Research Article

Spinoza'nın Etika'sı Işığında İktisadi Davranışın İncelenmesi

Number: 19 February 24, 2026
TR EN

Spinoza'nın Etika'sı Işığında İktisadi Davranışın İncelenmesi

Abstract

Bu makale, Benedictus de Spinoza’nın Etika adlı eserindeki felsefi kavramların, modern iktisadi davranış teorilerini anlamak ve eleştirmek için sunduğu zengin çerçeveyi incelemektedir. Çalışma, Spinoza’nın temel kavramları olan conatus (varlıkta sebat etme çabası), aktif ve pasif duygular ile özgün özgürlük anlayışını merkeze almaktadır. Conatus, bireyin yalnızca hayatta kalma değil, aynı zamanda etki gücünü artırma yönündeki dinamik ve zorunlu çabası olarak tanımlanabilir. Bu ilke, ana akım iktisadın statik fayda maksimizasyonu varsayımına karşı, motivasyonun etik ve varoluşsal boyutlarını öne çıkarır. Makalenin özgün katkılarından bir tanesi, Spinoza’nın aktif ve pasif duygular ayrımının iktisadi karar alma süreçleri üzerindeki etkilerini analiz etmesidir. Pasif duygular (korku, haset vb.) dışsal nedenlere bağlı olup bireyin rasyonel kapasitesini azaltırken, aktif duygular aklın rehberliğinde ortaya çıkar ve bireyin gücünü artırır. Öte yandan Spinoza’ya göre bir duygu, yaşama gücündeki bir artıştır ve başka da bir şey değildir. Birey, yaşama gücünü artırmak için aktif duygular hissetmelidir. Bu perspektif, neoklasik iktisadın duyguları dışlayan yaklaşımına karşıt bir duruş sergiler. Sonuç olarak çalışma, Spinoza’cı homo conatus modeli ile neoklasik homo ekonomikus modeli arasında köklü bir karşıtlık olduğunu savunmaktadır.

Keywords

İktisat Teorisi, İktisat Felsefesi, Homo Conatus, Heterodoks İktisat

References

  1. Akerlof, G. A., & Shiller, R. J. (2009). Animal spirits: How human psychology drives the economy, and why it matters for global capitalism. Princeton University Press, New Jersey: USA.
  2. Aksünger, A., & Albayrak, M. (2021). Spinoza felsefesinde “conatus” kavramı. Tabula Rasa: Felsefe & Teoloji, 36, 21–26.
  3. Balibar, É. (1998). Spinoza and politics. Verso, London: United Kingdom.
  4. Baraitser, L. (2017). Enduring time. Bloomsbury Publishing, London: United Kingdom.
  5. Baudrillard, J. (2017). Tüketim toplumu: Söylenceleri ve yapıları (H. Deliceçaylı & F. Keskin, Çev.). Ayrıntı Yayınları, İstanbul: Türkiye. (Orijinal çalışma basım yılı 1970).
  6. Berlin, I. (1969). Two concepts of liberty. Oxford University Press, Oxford: United Kingdom.
  7. Bullock, T. M. (2007). Spinoza's radical Cartesian mind. Bloomsbury Publishing, London: United Kingdom.
  8. Damasio, A. (2003). Looking for Spinoza: Joy, sorrow, and the feeling brain. Harcourt, California: USA.
  9. De Dijn, H. (1996). Spinoza: The way to wisdom. Purdue University Press, Indiana: USA.
  10. Deleuze, G. (1988). Spinoza: Practical philosophy. City Lights Books, San Fransisco: USA.
APA
Yolusever, A. (2026). Spinoza’nın Etika’sı Işığında İktisadi Davranışın İncelenmesi. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19, 1-13. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.1796733
AMA
1.Yolusever A. Spinoza’nın Etika’sı Işığında İktisadi Davranışın İncelenmesi. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2026;(19):1-13. doi:10.25287/ohuiibf.1796733
Chicago
Yolusever, Aras. 2026. “Spinoza’nın Etika’sı Işığında İktisadi Davranışın İncelenmesi”. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, nos. 19: 1-13. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.1796733.
EndNote
Yolusever A (February 1, 2026) Spinoza’nın Etika’sı Işığında İktisadi Davranışın İncelenmesi. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 19 1–13.
IEEE
[1]A. Yolusever, “Spinoza’nın Etika’sı Işığında İktisadi Davranışın İncelenmesi”, Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, no. 19, pp. 1–13, Feb. 2026, doi: 10.25287/ohuiibf.1796733.
ISNAD
Yolusever, Aras. “Spinoza’nın Etika’sı Işığında İktisadi Davranışın İncelenmesi”. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 19 (February 1, 2026): 1-13. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.1796733.
JAMA
1.Yolusever A. Spinoza’nın Etika’sı Işığında İktisadi Davranışın İncelenmesi. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2026;:1–13.
MLA
Yolusever, Aras. “Spinoza’nın Etika’sı Işığında İktisadi Davranışın İncelenmesi”. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, no. 19, Feb. 2026, pp. 1-13, doi:10.25287/ohuiibf.1796733.
Vancouver
1.Aras Yolusever. Spinoza’nın Etika’sı Işığında İktisadi Davranışın İncelenmesi. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2026 Feb. 1;(19):1-13. doi:10.25287/ohuiibf.1796733