Elements Concerning the Right to an Effective Remedy in the Individual Application Decisions of the Constitutional Court

Yıl 2026, Sayı: 66 , 1 - 34 , 29.04.2026

Bezar Eylem Ekinci

https://doi.org/10.54049/taad.1858674

https://izlik.org/JA76XF99WD

Öz

The right to an effective remedy is of fundamental importance in that, it guarantees the redress of an alleged violation not only at a theoretical level but also in practice. This right signifies that, in the context of alleging violations, the existence of a remedy cannot be confined merely to its formal or legal availability; rather, such a remedy must be capable of preventing an alleged violation, putting an end to an ongoing violation, or providing appropriate redress in respect of a violation that has already occurred. The right to an effective remedy also functions as a complementary attribute. This study aims to examine the approach adopted by the Constitutional Court and the criteria it has developed with regard to this right, on the basis of the Court’s decisions rendered through the individual application procedure within the scope of the right to an effective remedy. In conducting this assessment, the case-law of the Constitutional Court is analysed together with the jurisprudence of the European Court of Human Rights concerning the right to an effective remedy. The study seeks to establish a framework identifying the elements that should be taken into consideration when lodging an individual application before the Constitutional Court in relation to the right to an effective remedy, with a particular view to providing practical guidance for practitioners studying in this field. Although the study is primarily confined to individual application decisions, reference has also been made, insofar as relevant, to decisions rendered in the context of norm review, in order to present a more comprehensive and accurate account of the scope and content of the right to an effective remedy.

Anahtar Kelimeler

Right to an Effective Remedy , Constitutional Court , Individual Application , Protection of Fundamental Rights and Freedoms , Arguable Claim

Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Kararlarında Etkili Başvuru Hakkına İlişkin Unsurlar

https://izlik.org/JA76XF99WD

Öz

Etkili başvuru hakkı, ihlalin sadece teorik düzeyde değil, uygulamada giderilmesini güvence altına alması bakımından temel bir öneme sahiptir. Bu hak, ihlal iddialarının ileri sürülmesinde bir başvuru yolunun yalnızca hukuki varlığıyla sınırlı olmadığını, söz konusu yolun ihlali önleyebilecek, devam eden ihlalleri sona erdirebilecek veya gerçekleşmiş ihlaller bakımından uygun bir giderim sağlama amacına yönelmektedir. Etkili başvuru hakkı aynı zamanda tamamlayıcı bir hak niteliğindedir. Bu çalışmada, Anayasa Mahkemesinin etkili başvuru hakkı kapsamında bireysel başvuru yoluyla vermiş olduğu kararlarını temel alarak, Mahkemenin bu hakka ilişkin yaklaşımını ve geliştirdiği ölçütleri incelemeyi amaçlamaktadır. Bu değerlendirme yapılırken, Anayasa Mahkemesinin içtihadı, İnsan Hakları Avrupa Mahkemesinin etkili başvuru hakkına ilişkin kararlarıyla birlikte incelenmektedir. Çalışmada, etkili başvuru hakkı bakımından Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılırken hangi unsurların göz önünde bulundurulması gerektiğine ilişkin bir çerçeve ortaya koyarak özellikle uygulamada konuyla ilgili çalışanlara yol gösterici olma amacını taşımaktadır. Her ne kadar çalışma esas itibarıyla bireysel başvuru kararlarıyla sınırlı tutulmuş olsa da, etkili başvuru hakkının kapsamının ve içeriğinin daha sağlıklı biçimde ortaya konulabilmesi amacıyla, norm denetimi kararlarına da ilgili olduğu ölçüde yer verilmesi gerekli görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Etkili Başvuru Hakkı , Anayasa Mahkemesi , Bireysel Başvuru , Temel hak ve hürriyetlerin korunması , Savunulabilir İddia

Destekleyen Kurum

Yok.

Kaynakça

• Barın T, ‘Bireysel Başvuru Hakkı ve Hakkın Geleceğine Yönelik Endişeler’ (2022) 11 Anayasa Hukuku Dergisi 31-56
• Boza Martínez D, ‘Procedural Rights Protecting Immigrants: Right to a Fair Trial (Article 6) and Right to an Effective Remedy (Article 13)’ in Aliens before the European Court of Human Rights: Ensuring Minimum Standards of Human Rights Protection, ed David Moya and Georgios Milios (Brill 2021)
• Chanturia L, ‘Right to an Effective Remedy in the European Convention on Human Rights’ (2023) Journal of Law (TSU)
• Çayan G, ‘Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında Mahkemeye Erişim Hakkı’ (2016) 7 Türkiye Adalet Akademisi Dergisi (TAAD)
• Demirkıran E, ‘İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve 1982 Anayasası Bağlamında Etkili Başvuru Hakkı ve Adil Yargılanma Hakkının Kapsam Alanlarının Karşılaştırılması’ (2020) 2 Türk-Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi
• Doğru O, Anayasa ile Karşılaştırmalı İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Mahkeme İçtüzüğü (On İki Levha Yayınları 2016)
• Egeliği ÖE, ‘Etkili Başvuru Hakkı Özelinde Anayasa Mahkemesinin Bireysel Başvuru Usulüyle Gerçekleştirmiş Olduğu Dönüşüm’ (2020) 9 Anayasa Hukuku Dergisi
• Egeliği ÖE, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa Çerçevesinde Etkili Başvuru Hakkı (On İki Levha Yayıncılık 2021)
• European Court of Human Rights, Guide on Article 13 of the European Convention on Human Rights: Right to an Effective Remedy (updated 31 August 2025, European Court of Human Rights 2025).
• Fawcett JES, The Application of the European Convention on Human Rights (2nd edn, Clarendon Press 1987)
• Gözübüyük A Şeref ve Gölcüklü F, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Uygulaması: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İnceleme ve Yargılama Yöntemi (11. bs Turhan Kitabevi 2016).
• Harris D, O’Boyle M, Bates E ve Buckley C, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Hukuku, çev. Mehves Bingöllü Kılıç ve Ulaş Karan (Avrupa Konseyi 2013)
• İnceoğlu S, ‘Etkili Başvuru Hakkı’ İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa: Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Kapsamında Bir İnceleme, ed Sibel İnceoğlu (3. bs, Beta Basım Yayım 2013)
• Schabas WA, The European Convention on Human Rights: A Commentary (Oxford University Press 2015)
• Şenol C, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarında Etkin Soruşturma Yükümlülüğü (On İki Levha Yayıncılık 2013)
• Şirin T, Özgürlük ve Güvenlik Hakkı - Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru El Kitapları Serisi - 1 (Anayasa Mahkemesi 2018)
• Şirin T, Türkiye’de Anayasa Şikâyeti (On İki Levha Yayıncılık 2013)
• Tanör B ve Yüzbaşıoğlu N, 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku (18. bs Beta Basım Yayım 2019)
• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (Gerekçeli), haz Yunus Emre Yılmazoğlu ve İsmail Emrah Perdecioğlu (3. bs Anayasa Mahkemesi Yayınları 2021)
• Vural HS, ‘Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Yolunda Bir Kabul Edilemezlik Sebebi Olarak Temellendirilmemiş Şikâyet ve Cemal Günsel Kararı Üzerine Bir İnceleme’ (2021) 18 Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi 457
• Zombory K, ‘The Right to an Effective Remedy: A Key Element for Ensuring the Effectiveness of the ECHR Human Rights System - The Example of Poland and Hungary’ in Efficiency of the Judiciary, ed Artur Mezglewski (Wydawnictwo Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości 2023)
• A.A. ve A.A. [GK], B. No: 2015/3941, 1/3/2017
• A.S. [2.B.], B. No: 2014/1368, 19/12/2017
• A.V. ve diğerleri [1.B.], B. No: 2013/1649, 20/1/2016
• Abdullah Yaşa [GK], B. No: 2015/12486, 5/11/2020
• Abdurrahman Görken ve diğerleri [1. B.], B. No: 2020/39937, 27/5/2025
• Adnan Tınarlıoğlu [2.B.], B. No: 2013/2156, 22/1/2015
• Ali Kurul ve diğerleri [1. B.], B. No: 2020/9225, 17/9/2024
• Ali Ulvi Turhan ve diğerleri [1. B.], B. No: 2020/694, 18/12/2024
• Amanda Jolyn Krause ve diğerleri [GK], B. No: 2019/40761, 15/2/2024
• Aslı Kırmızı Demirseren, B. No: 2013/5680, 15/4/2014
• Atay Elden [1. B.], B. No: 2019/16301, 3/2/2022
• B.T. [GK], B. No: 2014/15769, 30/11/2017
• Birnur Doğan [GK], B. No: 2020/34420, 31/1/2024
• Bulut Duman ve diğerleri [2. B.], B. No: 2021/8675, 1/10/2025
• Cahit Karakan ve diğerleri [2. B.], B. No: 2020/24401, 28/5/2025
• Caner Şafak [GK], B. No: 2024/41763, 8/7/2025
• Cemal Günsel [GK], B. No: 2016/12900, 21/1/2021
• Cengiz Kahraman ve Kenan Özyürek [1.B.], B. No: 2013/8137, 20/4/2016
• F.K. ve diğerleri [1.B.], B. No: 2013/8735, 17/2/2016
• Gazi Muhammed [2. B.], B. No: 2018/37732, 24/11/2021
• Gülşin Oral, B. No: 2013/6129, 16/9/2015
• Hüseyin Aşkan [2. B.], B. No: 2017/15649, 21/7/2020
• Işıl Yaykır, B. No: 2013/2284, 15/4/2014
• İ.U. [2.B.], B. No: 2014/688, 19/12/2017
• İ.Y. [1. B.], B. No: 2020/5297, 15/1/2025
• İlhan Gökhan [2. B.], B. No: 2017/27957, 9/9/2020
• K.A. [GK], B. No: 2014/13044, 11/11/2015
• Kenan Özdemir [2. B.], B. No: 2020/31474, 22/1/2025
• Mehmet Bayrakcı (2) [GK], B. No: 2014/6100, 20/6/2019
• Mehmet Fatih Yiğit ve diğerleri [1.B.], B. No: 2014/16838, 9/9/2015
• Mehmet Haberal, B. No: 2012/849, 4/12/2013
• Meral Danış Beştaş (3) [2. B.], B. No: 2017/34087, 13/10/2020
• Mevlüt Can [1.B.], B. No: 2014/12954, 14/11/2018
• Murat Canşad [2. B.], B. No: 2021/3525, 17/12/2024
• Murat Haliç [1. B.], B. No: 2017/24356, 8/7/2020
• Mustafa Babayiğit, B. No: 2018/24924, 20/7/2023
• Mustafa Ergin Nalbant, B. No: 2013/3339, 6/2/2014
• Mustafa Kahraman [2.B.], B. No: 2014/2388, 4/11/2014
• Mustafa Sönmez [1. B.], B. No: 2021/14392, 16/4/2025
• Nazmi Özcan ve diğerleri [2. B.], B. No: 2021/10145, 30/4/2025
• Nevriye Kuruç [GK], B. No: 2021/58970, 5/7/2022
• Nurettin Balta [1. B.], B. No: 2016/10023, 28/12/2021
• Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013
• Özbakım Özel Sağlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti. [2. B.], B. No: 2014/13156, 20/4/2017
• Rıda Boudraa [1. B.], B. No: 2013/9673, 21/1/2015
• Ruhi Abat [2. B.], B. No: 2014/4724, 7/3/2019
• Ruhi Abat, § 46; Candaş Kat [1. B.], B. No: 2015/18467, 19/11/2019
• Sabri Uhrağ [GK], B. No: 2017/34596, 29/12/2020
• Salim Adanur [2. B.], B. No: 2018/37176, 5/10/2023
• Selçuk Emiroğlu [1. B.], B. No: 2013/5660, 20/3/2014
• Serkan Atıcı [2. B.], B. No: 2020/19217, 4/2/2025
• Serkan Yıldırım [2.B.], B. No: 2013/5318, 17/11/2014
• Seyhan Şen ve diğerleri [1. B.], B. No: 2020/24549, 5/2/2025
• Sıtkı Güngör [2.B.], B. No: 2013/5617, 21/4/2016
• Sümeyye Örnek, B. No: 2014/11091, 7/6/2017
• Şevket Akduman [2. B.], B. No: 2021/29216, 17/7/2025
• Tahir Canan [1. B.], B. No: 2012/969, 18/9/2013
• Turgay Kılıç [2. B.], B. No: 2020/21022, 14/12/2023
• Vesim Parlak [2. B.], B. No: 2012/1034, 20/3/2014
• Y.T. [GK], B. No: 2016/22418, 30/5/2019
• Yusuf Ahmed Abdelazım Elsayad [2.B.], B. No: 2016/5604, 24/5/2018
• Zeki Demir [2. B.], B. No: 2015/16719, 2/12/2020
• AYM Norm Denetimi Kararları
• AYM, E.2018/74, K.2019/92, 24/12/2019
• AYM, E.2018/74, K.2019/92, 24/12/2019
• AYM, E.2018/74, K.2019/92, 24/12/2019
• AYM, E.2018/81, K.2021/45, 24/06/2021
• AYM, E.2018/91, K.2020/10, 19/02/2020
• AYM, E.2019/102, K.2019/99, 25/12/2019
• AYM, E.2019/102, K.2019/99, 25/12/2019
• AYM, E.2021/121, K.2022/88, 20/07/2022
• AYM, E.2021/121, K.2022/88, 20/07/2022
• AYM, E.2021/46, K.2022/47, 21/04/2022
• AYM, E.2022/7, K.2022/79, 21/06/2022
• AYM, E.2023/40, K.2025/14, 16/01/2025
• AYM, E.2024/83, K.2024/227, 25/12/2024
• Abdullah Yaşa ve Diğerleri/Türkiye, B. No: 44827/08, 16/7/2013
• Aksoy/Türkiye, B. No: 21987/93, 18/12/1996
• Baka/Macaristan, B. No: 20261/12, 23/6/2016
• Boyle ve Rice-Birleşik Krallık, B. No: 9659/82; 9658/82, 27/04/1988
• Klass ve Diğerleri/Almanya, B. No: 5029/71, 06/09/1978
• Kudła/Polonya, B. No: 30210/96, 26/10/2000
• Kuznetsov/Rusya, B. No: 184/02, 11/4/2007
• Malone/Birleşik Krallık, B. No: 8691/79, 02/08/1984
• Ramirez Sanchez/Fransa, B. No: 59450/00, 4/7/2006
• S.A./Hollanda, B. No: 49773/15, 02/09/2020
• Silver ve diğerleri/Birleşik Krallık, B. No: 5947/72; 6205/73; 7052/75; 7061/75; 7107/75; 7113/75; 7136/75 113
• S.K./Rusya, B. No: 52722/15, 14/02/2017