Sınıf Öğretmeni Adaylarının ChatGPT’ye İlişkin Metaforik Algılarının İncelenmesi

Year 2026, Volume: 15 Issue: 2 , 492 - 507 , 28.04.2026

İlkim Zülal Ölmez , Özlem Özçakır Sümen

https://doi.org/10.33206/mjss.1714792

https://izlik.org/JA85SM26YZ

Abstract

Bu araştırmanın amacı, sınıf öğretmeni adaylarının ChatGPT’ye ilişkin algılarını metaforlar aracılığıyla ortaya koymaktır. Araştırma, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Karadeniz Bölgesi’nde yer alan bir üniversitenin Eğitim Fakültesinde yürütülmüştür. Araştırma 1., 2., 3. ve 4. sınıf düzeyindeki 165 sınıf öğretmeni adayının katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan olgubilim desenine göre yürütülmüştür. Veriler araştırmacılar tarafından geliştirilen metafor formu ile toplanmış, içerik analizi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre, sınıf öğretmeni adaylarının ChatGPT kavramına ilişkin toplam 17 farklı metafor geliştirdiği belirlenmiştir. Bu metaforlar katılımcıların ChatGPT’ye ilişkin algılarını yansıtan “bilgi sağlama açısından ChatGPT”, “yaşamı kolaylaştıran bir yardımcı olarak ChatGPT” ve “sınırlılıklar açısından ChatGPT” olmak üzere üç farklı kategori altında gruplandırılmıştır. ChatGPT’nin bilgi sağlama işlevine atıf yapan metaforlar arasında “kütüphane”, “sınırsız beyin” ve “bilim insanı” öne çıkarken, ChatGPT’nin yardımcı bir araç olarak algılandığı metaforlar “yardımcı” ve “hayatı kolaylaştırma makinesi” kodlarında sıklıkla dile getirilmiştir. ChatGPT’nin sınırlılıklarını vurgulayan metaforların ise en fazla “tembellik”, “sınırlı bir zeka” ve “yaratıcılık önündeki engel” olduğu görülmüştür.

Keywords

ChatGPT , Metafor , Yapay Zeka , Sınıf Öğretmeni Adayları

Ethical Statement

“Sınıf Öğretmeni Adaylarının ChatGPT’ye İlişkin Metaforik Algılarının İncelenmesi” başlıklı çalışmanın yazım sürecinde bilimsel kurallara, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Gerekli olan etik kurul izinleri Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik Kurulu’nun 28.02.2025 tarih ve 2025-251 sayılı toplantısında alınmıştır. Araştırmacıların Katkı Oranı Beyanı: Yazarların çalışmadaki katkı oranları eşittir. Çatışma Beyanı: Çalışmada herhangi bir potansiyel çıkar çatışması söz konusu değildir. Finansman: Bu çalışma için herhangi bir kurum veya kuruluştan destek alınmamıştır. Yapay Zeka ve Türleri Kullanım Beyanı: Bu makalenin yazımında yapay zeka ve türleri kullanılmamıştır. Veri Paylaşım Beyanı: Bu çalışmanın verilerini bulguların doğrulanması amacıyla makul bir talep üzerine “etik ilkeler ve yayın politikası”nın ilgili kısmında belirtilen şartlara göre paylaşabileceğimizi beyan ederiz.

Examining the Metaphorical Perceptions of Pre-Service Primary School Teachers About ChatGPT

https://izlik.org/JA85SM26YZ

Abstract

The aim of this study is to reveal the perceptions of pre-service primary school teachers about ChatGPT through metaphors. The research was conducted in the Faculty of Education of a university located in the Black Sea Region in the 2024-2025 academic year. The study was conducted with the participation of 165 pre-service primary school teachers at the 1st, 2nd, 3rd and 4th grade levels. The study was conducted according to the phenomenological design, which is one of the qualitative research methods. Data were collected using a metaphor form developed by the researchers and analyzed using content analysis. According to the results of the study, it was determined that pre-service primary school teachers developed a total of 17 different metaphors about the concept of ChatGPT. These metaphors were grouped under three different categories as “ChatGPT in terms of providing information”, “ChatGPT as an assistant that makes life easier” and “ChatGPT in terms of limitations” which reflect the participants' perceptions of ChatGPT. While “library”, “unlimited brain” and “scientist” stand out among the metaphors referring to ChatGPT’s function of providing information, the metaphors in which ChatGPT is perceived as an assistant that makes life easier were frequently mentioned in the codes of “helper” and “machine to make life easier”. The metaphors emphasizing the limitations of ChatGPT were mostly “laziness”, “limited intelligence” and “obstacle to creativity”.

Keywords

ChatGPT , Metaphor , Artificial Intelligence , Pre-Service Primary School Teachers

Ethical Statement

During the writing process of the study “Examining the Metaphorical Perceptions of Pre-Service Primary School Teachers About ChatGPT” scientific rules, ethical and citation rules were followed. No falsification was made on the collected data and this study was not sent to any other academic publication medium for evaluation. In addition, permission was obtained from the Ondokuz Mayıs University Social and Humanities Sciences Ethics Committee (Date: 28/02/2025 and Decision no: 2025/251) to conduct the research. Statement of Contribution Rate of Researchers: The contribution rates of the authors in the study are equal. Declaration of Conflict: There is no potential conflict of interest in the study. Funding: No funding was received from any institution or organization for this study Statement of Use for Artificial Intelligence and Its Types: Artificial intelligence and its various types were not used in the writing of this article. Data Sharing Statement: We declare that, upon reasonable request for the purpose of verifying the findings, we can share the data of this study according to the conditions specified in the relevant section of the "ethical principles and publication policy".

References

• Adeshola, I. ve Adepoju, A. P. (2024). The opportunities and challenges of ChatGPT in education. Interactive Learning Environments, 32(10), 6159-6172. https://doi.org/10.1080/10494820.2023.2253858
• Ağmaz, R. F. ve Ergüleç, F. (2024). Öğretmen adaylarının eğitimde yapay zeka algıları: Bir metafor analizi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(2), 589-605.
• Aktaş, A. (2021, Haziran). Yönetici ve öğretmen görüşlerine göre yapay zekâ: Bir metafor çalışması. 1. Ulusal Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Kongresi Tam Metin Bildiri Kitapçığı, Harran Üniversitesi.
• Aktay, S., Gök, S. ve Uzunoğlu, D. (2023). ChatGPT in education. Türk Akademik Yayınlar Dergisi (TAY Journal), 7(2), 378-406.
• Arıcan, S. (2024). Din Kültürü ve ahlak bilgisi derslerinde yapay zekâ destekli modern öğretim yaklaşımları. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 24(3), 573-614. https://doi.org/10.33415/daad.1591945
• Arslan, K. (2020). Eğitimde yapay zeka ve uygulamaları. Western Anatolia Journal of Educational Sciences, 11(1), 71-88.
• Baidoo-anu, D. ve Owusu Ansah, L. (2023). Education in the era of generative artificial ıntelligence (AI): Understanding the potential benefits of ChatGPT in promoting teaching and learning. Journal of AI, 7(1), 52-62. https://doi.org/10.61969/jai.1337500
• Balcı, A. (2003). Eğitim örgütlerinde yeni bakış açıları: kuram-araştırma ilişkisi. II. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 33, 26-61.
• Balcı, Ö. (2024). The role of ChatGPT in English as a foreign language (EFL) learning and teaching: A systematic review. International Journal of Current Educational Studies, 3(1), 66-82. https://doi.org/10.5281/zenodo.12544675
• Barber, N. (2015, 29 Temmuz). Can artificial intelligence make us stupid?. https://www.psychologytoday.com/us/blog/the-human- beast/201507/can-artificial-intelligence-make-us-stupid adresinden 15 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Braun, V. ve Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
• Bryant, J., Heitz, C., Sanghvi, S. ve Wagle, D. (2020, 14 Ocak). How artificial intelligence will impact K-12 teachers. https://www.mckinsey.com/industries/education/our-insights/how- artificial-intelligence-will-impact-k-12-teachers adresinden 15 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Carvalho, I. ve Ivanov, S. (2024). ChatGPT for tourism: applications, benefits and risks. Tourism review, 79(2), 290-303.
• Catlin, D. ve Blamires, M. (2019). Designing robots for special needs education. Technology, Knowledge and Learning, 24(2), 291-313. https://doi.org/10.1007/s10758-018-9378-8
• Chang, C. Y., Yang, C. L., Jen, H. J., Ogata, H. ve Hwang, G. H. (2024). Facilitating nursing and health education by incorporating ChatGPT into learning designs. Educational Technology & Society, 27(1), 215-230.
• Chen, L., Chen, P. ve Lin, Z. (2020). Artificial intelligence in education: A review. Ieee Access, 8, 75264-75278. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2020.2988510
• Chien, C. (2019). Creating pathways to developing a “teacher self” through metaphor analysis. Research in Education, 106(1), 41-58. https://doi.org/10.1177/0034523719883663
• Coppin, B. (2004). Artificial intelligence illuminated. Jones and Bartlett Publishers.
• Corbin, J. M. ve Strauss, A. C. (2007). Basics of qualitative research (3. Baskı). Sage Publication.
• Çetin, M. ve Aktaş, A. (2021). Yapay zeka ve eğitimde gelecek senaryoları. OPUS International Journal of Society Researches, 18(Eğitim Bilimleri Özel Sayısı), 4225-4268. https://doi.org/10.26466/opus.911444
• Çobanoğulları, F. (2024). Learning and teaching with ChatGPT: Potentials and applications in foreign language education. The EuroCALL Review, 31(1), 4-15. https://doi.org/10.4995/eurocall.2024.19957
• Demirtaş, E. ve Türksoy, Ü. E. (2023, Ekim). İlkokul eğitim paydaşlarının yapay zekaya yönelik metaforik algıları. Tam Metinler Kitabı Ufuk Unıversity 2 Nd International Congress on Social Sciences içinde (ss. 194-207).
• Deveci Topal, A., Dilek Eren, C. ve Kolburan Geçer, A. (2021). Chatbot application in a 5th grade science course. Education and Information Technologies, 26(5), 6241-6265. https://doi.org/10.1007/s10639-021- 10627-8
• Elçiçek, M. (2024). Öğrencilerin yapay zekâ okuryazarlığı üzerine bir inceleme. Bilgi ve İletişim Teknolojileri Dergisi, 6(1), 24-35. https://doi.org/10.53694/bited.1460106
• Erdoğan, Ş. ve Bozkurt, E. (2023). Fizik öğretmen adaylarının “yapay zekâ” kavramına ilişkin algılarının incelenmesi: Bir metafor çalışması. Medeniyet ve Toplum Dergisi, 7(2), 152-163.
• Eriçok, B., Karataş, F. ve Yüce, E. (2024). Öğretmen adaylarının yapay zekaya ilişkin metafor algıları. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 7(2), 607-630.
• Essel, H. B., Vlachopoulos, D., Tachie-Menson, A., Johnson, E. E. ve Baah, P. K. (2022). The impact of a virtual teaching assistant (chatbot) on students' learning in Ghanaian higher education. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 19(1), 1-19. https://doi.org/10.1186/s41239-022-00362-6
• Fa´bia´n, G. (2013). The application of improved metaphor analysis in education research. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 93(21), 1025–1029. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.09.323
• Fırat, M. (2023). How chat GPT can transform autodidactic experiences and open education?. https://doi.org/10.31219/osf.io/9ge8m
• Future of Life Institute. (2015, 14 Kasım). Benefits & risks of artificial intelligence. https://futureoflife.org/ai/benefits-risks-of-artificial- intelligence/ adresinden 14 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Girmen, P. (2007). İlköğretim öğrencilerinin konuşma ve yazma sürecinde metaforlardan yararlanma durumları. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Anadolu Üniversitesi.
• Gölbaşı, B. ve Okul, Ö. (2024). Öğretmen adaylarının ‘yapay zekâ’ kavramına ilişkin metaforik algıları. XI International Eurasian Educational Research Congress Tam Metin Bildiri Kitabı (49-58), Kocaeli.
• Haseski, H. İ. (2019). What do Turkish pre-service teachers think about artificial ıntelligence? International Journal of Computer Science Education in Schools, 3(2), 1-17. https://doi.org/10.21585/ijcses.v3i2.55
• Hinrichsen, J. ve Coombs, A. (2013). The five resources of critical digital literacy: A framework for curriculum integration. Research in Learning Technology, 21. https://doi.org/10.3402/rlt.v21.21334
• Jiang, Y., Li, X., Luo, H., Yin, S. ve Kaynak, O. (2022). Quo vadis artificial intelligence?. Discover Artificial Intelligence, 2(4). https://doi.org/10.1007/s44163-022-00022-8
• Kabiljagić, M., Wachtler, J., Ebner, M. ve Ebner, M. (2022). Math trainer as a chatbot via system (push) messages for android. International Journal of Interactive Mobile Technologies (iJIM), 16(17), 75-87. https://doi.org/10.3991/ijim.v16i17.33351
• Karabıyık, Ü. (2024). Matematik eğitiminde yenilikçi bir yaklaşım: ChatGPT'nin rolü. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 10(1), 26- 46. https://doi.org/10.29065/usakead.1393487
• Karasu Avcı, E. ve Faiz, M. (2025, Mayıs). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yapay zekâya ilişkin metaforik algıları. 3. Uluslararası Türk Dünyası Sosyal, Beşeri, İdari ve Eğitim Bilimleri Kongresinde sunulan bildiri. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/391665296_SOSYAL_BILGILER _OGRETMEN_ADAYLARININ_YAPAY_ZEKAYA_ILISKIN_METAFORIK_ALGILARI
• Kaya, Y. ve Eliyatkin, E. (2024). Din eğitiminde içerik oluşturma ve kişiselleştirilmiş öğrenme aracı olarak ChatGPT. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 24(3), 615-646. https://doi.org/10.33415/daad.1582922
• Kayahan, S. (2018). Eğitim uygulamalarında yapay zeka: Bir derleme. 6th International Instructional Technologies and Teacher Education Symposium. 201, 20-23.
• Kaynak, O. (2021). The golden age of artificial ıntelligence. Discover Artifical Intelligence, 1(1). https://doi.org/10.1007/s44163-021-00009-x
• Kenkül, R. G. ve Bulut, M. (2023). Sonuç çıkarma ve doğrulama. S. Akbaba Altun ve A. Ersoy (Çev.). Nitel veri analizi (1. Baskı, s. 363-417). Pegem Akademi.
• Klimova, B., Pikhart, M. ve Al-Obaydi, L. H. (2024). Exploring the potential of ChatGPT for foreign language education at the university level. Frontiers in Psychology, 15, 1269319. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1269319
• Kurzweil, R. (2005). The singularity is near. Viking Adult.
• Küçükyaman, M. A., Güçlütürk Baran, G., & Alabacak, C. H. (2024). Güncel bir araç: ChatGPT üzerine sistematik bir literatür taraması ve turizm için çıkarımlar. Journal of Vocational and Social Sciences of Turkey, 6(16), 57-70. https://doi.org/10.46236/jovosst.1589756
• Lima, L. A. de O., Lima, R. de A., Matos, J. da S. G., Leite, F. L., Júnior, D. D. D. N., Saraiva, A. C. G. T., Carballo, F. P., Silva, D. A. P. da, Júnior, L. Q. A., & Silva, L. dos S. (2024). Education 4.0 and the application of Artificial Intelligence (AI) in teaching. Seven Editora, 634-642. https://sevenpubl.com.br/editora/article/view/3876
• Lo, C. K. (2023). What is the impact of ChatGPT on education? A rapid review of the literature. Education sciences, 13(4), 410. https://doi.org/10.3390/educsci13040410
• Loukides, M. (2023). What ar ChatGPT and its friends? Opportunities, costs, and risks for large language models. O’Reilly.
• Miles, M. B. ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage Publications.
• Mokmin, N. A. M. ve Ibrahim, N. A. (2021). The evaluation of chatbot as a tool for health literacy education among undergraduate students. Education and Information Technologies, 26(5), 6033-6049. https://doi.org/10.1007/s10639-021-10542-y
• Montenegro-Rueda, M., Fernández-Cerero, J., Fernández-Batanero, J. M. ve López-Meneses, E. (2023). Impact of the implementation of ChatGPT in education: A systematic review. Computers, 12(8), 153. https://doi.org/10.3390/computers12080153
• Mu, P. (2019). Research on artificial intelligence education and its value orientation. https://webofproceedings.org/proceedings_series/ESSP/IETRC%202019 /IETRC19165.pdf adresinden 15 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Mukarohmah, A. H., Koderi, Jatmiko, A. ve Mustofa, I. (2024). Lıterature revıew on the use of chatgpt ın ıslamıc relıgıous educatıon learnıng. Al- Masail: Journal of Islamic Studies, 2(1), 28-34. https://doi.org/10.61677/al-masail.v2i1.185
• Mutlu, E. (1998). İletişim sözlüğü. Ark Yayınları.
• Nasir, S. (2018, 20 Ocak). Is AI making humans lazy? Here’s what UAE residents say. https://www.khaleejtimes.com/uae/is-ai-making- humans-lazy-heres-what-uae-residents-say adresinden 15 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Obschonka, M. ve Audretsch, D. B. (2020). Artificial intelligence and big data entrepreneurship: A new era has begun. Small Business Economics, 55, 529-539. https://doi.org/10.1007/s11187-019-00202-4
• Özer, S. ve Bayram, M. (2024). ChatGPT ve turizm: Araştırmalar ne öngörüyor?. Journal of Global Tourism and Technology Research, 5(1), 1-11. https://doi.org/10.54493/jgttr.1384089
• Öztürk Demir, S. ve Çetin, M. (2025). Bir üretken yapay zekâ aracı olarak ChatGPT’nin yabancı dil öğretiminde kullanılmasına ilişkin görüşler. Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 11(1), 207-234. https://doi.org/10.31464/jlere.1501596
• Parnas, D. L. (2017). The real risks of artificial intelligence. Communications of the ACM, 60(10), 27-31. https://doi.org/10.1145/3132724
• Pokkakillath, S. ve Suleri, J. (2023). ChatGPT and its impact on education. Research in Hospitality management, 13(1), 31-34. https://doi.org/10.1080/22243534.2023.2239579
• Poola, I. (2017). How artificial intelligence in impacting real life everyday. International Journal of Advance Research and Development, 2(10), 96-100.
• Ramos, J. (2023). ChatGPT for education. Xinxii.
• Reese, B. (2022). Yapay zeka çağı (2. Baskı). (M. Doğan, Çev.). Say Yayınları (Orijinal eserin basım tarihi, 2018).
• Ribble, M. (2011). Digital citizenship in schools: Nine elements of digital citizenship (2. Baskı). ISTE.
• Saçan, S., Tozduman Yaralı, K. ve Kavruk, S. Z. (2022). Çocukların “yapay zekâ” kavramına ilişkin metaforik algılarının incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 64, 274-296. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1074024
• Sahu, P. K., Benjamin, L. A., Singh Aswal, G. ve Williams-Persad, A. (2024). ChatGPT in research and health professions education: challenges, opportunities, and future directions. Postgraduate medical journal, 100(1179), 50-55. https://doi.org/10.1093/postmj/qgad090
• Shank, G. (2008). Metaphor. Given, L. M. (Ed.), The SAGE Encylopedia of Qualitative Research Methods içinde (s. 539). Thousands Oaks, Sage Publitacions.
• Skrabut, S. (2023). 80 ways to use ChatGPT in the classroom. Stan Skrabut.
• Sok, S. ve Heng, K. (2023). ChatGPT for education and research: A review of benefits and risks. Cambodian Journal of Educational Research, 3(1), 110-121. https://doi.org/10.2139/ssrn.4378735
• Sözer, Y. ve Aydın, M. (2019). Nitel veri toplama teknikleri ve nitel veri analizi süreci. H. Özmen ve O. Karamustafaoğlu (Ed), Eğitimde araştırma yöntemleri (s. 249-281) içinde. Pegem Akademi.
• Susnjak, T. (2022). ChatGPT: The end of online exam integrity?. https://doi.org/10.48550/arXiv.2212.09292
• Şenyaman, G. (2023). Arapça yabancı dil öğretiminde yapay zekânın geleceği: ChatGPT örneği. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (33), 1057-1070. https://doi.org/10.29000/rumelide.1285940
• Tapan-Broutin, M. S. (2023). Examination of questions asked by pre- service mathematics teachers in their initial experiences with ChatGPT. Journal of Uludag University Faculty of Education, 36(2), 707-732. https://doi.org/10.19171/uefad.1299680
• Turan, E. Z. (2024, Ağustos). İngilizce öğretmen adaylarının yapay zeka kavramına ilişkin algılarının metafor aracılığıyla incelenmesi. EJER Congress 2024, XI International Eurasian Educational Research Congress, Kocaeli.
• Vincent-Lancrin, S. ve van der Vlies. R. (2020). Trustworthy artificial intelligence (AI) in education: Promises and challenges. OECD Education Working Papers, (218), 1-17. https://doi.org/10.1787/a6c90fa9-en.
• Wang, S., Wang, F., Zhu, Z., Wang, J., Tran, T. ve Du, Z. (2024). Artificial intelligence in education: A systematic literature review. Expert Systems with Applications, 252, 124167. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2024.124167
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Yıldız, Y. (2022). An examination of the experiences of Turkish ELLs about the Chatbot apps to learn English. Canadian Journal of Language and Literature Studies, 2(5), 32-41. https://doi.org/10.53103/cjlls.v2i5.59
• Zhai, X. (2022, 4 Ocak). ChatGPT user experience: Implications for education. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm? abstract_id=4312418 adresinden 5 Aralık 2024 tarihinde alınmıştır.
• Zhang, C. ve Lu, Y. (2021). Study on artificial intelligence: The state of the art and future prospects. Journal of Industrial Information Integration, 23, 100224-100224. https://doi.org/10.1016/j.jii.2021.100224
• Zhu, C., Sun, M., Luo, J., Li, T. ve Wang, M. (2023). How to Harness the Potential of ChatGPT in Education?. Knowledge Management & E- Learning, 15(2), 133-152. https://doi.org/10.34105/j.kmel.2023.15.008
• Zileli, E. N. (2023). Yabancı dil olarak Türkçe öğreniminde ChatGPT örneği. Uluslararası Karamanoğlu Mehmetbey Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(1), 42-51. https://doi.org/10.47770/ukmead.1296013