research Article

Publication Date

September 28, 2026

Submission Date

April 22, 2026

Acceptance Date

August 27, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 19 Number: 7

APA
Şengönül, G. M., & Büyükmıhçı, G. (2026). Tarihi Yapılarda Çağdaş Ekler Ve İnsan Algılarının Nörobilişsel İzleri. Kent Akademisi, 19(7), 1-30. https://doi.org/10.35674/kent.1936181
AMA
1.Şengönül GM, Büyükmıhçı G. Tarihi Yapılarda Çağdaş Ekler Ve İnsan Algılarının Nörobilişsel İzleri. Urban Academy. 2026;19(7):1-30. doi:10.35674/kent.1936181
Chicago
Şengönül, Gamze Merve, and Gonca Büyükmıhçı. 2026. “Tarihi Yapılarda Çağdaş Ekler Ve İnsan Algılarının Nörobilişsel İzleri”. Kent Akademisi 19 (7): 1-30. https://doi.org/10.35674/kent.1936181.
EndNote
Şengönül GM, Büyükmıhçı G (September 1, 2026) Tarihi Yapılarda Çağdaş Ekler Ve İnsan Algılarının Nörobilişsel İzleri. Kent Akademisi 19 7 1–30.
IEEE
[1]G. M. Şengönül and G. Büyükmıhçı, “Tarihi Yapılarda Çağdaş Ekler Ve İnsan Algılarının Nörobilişsel İzleri”, Urban Academy, vol. 19, no. 7, pp. 1–30, Sept. 2026, doi: 10.35674/kent.1936181.
ISNAD
Şengönül, Gamze Merve - Büyükmıhçı, Gonca. “Tarihi Yapılarda Çağdaş Ekler Ve İnsan Algılarının Nörobilişsel İzleri”. Kent Akademisi 19/7 (September 1, 2026): 1-30. https://doi.org/10.35674/kent.1936181.
JAMA
1.Şengönül GM, Büyükmıhçı G. Tarihi Yapılarda Çağdaş Ekler Ve İnsan Algılarının Nörobilişsel İzleri. Urban Academy. 2026;19:1–30.
MLA
Şengönül, Gamze Merve, and Gonca Büyükmıhçı. “Tarihi Yapılarda Çağdaş Ekler Ve İnsan Algılarının Nörobilişsel İzleri”. Kent Akademisi, vol. 19, no. 7, Sept. 2026, pp. 1-30, doi:10.35674/kent.1936181.
Vancouver
1.Gamze Merve Şengönül, Gonca Büyükmıhçı. Tarihi Yapılarda Çağdaş Ekler Ve İnsan Algılarının Nörobilişsel İzleri. Urban Academy. 2026 Sep. 1;19(7):1-30. doi:10.35674/kent.1936181

Urban Academy | Journal of Urban Culture and Management / Kent Akademisi | Kent Kültürü ve Yönetimi Dergisi
Information, Communication, Art and Media Network (ICAM Network) | www.icamnetwork.net
Address: Ahmet Emin Fidan Culture and Research Center, Evkaf Neigh. No: 34 Fatsa Ordu
Tel: +90452 310 20 30 | Publication Group Mail: info@icamnetwork.net | Journal Mail:  editor@kentakademisi.com