Yasama, Yürütme Organları ve Bütçe Süreçleri Bağlamında İki Türk Devletinin Başkanlık Sistemlerinin Karşılaştırılması: Türkiye ve Kazakistan

Çağdaş Zarplı; Elif Gökçe Demez

doi:10.33203/mfy.1635257

TR EN

Yasama, Yürütme Organları ve Bütçe Süreçleri Bağlamında İki Türk Devletinin Başkanlık Sistemlerinin Karşılaştırılması: Türkiye ve Kazakistan

Abstract

Bu çalışma, Türkiye ve Kazakistan’ın Başkanlık Sistemlerini karşılaştırmalı bir perspektifle ele almaktadır. İki sistemin yasama, yürütme ile bütçe kabul ve onay süreçleri arasındaki benzerlikler ve farklılıklar ortaya konmaktadır. Farklı coğrafyalarda, farklı tarihsel altyapılarda ve farklı kültürel gerekliliklerle hükümet sisteminin oluşması incelenmektedir. Türkiye 2017 yılında yapılan anayasa değişikliğiyle başkanlık sistemine geçiş yaparken, Kazakistan 1991 yılında bağımsızlığını kazanmasıyla birlikte bu hükümet sistemini benimsemiştir. Türkiye 2017 yılında Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ni kabul ederek tek başlı bir yürütme sistemine geçiş yapmış ve başkanlık sisteminin temeli sayılan katı kuvvetler ayrılığı modelini uygulamaya koymuştur. Bu iki devlet, başkanlık sistemini kendi koşullarına göre şekillendirerek uygulamaktadır.

Keywords

Türkiye, Kazakistan, Bütçe, kuvvetler ayrılığı

References

1982 T.C.Anayasası https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (24.12.2024).
1995 Anayasası https://www.akorda.kz/en/constitution-of-the-republic-of-kazakhstan-50912#(25.12.2024).
5018 Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu md. 12.https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5018.pdf. (25.12.2024)
Ağır, O., & Sayın, M. (2019). Kazakistan ve Kırgızistan Siyasal Sistemlerinin Karşılaştırılması. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9 (1), 23-41.
Al, H. (2020). Başkanlık Sistemi Üzerine: Cumhurbaşkanlığı Sisteminin Zayıf Halkası Parlamento. Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi, 22 (1), 14-44.
Alkan, H. (2011). Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinde Siyasal Hayat ve Kurumlar. Ankara: Usak Yayınları.
Alkan, H. (2012). Türk Cumhuriyetlerinde Siyasal Kurumsallaşma Süreci: Geçen Yirmi Yılın Bir Bilançosu. Bilig Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, 12 (61), 1-30.
Altıngöz Zarplı, S. (2021) The Evolution of the Power of the Purse Concept in Turkey, Studies on Interdisciplinary Economics and Business –Volume IV, Peter Lang, Berlin, 227-235.
Aybarç, S., Özkubat, G., & Selim, S. (2019). Türkiye'de Merkezi Yönetim Bütçe Harcamalarının İllerin Gelişmişlik Düzeyi Açısından Etkinliği. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19 (1), 131-155. https://doi.org/10.11616/basbed.vi.532609
Beazley, I., Downes, R. & Nicol, S. (2019), Budgeting in Kazakhstan A roadmap for continued for continued budgetary governance reform OECD Journal on Budgeting, 18 (3), OECD https://doi.org/10.1787/b08df8ad-en.

Bozaslan, B. M., & Acar, E. (2020). Rus ve Türk Tipi Başkanlık Sistemi: Karşılaştırmalı Bir Analiz. Kamu Yönetimi Ve Politikaları Dergisi, 1 (1), 49-59.
Budget Code of Kazakishtan. (2008). 11 22, 2024 tarihinde https://track.unodc.org/uploads/documents/BRI-legal-resources/Kazakhstan/11_-_Budget_Code_EN.pdf adresinden alındı
Bülbül, M. (2008). Kazakistan Cumhuriyetinde Yasama ve Yürütme Fonksiyonu. Yasama Dergisi (8), 39-75.
Coşkun, M. İ. (2023). 2017 Anayasa Değişiklikleri Sonrası Yasama-Yürütme İlişkilerinin Hukuki, Siyasi ve Karşılaştırmalı Olarak İncelenmesi. Eklektik Sosyal Bilimler Dergisi, 1 (1), 11-46.10.61150/eklektik.2023010101
Çelik, A., & Kaya, V. (2015). Küresel Finans Krizi Sürecinde Merkezi Yönetim Bütçe Harcamlarının Görünümü. Atatürk Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Dergisi, 29 (2), 279-290.
Çetin, H. H. (2022). Kazakistan Siyasi Sisteminin Gelişimi ve Özellikleri (1991-2021) (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Nevşehir: Kapadokya Üniversitesi.
Çetin, N. (2016). Kazakistan Siyasi Sisteminde Başkanlık Modeli. Ankara: Öztepe Matbaası.
Çetin, N. (2017). Kazakistan'da Başkanlık Sisteminin Gelişimi: Dünden Bugüne. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi: Türkistan Forumu III Bildiri Kitabı, (s. 3-1360).
Demirci, S. (2018). Yasama-Yürütme ve Yargı Ekseninden Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Demirkıran, E. K. (2021). Türkiye Cumhuriyeti ve Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasalarının Kabul Ettiği Hükümet Sistemleri Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Araştırmaları Dergisi, 27 (1), 332-361. https://doi.org/10.33433/maruhad.883509
Dinç, Y. D., & Yılmaz, V. (2022). Türkiye'de Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin Yasama, Yürütme, Yargı Organları ile Taşra ve Yerel Yönetimlere Etkilerinin Değerlendirilmesi. Ombudsman Akademik, 8 (16), 167-213.
Duverger, M. (1963). Siyasi Rejimler. (Y. Gürbüz, Çev.) İstanbul: Remzi Kitabevi.
Elitok, M. Y., & Değirmenci, F. (2023). Hükümet Sistemleri Üzerinden Mukayeseli Bir Analiz (Parlamenter Sistem–Başkanlık Sistemi). Current Perspectives in Social Sciences, 27 (4), 329-340. https://doi.org/10.5152/JSSI.2023.23472
Erhan, Z., & Duygulu, V. İ. (2023). Türk Tipi Başkanlık Sisteminde Denge ve Denetim Mekanizmaları. Karatekin Hukuk Dergisi, 1 (1), 41-59.
Fendoğlu, H. T. (2016). Başkanlık Sistemi. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 3 (1), 39-60.
Gidersoy, B. (2017). Başkanlık Hükümet Sistemi ve Türkiye İçin Geçerliliği. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9 (19), 500-519. https://doi.org/10.20875/makusobed.311295
Gölcek, A. G. (2014). Bütçe Kavramı ve Bütçe Hakkı: Tarihsel Bir İnceleme. Vergi Raporu, 182, 132-139.
Gözler, K. (2019). Türk Anayasa Hukuku. Bursa: Ekin Basım Yayın Dağıtım.
Gül, H., Kamalak, İ., & Gül, S. S. (2017). Amerikan Başkanlık ve Fransız Yarı-Başkanlık Sistemleri Işığında Türkiye’nin Cumhurbaşkanlığı Hükümeti Sistemi. Strategic Public Management Journal, 3 (Özel Sayı), 101-120. https://doi.org/10.25069/spmj.343035
İba, Ş., & Şirin, S. (2024). Yasama Organlarının ''Bilgilenim (Hearing)'' Yetkisi ve TBMM'nin Güçlendirilmesi İçin Yeni Öneriler. TAAD (59), 91-114. https://doi.org/10.54049/taad.1515025
Kara, A. (2017). Kazakistan Cumhuriyeti. A. Kara, & F. Solak içinde, Bağımsızlıklarının 25. Yılında Türk Cumhuriyetleri (s. 7-356). İstanbul: TDBB Yayınları.
Kara, A., & Yeşilot, O. (2011). Avrasya'nın Yükselen Yıldızı Kazakistan. İstanbul: İstanbul Ticaret Odası Yayınları.
Kaya, Ö. C. (2021). Kazakistan Hükümet Sistemi. Antalya: Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Keser, H. (2021). Başkanlık Sisteminde Yasama ve Yürütme Organları Arasındaki Karşılıklı Etkileşim Araçları Açısından Türkiye-ABD Hükümet Sistemlerinin Karşılaştırması. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11 (2), 165-182. https://doi.org/10.54704/akdhfd.1033555
Khairmukhanmedov, N. (2017). Structural Characteristics and Problems of the Presidential System in the Republic of. International Journal of Social Sciences and Education Research, 3 (5), 1432-1451.
Md.50. (1995). 1995 Anayasası md. 43. https://www.akorda.kz/en/constitution-of-the-republic-of-kazakhstan-50912# adresinden alınmıştır.
Nogayeva, A. (2019). Geçmişten Günümüze Kazakistan. Asya Araştırmaları Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 3 (2), 347-354.
OECD (2018). OECD Journal on Budgeting. Volume 2018/3 https://www.oecd-ilibrary.org/docserver/08310b83-en.pdf?expires=1732322749&id=id&accname=guest&checksum=C87035A345872BCF30668FCE17D62BD1
Öztop, S., & Namlı, Z. (2024). Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan’ın Yönetim Yapılarının İncelenmesi. Medeniyet Araştırmaları Dergisi, 9 (1), 62-74. https://doi.org/10.52539/mad.1538038
Pakdil, N. B. (2024). 2017 Anayasa Değişiklikleri Sonrasında Türkiye’de Kanun Tekliflerinin Hazırlanmasında Yasama ve Yürütmenin Rolü. İstanbul Hukuk Mecmuası, 81 (4), 943-995. https://doi.org/10.26650/mecmua.2023.81.4.0004
Polatgil, M. (1998, Mayıs). Kazakistan Cumhuriyetinin Anayasal Yapısının İdari Yönden İncelenmesi. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ adresinden alınmıştır
Ranov, Z. (2017). Kazakistan ve Türkiye'de Yerel Yönetimler: Mali Perspektiften Karşılaştırmalı Bir Analiz. Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü ''Yayımlanmamış Doktora Tezi''.
Siverekli Demircan, E. (2008). The Realizations of 2007 Budget of Central Government and 2008 Budget of Central Government. The Journal of Accounting and Finance (38), 14-27.
Tagayev, B. (2004). Kazakistan'da Yasama ve Yürütme Erki. Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Tüğen, K. (2007). Devlet Bütçesi, Bassaray Matbaası, İzmir.
Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı Web Sitesi . (tarih yok). Kasım 20, 2024 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı Web Sitesi: https://www.mfa.gov.tr/kazakistan-siyasi-gorunumu.tr.mfa adresinden alındı
Worldbank (2009). Republic of Kazakhstan Public Finance Management Assessment Based on the Public Expenditure and Financial. World Bank.
Yaman Kaplan, A. (2022). Yürütme Organının Kanun Yapım Sürecine Etkisi Bakımından Türk Anayasalarının Karşılaştırılması. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 12 (1), 117-170. https://doi.org/10.52273/sduhfd..1106242
Yaman, A., & Ünal, H. (2021). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin Yürütme Erki Bağlamında Değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26 (2), 225-246.
Yeniay, L., & Yeniay, G. (2019). Türk Hukukunda Yürütme Organının Düzenleme Yetkisi ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi. Anayasa Yargısı, 36 (1), 105-138.
Yıldız, M. (2018). Başkanlık, Yarı Başkanlık ve Parlamenter Sistem Üzerine Bir Değerlendirme. Türkiye Siyaset Bilimi Dergisi, 1 (2), 89-108.
Yılmaz, İ. (2021). 1982 Anayasasına Göre Yasama Organı Üye Sayısı ve Yasama Organı Üye Sayısında Meydana Gelen Değişiklikler. Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11 (2), 932-960. https://doi.org/10.32957/hacettepehdf.892169
Yılmaz, H. H., & Biçer, M. (2010). Parlamentonun Bütçe Hakkını Etkin Kullanımının Yeni Bütçe Sistemi Çerçevesinde Değerlendirilmesi. Maliye Dergisi, 158(1), 201-225.
Yılmazcan, D. (1998). Bütçe Hakkı ve Bütçe Uygulamaları, Anayasal Mali Düzen temalı 13. Türkiye Maliye Sempozyumu (14-16 Mayıs) Bildiriler Kitabı. Marmara Üniversitesi Maliye Araştırma ve Uygulama Merkezi, Yayın No. 12, 163-172.
Zavalsız, Ş., & Ateş, H. (2022). Bağımsızlık Sonrası Orta Asya’da Kamu Yönetimi: Kazakistan Örneğinde Yapı ve Reformlar. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 22 (2), 515-547. https://doi.org/10.32449/egetdid.1168403

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Policy of Treasury

Journal Section

Research Article

Authors

Çağdaş Zarplı ^*
0000-0001-8416-7016
Türkiye

Elif Gökçe Demez
0009-0002-0964-8578
Türkiye

Early Pub Date

March 29, 2025

Publication Date

April 1, 2025

Submission Date

February 7, 2025

Acceptance Date

March 22, 2025

Published in Issue

Year 2025 Number: 123

DOI

https://doi.org/10.33203/mfy.1635257

IZ

https://izlik.org/JA26NX35XB

APA

Zarplı, Ç., & Demez, E. G. (2025). Yasama, Yürütme Organları ve Bütçe Süreçleri Bağlamında İki Türk Devletinin Başkanlık Sistemlerinin Karşılaştırılması: Türkiye ve Kazakistan. Maliye Ve Finans Yazıları, 123, 210-229. https://doi.org/10.33203/mfy.1635257

AMA

1.Zarplı Ç, Demez EG. Yasama, Yürütme Organları ve Bütçe Süreçleri Bağlamında İki Türk Devletinin Başkanlık Sistemlerinin Karşılaştırılması: Türkiye ve Kazakistan. Maliye ve Finans Yazıları. 2025;(123):210-229. doi:10.33203/mfy.1635257

Chicago

Zarplı, Çağdaş, and Elif Gökçe Demez. 2025. “Yasama, Yürütme Organları Ve Bütçe Süreçleri Bağlamında İki Türk Devletinin Başkanlık Sistemlerinin Karşılaştırılması: Türkiye Ve Kazakistan”. Maliye Ve Finans Yazıları, nos. 123: 210-29. https://doi.org/10.33203/mfy.1635257.

EndNote

Zarplı Ç, Demez EG (April 1, 2025) Yasama, Yürütme Organları ve Bütçe Süreçleri Bağlamında İki Türk Devletinin Başkanlık Sistemlerinin Karşılaştırılması: Türkiye ve Kazakistan. Maliye ve Finans Yazıları 123 210–229.

IEEE

[1]Ç. Zarplı and E. G. Demez, “Yasama, Yürütme Organları ve Bütçe Süreçleri Bağlamında İki Türk Devletinin Başkanlık Sistemlerinin Karşılaştırılması: Türkiye ve Kazakistan”, Maliye ve Finans Yazıları, no. 123, pp. 210–229, Apr. 2025, doi: 10.33203/mfy.1635257.

ISNAD

Zarplı, Çağdaş - Demez, Elif Gökçe. “Yasama, Yürütme Organları Ve Bütçe Süreçleri Bağlamında İki Türk Devletinin Başkanlık Sistemlerinin Karşılaştırılması: Türkiye Ve Kazakistan”. Maliye ve Finans Yazıları. 123 (April 1, 2025): 210-229. https://doi.org/10.33203/mfy.1635257.

JAMA

1.Zarplı Ç, Demez EG. Yasama, Yürütme Organları ve Bütçe Süreçleri Bağlamında İki Türk Devletinin Başkanlık Sistemlerinin Karşılaştırılması: Türkiye ve Kazakistan. Maliye ve Finans Yazıları. 2025;:210–229.

MLA

Zarplı, Çağdaş, and Elif Gökçe Demez. “Yasama, Yürütme Organları Ve Bütçe Süreçleri Bağlamında İki Türk Devletinin Başkanlık Sistemlerinin Karşılaştırılması: Türkiye Ve Kazakistan”. Maliye Ve Finans Yazıları, no. 123, Apr. 2025, pp. 210-29, doi:10.33203/mfy.1635257.

Vancouver

1.Çağdaş Zarplı, Elif Gökçe Demez. Yasama, Yürütme Organları ve Bütçe Süreçleri Bağlamında İki Türk Devletinin Başkanlık Sistemlerinin Karşılaştırılması: Türkiye ve Kazakistan. Maliye ve Finans Yazıları. 2025 Apr. 1;(123):210-29. doi:10.33203/mfy.1635257

The scope of the Journal of Finance Letters consists of studies in the fields of economics, public finance, finance, and banking.

Yasama, Yürütme Organları ve Bütçe Süreçleri Bağlamında İki Türk Devletinin Başkanlık Sistemlerinin Karşılaştırılması: Türkiye ve Kazakistan

Yasama, Yürütme Organları ve Bütçe Süreçleri Bağlamında İki Türk Devletinin Başkanlık Sistemlerinin Karşılaştırılması: Türkiye ve Kazakistan

Abstract

Keywords

An Evaluation of the Presidential Systems of Two Turkic States in the Context of Legislative, Executive Branches and Budget Processes: Türkiye and Kazakhstan

Abstract

Keywords

References

Details

Primary Language

Subjects

Journal Section

Authors

Early Pub Date

Publication Date

Submission Date

Acceptance Date

Published in Issue

DOI

IZ

Cite