Research Article

Moderniteden Neoliberalizme Gaziantep’te Kentsel Mekânın Gelişimi ve Dönüşümü

Volume: 19 Number: 8 October 29, 2026
TR EN

Moderniteden Neoliberalizme Gaziantep’te Kentsel Mekânın Gelişimi ve Dönüşümü

Abstract

Bu çalışma, Türkiye’nin önemli sanayi ve ticaret odaklarından biri olan Gaziantep kentinin 1839-2025 yılları arasındaki mekânsal gelişim ve dönüşüm sürecini kuramsal yorumlara dayalı olarak çok ölçekli ekonomi-politik dinamikler, kurumsal müdahaleler ve mekânsal pratikler çerçevesinde incelemektedir. Araştırmada İlhan Tekeli’nin modernite projelerine dayalı dörtlü dönemselleştirme yaklaşımı, 2000 yılı sonrası hızlanan metropoliten dinamikler nedeniyle genişletilerek beş dönemli analitik bir çerçeveye dönüştürülmüştür. Bu kapsamda kentte özellikle 2000 sonrası dönüşümler Harvey’in mekânsal düzenleme, Brenner ve Thedore’un fiilen var olan neoliberalizm ile Soja ve Garreau’nun çok merkezli kent ve kenar kent yaklaşımlarıyla ilişkilendirilmiştir. Metodolojik açıdan çalışmada tarihsel-morfolojik analiz, doküman incelemesi, yerinde saha gözlemleri ve haritalama teknikleri kullanılmıştır. Araştırma bulguları, kentin mekânsal gelişiminin sadece imar kararlarıyla değil; sanayileşme, göç, kentsel rant mekanizmaları, yerel sermaye örgütleri ile merkezî ve yerel yönetim kararlarıyla şekillendiği düşüncesini oluşturmaktadır. 1980 öncesi modernist ve sosyal-refah odaklı kentsel uygulamalar, 1980 sonrasında serbest piyasa ve ihracat teşvikleriyle aşınmaya başlamış; 2000 yılı sonrasında ise, sermayenin yapılı çevreye ve gayrimenkul projelerine aktarılarak neoliberal kentsel dönüşüm ve yenileme aşamasına geçildiğini göstermektedir. Bu süreçte tarihî çekirdekteki Merkezî İş Alanı (MİA) batıya doğru yer değiştirirken; kentsel dönüşüm, iyileştirme ve çeperde beliren yeni alt merkezler kentsel yapıyı değiştirmiştir. Sonuç olarak Gaziantep, geleneksel tek merkezli yapıdan çok merkezli, parçalı ve metropoliten bir mekânsal forma dönüşmüştür.

Keywords

Supporting Institution

Finansal destek bulunmamaktadır.

Ethical Statement

Bu makalede etik kurul iznine gerek yoktur.

Thanks

Özgün haritaların hazırlanmasındaki teknik katkıları için coğrafyacı Hasan Alabbas’a teşekkür ederim.

References

  1. Analiz Planlama. (2018). Nazım imar planı raporu: Gaziantep ili, Şehitkâmil ilçesi, muhtelif mahalle sınırları içerisinde kalan gelişme toplu konut alanı (Kuzeyşehir) ilave ve revizyon 1/5.000 ölçekli nazım imar planı [Rapor]. TOKİ; Gaziantep Büyükşehir Belediyesi.
  2. Ataöv, A. ve Osmay, S. (2007). Türkiye’de kentsel dönüşüme yöntemsel bir yaklaşım. METU JFA 24(2), 57-82. https://hdl.handle.net/11511/50967
  3. Aydınlı, H. İ. (2003). 1980 Sonrası Türk Belediye Sisteminde Yeni Liberal ve Desentralist Eğilimler. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5, 73-86. https://izlik.org/JA99LN56MK
  4. Ayik, U. ve Enterili, Z. (2020). Değişen kent politikaları ve kentsel dönüşüm: Gaziantep Nuripazarbaşı mahallesi örneği. International Journal of Geography and Geography Education 41, 221-244. https://doi.org/10.32003/igge.649700
  5. Bayirbağ, M. K. (2010). Local entrepreneurialism and state rescaling in Turkey. Urban Studies, 47(2), 363-385. https://doi.org/10.1177/0042098009349022
  6. Bayraktar, H. (2004). XIX. yüzyılda Halep Eyaleti’nin iktisadi vaziyeti. Fırat Üniversitesi Orta Doğu Araştırmaları Merkezi Tarih Şubesi Yayınları.
  7. Boschma, R. A., & Frenken, K. (2006). Why is economic geography not an evolutionary science? Towards an evolutionary economic geography. Journal of economic geography, 6(3), 273-302. https://doi.org/10.1093/jeg/lbi022
  8. Brenner, N. ve Theodore, N. (2005). Neoliberalism and the urban condition. City 9(1), 101-107. https://doi.org/10.1080/13604810500092106

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

City in Human Geography

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 29, 2026

Submission Date

September 5, 2026

Acceptance Date

October 29, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 19 Number: 8

APA
Kalelioğlu, M. R. (2026). Moderniteden Neoliberalizme Gaziantep’te Kentsel Mekânın Gelişimi ve Dönüşümü. Kent Akademisi, 19(8), 1-25. https://doi.org/10.35674/kent.2033269
AMA
1.Kalelioğlu MR. Moderniteden Neoliberalizme Gaziantep’te Kentsel Mekânın Gelişimi ve Dönüşümü. Urban Academy. 2026;19(8):1-25. doi:10.35674/kent.2033269
Chicago
Kalelioğlu, Mehmet Ragıp. 2026. “Moderniteden Neoliberalizme Gaziantep’te Kentsel Mekânın Gelişimi Ve Dönüşümü”. Kent Akademisi 19 (8): 1-25. https://doi.org/10.35674/kent.2033269.
EndNote
Kalelioğlu MR (October 1, 2026) Moderniteden Neoliberalizme Gaziantep’te Kentsel Mekânın Gelişimi ve Dönüşümü. Kent Akademisi 19 8 1–25.
IEEE
[1]M. R. Kalelioğlu, “Moderniteden Neoliberalizme Gaziantep’te Kentsel Mekânın Gelişimi ve Dönüşümü”, Urban Academy, vol. 19, no. 8, pp. 1–25, Oct. 2026, doi: 10.35674/kent.2033269.
ISNAD
Kalelioğlu, Mehmet Ragıp. “Moderniteden Neoliberalizme Gaziantep’te Kentsel Mekânın Gelişimi Ve Dönüşümü”. Kent Akademisi 19/8 (October 1, 2026): 1-25. https://doi.org/10.35674/kent.2033269.
JAMA
1.Kalelioğlu MR. Moderniteden Neoliberalizme Gaziantep’te Kentsel Mekânın Gelişimi ve Dönüşümü. Urban Academy. 2026;19:1–25.
MLA
Kalelioğlu, Mehmet Ragıp. “Moderniteden Neoliberalizme Gaziantep’te Kentsel Mekânın Gelişimi Ve Dönüşümü”. Kent Akademisi, vol. 19, no. 8, Oct. 2026, pp. 1-25, doi:10.35674/kent.2033269.
Vancouver
1.Mehmet Ragıp Kalelioğlu. Moderniteden Neoliberalizme Gaziantep’te Kentsel Mekânın Gelişimi ve Dönüşümü. Urban Academy. 2026 Oct. 1;19(8):1-25. doi:10.35674/kent.2033269

Urban Academy | Journal of Urban Culture and Management
Information, Communication, Art and Media Network (ICAM Network) | www.icamnetwork.net
Address: Ahmet Emin Fidan Culture and Research Center, Evkaf Neigh. No: 34 Fatsa Ordu
Tel: +90452 310 20 30 | Publication Group Mail: info@icamnetwork.net | Journal Mail:  editor@kentakademisi.com