Elements Concerning the Right to an Effective Remedy in the Individual Application Decisions of the Constitutional Court

Öz

The right to an effective remedy is of fundamental importance in that, it guarantees the redress of an alleged violation not only at a theoretical level but also in practice. This right signifies that, in the context of alleging violations, the existence of a remedy cannot be confined merely to its formal or legal availability; rather, such a remedy must be capable of preventing an alleged violation, putting an end to an ongoing violation, or providing appropriate redress in respect of a violation that has already occurred. The right to an effective remedy also functions as a complementary attribute. This study aims to examine the approach adopted by the Constitutional Court and the criteria it has developed with regard to this right, on the basis of the Court’s decisions rendered through the individual application procedure within the scope of the right to an effective remedy. In conducting this assessment, the case-law of the Constitutional Court is analysed together with the jurisprudence of the European Court of Human Rights concerning the right to an effective remedy. The study seeks to establish a framework identifying the elements that should be taken into consideration when lodging an individual application before the Constitutional Court in relation to the right to an effective remedy, with a particular view to providing practical guidance for practitioners studying in this field. Although the study is primarily confined to individual application decisions, reference has also been made, insofar as relevant, to decisions rendered in the context of norm review, in order to present a more comprehensive and accurate account of the scope and content of the right to an effective remedy.

Anahtar Kelimeler

• Right to an Effective Remedy
• Constitutional Court
• Individual Application
• Protection of Fundamental Rights and Freedoms
• Arguable Claim

Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Kararlarında Etkili Başvuru Hakkına İlişkin Unsurlar

Öz

Etkili başvuru hakkı, ihlalin sadece teorik düzeyde değil, uygulamada giderilmesini güvence altına alması bakımından temel bir öneme sahiptir. Bu hak, ihlal iddialarının ileri sürülmesinde bir başvuru yolunun yalnızca hukuki varlığıyla sınırlı olmadığını, söz konusu yolun ihlali önleyebilecek, devam eden ihlalleri sona erdirebilecek veya gerçekleşmiş ihlaller bakımından uygun bir giderim sağlama amacına yönelmektedir. Etkili başvuru hakkı aynı zamanda tamamlayıcı bir hak niteliğindedir. Bu çalışmada, Anayasa Mahkemesinin etkili başvuru hakkı kapsamında bireysel başvuru yoluyla vermiş olduğu kararlarını temel alarak, Mahkemenin bu hakka ilişkin yaklaşımını ve geliştirdiği ölçütleri incelemeyi amaçlamaktadır. Bu değerlendirme yapılırken, Anayasa Mahkemesinin içtihadı, İnsan Hakları Avrupa Mahkemesinin etkili başvuru hakkına ilişkin kararlarıyla birlikte incelenmektedir. Çalışmada, etkili başvuru hakkı bakımından Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılırken hangi unsurların göz önünde bulundurulması gerektiğine ilişkin bir çerçeve ortaya koyarak özellikle uygulamada konuyla ilgili çalışanlara yol gösterici olma amacını taşımaktadır. Her ne kadar çalışma esas itibarıyla bireysel başvuru kararlarıyla sınırlı tutulmuş olsa da, etkili başvuru hakkının kapsamının ve içeriğinin daha sağlıklı biçimde ortaya konulabilmesi amacıyla, norm denetimi kararlarına da ilgili olduğu ölçüde yer verilmesi gerekli görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Etkili Başvuru Hakkı
• Anayasa Mahkemesi
• Bireysel Başvuru
• Temel hak ve hürriyetlerin korunması
• Savunulabilir İddia

Kaynakça

1. Barın T, ‘Bireysel Başvuru Hakkı ve Hakkın Geleceğine Yönelik Endişeler’ (2022) 11 Anayasa Hukuku Dergisi 31-56
2. Boza Martínez D, ‘Procedural Rights Protecting Immigrants: Right to a Fair Trial (Article 6) and Right to an Effective Remedy (Article 13)’ in Aliens before the European Court of Human Rights: Ensuring Minimum Standards of Human Rights Protection, ed David Moya and Georgios Milios (Brill 2021)
3. Chanturia L, ‘Right to an Effective Remedy in the European Convention on Human Rights’ (2023) Journal of Law (TSU)
4. Çayan G, ‘Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında Mahkemeye Erişim Hakkı’ (2016) 7 Türkiye Adalet Akademisi Dergisi (TAAD)
5. Demirkıran E, ‘İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve 1982 Anayasası Bağlamında Etkili Başvuru Hakkı ve Adil Yargılanma Hakkının Kapsam Alanlarının Karşılaştırılması’ (2020) 2 Türk-Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi
6. Doğru O, Anayasa ile Karşılaştırmalı İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Mahkeme İçtüzüğü (On İki Levha Yayınları 2016)
7. Egeliği ÖE, ‘Etkili Başvuru Hakkı Özelinde Anayasa Mahkemesinin Bireysel Başvuru Usulüyle Gerçekleştirmiş Olduğu Dönüşüm’ (2020) 9 Anayasa Hukuku Dergisi
8. Egeliği ÖE, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa Çerçevesinde Etkili Başvuru Hakkı (On İki Levha Yayıncılık 2021)

9. European Court of Human Rights, Guide on Article 13 of the European Convention on Human Rights: Right to an Effective Remedy (updated 31 August 2025, European Court of Human Rights 2025).
10. Fawcett JES, The Application of the European Convention on Human Rights (2nd edn, Clarendon Press 1987)
11. Gözübüyük A Şeref ve Gölcüklü F, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Uygulaması: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İnceleme ve Yargılama Yöntemi (11. bs Turhan Kitabevi 2016).
12. Harris D, O’Boyle M, Bates E ve Buckley C, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Hukuku, çev. Mehves Bingöllü Kılıç ve Ulaş Karan (Avrupa Konseyi 2013)
13. İnceoğlu S, ‘Etkili Başvuru Hakkı’ İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa: Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Kapsamında Bir İnceleme, ed Sibel İnceoğlu (3. bs, Beta Basım Yayım 2013)
14. Schabas WA, The European Convention on Human Rights: A Commentary (Oxford University Press 2015)
15. Şenol C, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarında Etkin Soruşturma Yükümlülüğü (On İki Levha Yayıncılık 2013)
16. Şirin T, Özgürlük ve Güvenlik Hakkı - Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru El Kitapları Serisi - 1 (Anayasa Mahkemesi 2018)
17. Şirin T, Türkiye’de Anayasa Şikâyeti (On İki Levha Yayıncılık 2013)
18. Tanör B ve Yüzbaşıoğlu N, 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku (18. bs Beta Basım Yayım 2019)
19. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (Gerekçeli), haz Yunus Emre Yılmazoğlu ve İsmail Emrah Perdecioğlu (3. bs Anayasa Mahkemesi Yayınları 2021)
20. Vural HS, ‘Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Yolunda Bir Kabul Edilemezlik Sebebi Olarak Temellendirilmemiş Şikâyet ve Cemal Günsel Kararı Üzerine Bir İnceleme’ (2021) 18 Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi 457
21. Zombory K, ‘The Right to an Effective Remedy: A Key Element for Ensuring the Effectiveness of the ECHR Human Rights System - The Example of Poland and Hungary’ in Efficiency of the Judiciary, ed Artur Mezglewski (Wydawnictwo Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości 2023)
22. A.A. ve A.A. [GK], B. No: 2015/3941, 1/3/2017
23. A.S. [2.B.], B. No: 2014/1368, 19/12/2017
24. A.V. ve diğerleri [1.B.], B. No: 2013/1649, 20/1/2016
25. Abdullah Yaşa [GK], B. No: 2015/12486, 5/11/2020
26. Abdurrahman Görken ve diğerleri [1. B.], B. No: 2020/39937, 27/5/2025
27. Adnan Tınarlıoğlu [2.B.], B. No: 2013/2156, 22/1/2015
28. Ali Kurul ve diğerleri [1. B.], B. No: 2020/9225, 17/9/2024
29. Ali Ulvi Turhan ve diğerleri [1. B.], B. No: 2020/694, 18/12/2024
30. Amanda Jolyn Krause ve diğerleri [GK], B. No: 2019/40761, 15/2/2024
31. Aslı Kırmızı Demirseren, B. No: 2013/5680, 15/4/2014
32. Atay Elden [1. B.], B. No: 2019/16301, 3/2/2022
33. B.T. [GK], B. No: 2014/15769, 30/11/2017
34. Birnur Doğan [GK], B. No: 2020/34420, 31/1/2024
35. Bulut Duman ve diğerleri [2. B.], B. No: 2021/8675, 1/10/2025
36. Cahit Karakan ve diğerleri [2. B.], B. No: 2020/24401, 28/5/2025
37. Caner Şafak [GK], B. No: 2024/41763, 8/7/2025
38. Cemal Günsel [GK], B. No: 2016/12900, 21/1/2021
39. Cengiz Kahraman ve Kenan Özyürek [1.B.], B. No: 2013/8137, 20/4/2016
40. F.K. ve diğerleri [1.B.], B. No: 2013/8735, 17/2/2016
41. Gazi Muhammed [2. B.], B. No: 2018/37732, 24/11/2021
42. Gülşin Oral, B. No: 2013/6129, 16/9/2015
43. Hüseyin Aşkan [2. B.], B. No: 2017/15649, 21/7/2020
44. Işıl Yaykır, B. No: 2013/2284, 15/4/2014
45. İ.U. [2.B.], B. No: 2014/688, 19/12/2017
46. İ.Y. [1. B.], B. No: 2020/5297, 15/1/2025
47. İlhan Gökhan [2. B.], B. No: 2017/27957, 9/9/2020
48. K.A. [GK], B. No: 2014/13044, 11/11/2015
49. Kenan Özdemir [2. B.], B. No: 2020/31474, 22/1/2025
50. Mehmet Bayrakcı (2) [GK], B. No: 2014/6100, 20/6/2019
51. Mehmet Fatih Yiğit ve diğerleri [1.B.], B. No: 2014/16838, 9/9/2015
52. Mehmet Haberal, B. No: 2012/849, 4/12/2013
53. Meral Danış Beştaş (3) [2. B.], B. No: 2017/34087, 13/10/2020
54. Mevlüt Can [1.B.], B. No: 2014/12954, 14/11/2018
55. Murat Canşad [2. B.], B. No: 2021/3525, 17/12/2024
56. Murat Haliç [1. B.], B. No: 2017/24356, 8/7/2020
57. Mustafa Babayiğit, B. No: 2018/24924, 20/7/2023
58. Mustafa Ergin Nalbant, B. No: 2013/3339, 6/2/2014
59. Mustafa Kahraman [2.B.], B. No: 2014/2388, 4/11/2014
60. Mustafa Sönmez [1. B.], B. No: 2021/14392, 16/4/2025
61. Nazmi Özcan ve diğerleri [2. B.], B. No: 2021/10145, 30/4/2025
62. Nevriye Kuruç [GK], B. No: 2021/58970, 5/7/2022
63. Nurettin Balta [1. B.], B. No: 2016/10023, 28/12/2021
64. Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013
65. Özbakım Özel Sağlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti. [2. B.], B. No: 2014/13156, 20/4/2017
66. Rıda Boudraa [1. B.], B. No: 2013/9673, 21/1/2015
67. Ruhi Abat [2. B.], B. No: 2014/4724, 7/3/2019
68. Ruhi Abat, § 46; Candaş Kat [1. B.], B. No: 2015/18467, 19/11/2019
69. Sabri Uhrağ [GK], B. No: 2017/34596, 29/12/2020
70. Salim Adanur [2. B.], B. No: 2018/37176, 5/10/2023
71. Selçuk Emiroğlu [1. B.], B. No: 2013/5660, 20/3/2014
72. Serkan Atıcı [2. B.], B. No: 2020/19217, 4/2/2025
73. Serkan Yıldırım [2.B.], B. No: 2013/5318, 17/11/2014
74. Seyhan Şen ve diğerleri [1. B.], B. No: 2020/24549, 5/2/2025
75. Sıtkı Güngör [2.B.], B. No: 2013/5617, 21/4/2016
76. Sümeyye Örnek, B. No: 2014/11091, 7/6/2017
77. Şevket Akduman [2. B.], B. No: 2021/29216, 17/7/2025
78. Tahir Canan [1. B.], B. No: 2012/969, 18/9/2013
79. Turgay Kılıç [2. B.], B. No: 2020/21022, 14/12/2023
80. Vesim Parlak [2. B.], B. No: 2012/1034, 20/3/2014
81. Y.T. [GK], B. No: 2016/22418, 30/5/2019
82. Yusuf Ahmed Abdelazım Elsayad [2.B.], B. No: 2016/5604, 24/5/2018
83. Zeki Demir [2. B.], B. No: 2015/16719, 2/12/2020
84. AYM Norm Denetimi Kararları
85. AYM, E.2018/74, K.2019/92, 24/12/2019
86. AYM, E.2018/74, K.2019/92, 24/12/2019
87. AYM, E.2018/74, K.2019/92, 24/12/2019
88. AYM, E.2018/81, K.2021/45, 24/06/2021
89. AYM, E.2018/91, K.2020/10, 19/02/2020
90. AYM, E.2019/102, K.2019/99, 25/12/2019
91. AYM, E.2019/102, K.2019/99, 25/12/2019
92. AYM, E.2021/121, K.2022/88, 20/07/2022
93. AYM, E.2021/121, K.2022/88, 20/07/2022
94. AYM, E.2021/46, K.2022/47, 21/04/2022
95. AYM, E.2022/7, K.2022/79, 21/06/2022
96. AYM, E.2023/40, K.2025/14, 16/01/2025
97. AYM, E.2024/83, K.2024/227, 25/12/2024
98. Abdullah Yaşa ve Diğerleri/Türkiye, B. No: 44827/08, 16/7/2013
99. Aksoy/Türkiye, B. No: 21987/93, 18/12/1996
100. Baka/Macaristan, B. No: 20261/12, 23/6/2016
101. Boyle ve Rice-Birleşik Krallık, B. No: 9659/82; 9658/82, 27/04/1988
102. Klass ve Diğerleri/Almanya, B. No: 5029/71, 06/09/1978
103. Kudła/Polonya, B. No: 30210/96, 26/10/2000
104. Kuznetsov/Rusya, B. No: 184/02, 11/4/2007
105. Malone/Birleşik Krallık, B. No: 8691/79, 02/08/1984
106. Ramirez Sanchez/Fransa, B. No: 59450/00, 4/7/2006
107. S.A./Hollanda, B. No: 49773/15, 02/09/2020
108. Silver ve diğerleri/Birleşik Krallık, B. No: 5947/72; 6205/73; 7052/75; 7061/75; 7107/75; 7113/75; 7136/75 113
109. S.K./Rusya, B. No: 52722/15, 14/02/2017