Research Article

Çağdaş Cami Mimarisinde Mekânsal Deneyim: Sancaklar Camii ve TBMM Camii Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme

Volume: 19 Number: 7 October 20, 2026
TR EN

Çağdaş Cami Mimarisinde Mekânsal Deneyim: Sancaklar Camii ve TBMM Camii Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme

Abstract

Çağdaş cami mimarisi araştırmaları çoğunlukla biçim, sembolik anlam veya tekil çevresel bileşenlere odaklanmaktadır. Bu çalışma, Sancaklar Camii ile Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Camii’ni mekânsal deneyim açısından karşılaştırarak fiziksel tasarım kararları ile algısal değerlendirmeleri ortak bir çerçevede incelemektedir. Aynı işlevi paylaşan ancak topoğrafya, doğal ışık, mekânsal organizasyon, malzeme ve kamusal mekân ilişkileri bakımından farklılaşan iki yapı amaçlı örnekleme ile seçilmiştir. Fenomenolojik ve yer odaklı yaklaşımlara dayanan araştırmada, mimari belge analizinin ana analitik ekseni oluşturduğu nitel-ağırlıklı yakınsayan karma yöntem benimsenmiştir. Planlar, kesitler, vaziyet planları, fotoğraflar ve proje dokümanları, önerilen Topoğrafya-Mekân-Deneyim İndeksi (TMDİ) kapsamında beş ortak ölçüt üzerinden incelenmiştir. Tamamlayıcı olarak, sekiz yüksek lisans öğrencisi ve iki doktoralı akademisyenden oluşan 10 katılımcının standartlaştırılmış görsellere dayalı değerlendirmeleri beşli Likert maddeleriyle toplanmış ve betimsel istatistiklerle analiz edilmiştir. Belge analizi, Sancaklar Camii’nin topoğrafyaya gömülen yerleşimi, kademeli yaklaşımı ve kontrollü doğal ışığıyla daha içe dönük; TBMM Camii’nin avlu-peyzaj sürekliliği ve açık organizasyonuyla daha geçirgen ve kamusal bir deneyim sunduğunu göstermektedir. Katılımcı değerlendirmeleriyle en belirgin yönsel örtüşme topoğrafya ve doğal ışıkta görülmüş; kamusal geçirgenlikte değişken yanıtlar nedeniyle kısmi uyum saptanmıştır. İstatistiksel genelleme ve psikometrik doğrulama kapsam dışındadır. TMDİ, çağdaş kutsal yapıların deneyim odaklı karşılaştırılması için geçerlik ve güvenirliği daha geniş çalışmalarla sınanması gereken sistematik bir kavramsal çerçeve sunmaktadır.

Keywords

Supporting Institution

Finansal destek bulunmamaktadır.

Ethical Statement

Bu çalışma kapsamında yalnızca yetişkin katılımcılardan gönüllülük esasına dayalı olarak anonim anket verileri toplanmıştır. Araştırma herhangi bir kişisel veri içermemekte olup katılımcılardan bilgilendirilmiş onam alınmıştır. Çalışmanın yürütülmesinde Helsinki Bildirgesi ilkeleri gözetilmiştir. Araştırma, istatistiksel genelleme amacı taşımayan keşifsel bir çalışma niteliğindedir.

Thanks

Bu çalışmaya gönüllü olarak katılan tüm katılımcılara teşekkür ederiz.

References

  1. Aga Khan Award for Architecture. (2016). Sancaklar Mosque project description. Aga Khan Trust for Culture.
  2. Ahmed, A. Q., & Fethi, I. (2024). The effects of modern architecture on the evolution of mosques in Sulaymaniyah. Buildings, 14(11), 3697. https://doi.org/10.3390/buildings14113697
  3. Ali, L. A., & Mustafa, F. A. (2023). The state-of-the-art knowledge, techniques, and simulation programs for quantifying human visual comfort in mosque buildings: A systematic review. Ain Shams Engineering Journal, 14(9), 102128. https://doi.org/10.1016/j.asej.2023.102128
  4. Ali, L. A., & Mustafa, F. A. (2024). Evaluating the impact of mosque morphology on worshipers’ visual comfort: Simulation analysis for daylighting performance. Ain Shams Engineering Journal, 15(2), 102412. https://doi.org/10.1016/j.asej.2023.102412
  5. ArchDaily. (2015). Sancaklar Mosque / Emre Arolat Architects. https://www.archdaily.com/548242/sancaklar-mosque-emre-arolat-architects
  6. Arolat, E. (2013). Sancaklar Mosque: Architectural design statement. EAA.
  7. Benedikt, M. (2000). Luminous buildings and sacred space. Architectural Design, 70(4), 26-31.
  8. Bozdoğan, S. (2001). Modernism and nation building: Turkish architectural culture in the early Republic. University of Washington Press.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Architectural Heritage and Conservation, Architectural Design, Sustainable Architecture

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 20, 2026

Submission Date

June 23, 2026

Acceptance Date

September 30, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 19 Number: 7

APA
Özcan, İ., & Yılmaz, E. (2026). Çağdaş Cami Mimarisinde Mekânsal Deneyim: Sancaklar Camii ve TBMM Camii Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Kent Akademisi, 19(7), 1-24. https://doi.org/10.35674/kent.1977173
AMA
1.Özcan İ, Yılmaz E. Çağdaş Cami Mimarisinde Mekânsal Deneyim: Sancaklar Camii ve TBMM Camii Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Urban Academy. 2026;19(7):1-24. doi:10.35674/kent.1977173
Chicago
Özcan, İdris, and Ezgi Yılmaz. 2026. “Çağdaş Cami Mimarisinde Mekânsal Deneyim: Sancaklar Camii Ve TBMM Camii Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme”. Kent Akademisi 19 (7): 1-24. https://doi.org/10.35674/kent.1977173.
EndNote
Özcan İ, Yılmaz E (October 1, 2026) Çağdaş Cami Mimarisinde Mekânsal Deneyim: Sancaklar Camii ve TBMM Camii Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Kent Akademisi 19 7 1–24.
IEEE
[1]İ. Özcan and E. Yılmaz, “Çağdaş Cami Mimarisinde Mekânsal Deneyim: Sancaklar Camii ve TBMM Camii Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme”, Urban Academy, vol. 19, no. 7, pp. 1–24, Oct. 2026, doi: 10.35674/kent.1977173.
ISNAD
Özcan, İdris - Yılmaz, Ezgi. “Çağdaş Cami Mimarisinde Mekânsal Deneyim: Sancaklar Camii Ve TBMM Camii Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme”. Kent Akademisi 19/7 (October 1, 2026): 1-24. https://doi.org/10.35674/kent.1977173.
JAMA
1.Özcan İ, Yılmaz E. Çağdaş Cami Mimarisinde Mekânsal Deneyim: Sancaklar Camii ve TBMM Camii Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Urban Academy. 2026;19:1–24.
MLA
Özcan, İdris, and Ezgi Yılmaz. “Çağdaş Cami Mimarisinde Mekânsal Deneyim: Sancaklar Camii Ve TBMM Camii Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme”. Kent Akademisi, vol. 19, no. 7, Oct. 2026, pp. 1-24, doi:10.35674/kent.1977173.
Vancouver
1.İdris Özcan, Ezgi Yılmaz. Çağdaş Cami Mimarisinde Mekânsal Deneyim: Sancaklar Camii ve TBMM Camii Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Urban Academy. 2026 Oct. 1;19(7):1-24. doi:10.35674/kent.1977173

Urban Academy | Journal of Urban Culture and Management
Information, Communication, Art and Media Network (ICAM Network) | www.icamnetwork.net
Address: Ahmet Emin Fidan Culture and Research Center, Evkaf Neigh. No: 34 Fatsa Ordu
Tel: +90452 310 20 30 | Publication Group Mail: info@icamnetwork.net | Journal Mail:  editor@kentakademisi.com