Research Article

Kırsal kalkınmada yeni kuramlar ve yaklaşımlar: Türkiye incelemesi

Volume: 5 Number: 2 September 5, 2026
EN TR

Kırsal kalkınmada yeni kuramlar ve yaklaşımlar: Türkiye incelemesi

Abstract

Kırsal kalkınma anlayışı, 1980’li yıllardan itibaren ekonomik büyüme ve tarımsal üretim merkezli yaklaşımlardan uzaklaşarak yerel kaynakların etkin kullanımı, katılımcı yönetişim, sürdürülebilirlik ve çok sektörlü kalkınma ilkeleri etrafında yeniden şekillenmiştir. Bu dönüşüm süreci, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) tarafından geliştirilen Yeni Kırsal Paradigma (The New Rural Paradigm) ile kuramsal bir çerçeveye kavuşmuştur. Bu çalışmanın amacı, kırsal kalkınma alanında ortaya çıkan yeni kuram ve yaklaşımları incelemek ve söz konusu yaklaşımların Türkiye’deki yansımalarını değerlendirmektir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında doküman incelemesine dayalı bir derleme çalışması olarak tasarlanmıştır. Bu kapsamda ulusal ve uluslararası literatür, OECD raporları, Avrupa Birliği kırsal kalkınma politikaları ve Türkiye’de uygulanan kırsal kalkınma programları analiz edilmiştir. Çalışmada, Yeni Kırsal Paradigma, katılımcı kırsal kalkınma, varlık temelli topluluk kalkınması, sosyal sermaye yaklaşımı, çok katmanlı yönetişim, akıllı köy uygulamaları ve sürdürülebilir kırsal kalkınma modelleri kuramsal açıdan ele alınmıştır. Ayrıca Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP), Köykent modeli, IPARD Programı ve kooperatifçilik uygulamaları üzerinden Türkiye’nin kırsal kalkınma deneyimi değerlendirilmiştir. Bulgular, Türkiye’de kırsal kalkınma politikalarının söylem düzeyinde yeni kırsal kalkınma anlayışıyla büyük ölçüde uyumlu olduğunu göstermektedir. Ancak kurumsal kapasite eksiklikleri, yerel aktörlerin karar alma süreçlerine sınırlı katılımı, finansman yetersizlikleri ve kurumlar arası koordinasyon sorunları uygulama sürecinin etkinliğini azaltmakta olduğu gözlemlenmiştir. Sonuç olarak kırsal kalkınmanın sürdürülebilir biçimde gerçekleştirilebilmesi için yerel kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi, dijital dönüşümün desteklenmesi, katılımcı yönetişim mekanizmalarının yaygınlaştırılması ve çok boyutlu izleme-değerlendirme sistemlerinin geliştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Keywords

Kırsal Kalkınma,, Yeni Kırsal Paradigma,, Sürdürülebilir Kalkınma,, Katılımcı Yönetişim,, Sosyal Sermaye,

References

  1. Ata, A. Y., & Dallı, T. (2024). Kırsal kalkınma üzerine bir literatür araştırması. Journal of Economics and Research, 5(1), 1–19. https://doi.org/10.53280/jer.1456210
  2. Benek, S. (2005). GAP’ın Şanlıurfa ilinin sosyo-ekonomik yapısında meydana getirdiği değişme/gelişmeler. Marmara Coğrafya Dergisi, 11, 123–146.
  3. Benek, S. (2006). Şanlıurfa ilinin tarımsal yapısı, sorunları ve çözüm önerileri. Coğrafi Bilimler Dergisi, 4(1), 67–91. https://doi.org/10.1501/Cogbil_0000000062
  4. Benek, S. (2009). Ortaya çıkışı, gelişme seyri ve bölgeye etkileri bakımından Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP). Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 64(3), 45–71.
  5. Bilgen, A. (2018). The Southeastern Anatolia Project (GAP) revisited: The evolution of GAP over forty years. New Perspectives on Turkey, 58, 125–154.
  6. Bilgen, A. (2019). Güneydoğu Anadolu Projesi’ni (GAP) beklerken: Projenin tamamlanmasını geciktiren faktörler üzerine bir inceleme. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 37(2), 241–270. https://doi.org/10.17065/huniibf.375707
  7. Chambers, R. (1983). Rural development: Putting the last first. Longman.
  8. Chambers, R. (1997). Whose reality counts? Putting the first last. Intermediate Technology Publications.
  9. Cornwall, A., & Gaventa, J. (2001). From users and choosers to makers and shapers: Repositioning participation in social policy (IDS Working Paper No. 127). Institute of Development Studies.
  10. Cömertler, S. (2024). Kırsal alanlara yönelik gelişmekte olan akıllı paradigmalar. Urban 21 Journal, 2(2), 96–112. https://dergipark.org.tr/tr/pub/urbanjournal/article/1538826 (Erişim tarihi: 17.08.2026).
APA
Karadağli, M. (2026). Kırsal kalkınmada yeni kuramlar ve yaklaşımlar: Türkiye incelemesi. Siirt Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(2), 17-40. https://doi.org/10.5281/zenodo.22310138
AMA
1.Karadağli M. Kırsal kalkınmada yeni kuramlar ve yaklaşımlar: Türkiye incelemesi. Siirt Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2026;5(2):17-40. doi:10.5281/zenodo.22310138
Chicago
Karadağli, Mustafa. 2026. “Kırsal Kalkınmada Yeni Kuramlar Ve Yaklaşımlar: Türkiye Incelemesi”. Siirt Sosyal Araştırmalar Dergisi 5 (2): 17-40. https://doi.org/10.5281/zenodo.22310138.
EndNote
Karadağli M (September 1, 2026) Kırsal kalkınmada yeni kuramlar ve yaklaşımlar: Türkiye incelemesi. Siirt Sosyal Araştırmalar Dergisi 5 2 17–40.
IEEE
[1]M. Karadağli, “Kırsal kalkınmada yeni kuramlar ve yaklaşımlar: Türkiye incelemesi”, Siirt Sosyal Araştırmalar Dergisi, vol. 5, no. 2, pp. 17–40, Sept. 2026, doi: 10.5281/zenodo.22310138.
ISNAD
Karadağli, Mustafa. “Kırsal Kalkınmada Yeni Kuramlar Ve Yaklaşımlar: Türkiye Incelemesi”. Siirt Sosyal Araştırmalar Dergisi 5/2 (September 1, 2026): 17-40. https://doi.org/10.5281/zenodo.22310138.
JAMA
1.Karadağli M. Kırsal kalkınmada yeni kuramlar ve yaklaşımlar: Türkiye incelemesi. Siirt Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2026;5:17–40.
MLA
Karadağli, Mustafa. “Kırsal Kalkınmada Yeni Kuramlar Ve Yaklaşımlar: Türkiye Incelemesi”. Siirt Sosyal Araştırmalar Dergisi, vol. 5, no. 2, Sept. 2026, pp. 17-40, doi:10.5281/zenodo.22310138.
Vancouver
1.Mustafa Karadağli. Kırsal kalkınmada yeni kuramlar ve yaklaşımlar: Türkiye incelemesi. Siirt Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2026 Sep. 1;5(2):17-40. doi:10.5281/zenodo.22310138