Kadercilik Eğiliminin Afet Risk Algısı Üzerindeki Yordayıcı Rolü: Kesitsel Bir Çalışma

Öz

Bu çalışmanın amacı insanların duygu, düşünce ve eylemleri üzerinde önemli etkileri olabilen kadercilik eğiliminin üniversite öğrencilerinin afet risk algısının yordayıcısı olup olmadığını belirlemektir. Çalışma nicel araştırma desenlerinden ilişkisel desende tasarlanmıştır. Veri toplama aracı olarak kadercilik eğilimi ölçeği ve Üniversite Öğrencileri Afet Risk Algısı Ölçeği kullanılmıştır. Veriler çalışmaya katılıma gönüllü üniversite öğrencilerinden uygun örnekleme yöntemi ile elde edilmiştir. Veri toplama çevrimiçi formlar aracılığı ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya 17 ile 26 yaş arasında (x̄ =19.93±1.80), çoğunluğu (%80.1) kadın 206 öğrenci katılmıştır. Veriler normal dağılım gösterdiği için bağımsız örneklemler t testi, Pearson korelasyon ve çoklu doğrusal regresyon analizleri kullanılmıştır. Çalışmanın sonucunda çalışmaya katılan öğrencilerin kadercilik ve afet risk algılarının ortalamanın üzerinde olduğu görülmektedir. Çalışmada kadercilik eğilimi ve afet risk algısı arasında düşük fakat anlamlı bir ilişki belirlenmiştir. Ulaşılan sonuçlar kadercilik eğiliminin alt boyutlarından olan batıl inancın maruziyetin anlamlı yordayıcısı olduğunu, kişisel kontrol ve batıl inancın anksiyete boyutunun yordayıcısı olduğunu göstermiştir. Afet risk algısının yordayıcısının da batıl inanç olduğu görülmüş ve afet risk algısına ilişkin açıklanan varyansa % 12’lik bir katkı sağlamıştır. Bu çalışmanın sonuçlarının üniversite öğrencilerine yönelik yapılacak afetlerle ilgili dersler, çalışmalar ve programların geliştirmesine katkı sağlayıcı ve yol gösterici olması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Afet
• Afet risk algısı
• Kadercilik
• Kadercilik eğilimi
• Üniversite öğrencileri.

The Predictive Role of Fatalism in Perceived Disaster Risk: A Cross-Sectional Study

Öz

The aim of this study is to examine whether fatalism, which can influence individuals’ feelings, thoughts, and behaviors, predicts university students’ disaster risk perception. The study employed correlational design, one of the quantitative research methods. Data was collected using the Fatalism Tendency Scale and the University Students’ Disaster Risk Perception Scale. A total of 206 students aged 17–26 years (x̄=19.93±1.80), mostly female (80.1%), voluntarily participated through convenient sampling. Data was gathered via online forms. Since the data were normally distributed, independent samples t-test, Pearson correlation, and multiple linear regression analyses were conducted. Findings indicated that students’ levels of fatalism and disaster risk perception were above average. A low but significant correlation was observed between fatalism tendency and disaster risk perception. Results further revealed that superstitious belief, a sub-dimension of fatalism, significantly predicted exposure, while personal control and superstitious belief predicted anxiety. Superstitious belief was also found to be the main predictor of disaster risk perception, accounting for 12% of the explained variance. The outcomes of this study are expected to provide guidance for developing disaster-related courses and programs targeting university students.

Anahtar Kelimeler

• Disaster
• Disaster risk perception
• Fatalism
• Fatalism tendency
• University students.

Kaynakça

1. AFAD (2014). Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri Sözlüğü. https://www.afad.gov.tr/aciklamali- afet-yonetimi-terimleri-sozlugu (Erişim Tarihi: 11.01.2025)
2. Ayvazoğlu, G., Çekiç, M. ve Yücel, H. (2020). Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Öğrencilerinin Afet Risk Algısı ve Afete Hazırlık Durumlarının Değerlendirilmesi. SBEdergi (Sosyal Bilimler Elektronik Dergisi / Electronic Journal of Social Sciences), 4(7), 85–96. https://doi.org/10.29228/sbe.48454
3. Bayram, A. (2015). Perceiving Risk Perception: An Analysis of Risk Perception Research and Discussion of Its Policy Implications. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8, 21–41. https://doi.org/10.1002/9780470400531
4. Baytiyeh, H. ve Öcal, A. (2016). High school students’ perceptions of earthquake disaster: A comparative study of Lebanon and Turkey. International Journal of Disaster Risk Reduction, 18, 56–63. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2016.06.004
5. Coppola, D. P. (2015). Introduction to International Disaster Management. New York: Butterworth-Heinemann.
6. Çelik, İ. H. ve Kılıç, T. (2023). Disaster Risk Perception Regarding Culture and Personality. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. (77), 157–172. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1264460
7. Demir, S. (2022). Comparison of Normality Tests in Terms of Sample Sizes under Different Skewness and Kurtosis Coefficients. International Journal of Assessment Tools in Education, 9(2), 397–409. https://doi.org/10.21449/ijate.1101295
8. Demirbilek, Ö. ve Uzman, E. (2023). Fatalistic Tendency as a Predict of Disaster Preparedness Beliefs in University Students. Afet ve Risk Dergisi, 6(3), 942–960. https://doi.org/10.35341/afet.1249312

9. Doğan, M. (2021). Üniversite Öğrencilerinin Kader Algıları: Metaforik Bir Araştırma. Kader, 19(2), 645–677. https://doi.org/10.18317/kaderdergi.1010464
10. Doğru, S. ve Coşkun, Z. (2023). Sağlık Bilimleri Fakültesi Öğrencilerinin Afet Risk Algısı ve Afete Hazırlıklı Olma İnanç Durumları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Afet ve Risk Dergisi, 6(4), 1299–1311. https://doi.org/10.35341/afet.1321854
11. Fothergill, A., Palumbo, M. V., Rambur, B., Reinier, K. ve McIntosh, B. (2005). The volunteer potential of inactive nurses for disaster preparedness. Public Health Nursing, 22(5), 414–421. https://doi.org/10.1111/j.0737-1209.2005.220506.x
12. George, D. ve Mallery, P. (2003). SPSS for Windows Step by Step: A Simple Guide and Reference (4th ed). Boston: Allyn & Bacon.
13. IFRC (2022). What is a disaster? | IFRC. 18 02 2022. https://www.ifrc.org/our-work/disasters- climate-and-crises/what- disaster#:~:text=Disasters%20are%20serious%20disruptions%20to,and%20vulnerability%20of%2 0a%20community. (Erişim Tarihi: 10.01.2025)
14. John McClure (2017). Fatalism, Causal Reasoning, and Natural Hazards, Oxford Research Encyclopedia of Natural Hazard Science içinde. https://doi.org/10.1093/acrefore/9780199389407.013.39
15. Kaya, A. ve Bozkur, B. (2015). Kadercilik Eğilimi Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(3), 935–946. https://doi.org/10.17860/efd.55137
16. Maercker, A., Ben-Ezra, M., Esparza, O. A. ve Augsburger, M. (2019). Fatalism as a traditional cultural belief potentially relevant to trauma sequelae: Measurement equivalence, extent and associations in six countries. European Journal of Psychotraumatology, 10(1), 1657371. https://doi.org/10.1080/20008198.2019.1657371
17. Maurice, J. (2013). Mitigating disasters—a promising start. The Lancet, 381(9878), 1611–1613. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(13)61008-9
18. Mızrak, S. (2021). Afet Yönetimi Sürecinde Risk Algısı Çalışmalarının Katkısı. Afet ve Risk Dergisi, 4(2), 291–299. https://doi.org/10.35341/afet.992959
19. Mızrak, S. ve Aslan, R. (2020). Disaster Risk Perception of University Students. Risk, Hazards & Crisis in Public Policy, 11(4), 411–433. https://doi.org/10.1002/rhc3.12202
20. Michel, L. M. (2007). Personal Responsıbılıty And Volunteerıng After A Natural Dısaster: The Case Of Hurrıcane Katrına. Sociological Spectrum, 27(6), 633–652.
21. Öncü, E., Altukan, H., Vayısoğlu S.K ve AYAZ, M. (2021). COVID-19 Pandemi sürecinde kaderciliğin etkisi ve salgın tedbirlerine uyum özellikleri: Vaka-kontrol çalışması. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 14(1), 113–124. https://doi.org/10.26559/mersinsbd.890145
22. Özdemir, A. (2018). Toplumun Afet Risk Algısı ve Afete Hazırlıklı Olma Durumu: Kocaeli İli Örneği (Yüksek Lisans Tezi, Gümüşhane Üniversitesi), Gümüşhane.
23. Shaluf, I. M., Ahmadun, F. ve Mat Said, A. (2003). A review of disaster and crisis. Disaster Prevention and Management: An International Journal, 12(1), 24–32. https://doi.org/10.1108/09653560310463829
24. Tercan, B. (2023). Bireylerin Afet Risk Algısının Çeşitli Değişkenler Açısından Değerlendirilmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(3), 1279–1287. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1180447
25. Tierney, K. J., Lindell, M. K. ve Perry, Ronald,W. (2001). Facing the Unexpected: Disaster Preparedness and Response in the United States. Washington, D.C.: The National Academies Press. Türk Dil Kurumu (2022). Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/
26. UNISDR (2009). Terminology on for Disaster Reduction. Geneva: United Nations International Strategy for Disaster Reduction.
27. Usta, G. (2023). Evaluation Of University Students' Perception Of Disaster Risk. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 1029–1051. https://doi.org/10.30561/sinopusd.1257735