Arı Yetiştiriciliği Faaliyetinin Ekonomik Sonuçlarının Çam Balı İzlenebilirliği Üzerine Etkisi: Çanakkale Arı Yetiştiricileri Birliği Örneği

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 2, 144 - 159, 30.12.2025

Nazlı Şimşek , Erdoğan Güneş

https://doi.org/10.61513/tead.1764636

Öz

Tarım sektöründe dünya genelinde yaygın olarak yapılan ve düşük başlangıç maliyetiyle öne çıkan arı yetiştiricilik faaliyetinin ekonomik sonuçları çeşitli faktörlerden etkilenmektedir. Kendine özgü aroması ve kalite özellikleri ile özellikle AB ülkelerinde büyük talep gören çam balı, dünya genelinde çok nadir üretilmektedir. Bu nedenle Türkiye’nin sahip olduğu doğal koşullar sayesinde Türk Çam Balı gerek üretim kapasitesi gerekse ürün kalitesi açısından dünya ölçeğinde öne çıkmaktadır. Türkiye’nin doğal bal ihracatında çam balı en yüksek paya sahip olup neredeyse tekel konumundayken, bu ürünün ihracat potansiyeli yeterince değerlendirilememektedir. Türkiye’nin bu pazardaki payının artırılması için kalite standartlarının yükseltilmesi, etkin pazarlama stratejilerinin geliştirilmesi ve üretimden tüketime izlenebilirlik sisteminin uygulanması büyük önem taşımaktadır. Böyle bir yaklaşım, kalite kontrolü ve gıda güvenliğini artıracak, markalaşmayı destekleyecek, sorunların kaynağını tespit etmeyi kolaylaştıracak, pazarda rekabet avantajı sağlayacak ve yasal uyumu güçlendirecektir. Bu araştırmada, Çanakkale il ve ilçelerinde bulunan Çanakkale Arı Yetiştiricileri Birliği’ne kayıtlı çam balı üretim faaliyeti yapan işletmelerin sayısının az olmasından dolayı 2023 üretim dönemi verileri temel alınarak tam sayım yöntemiyle 56 adet çam balı üreten arı yetiştiriciliği işletmesine yüz yüze yapılan anketler yoluyla veriler toplanmıştır. Araştırmada arı yetiştiriciliği işletmelerinin Çanakkale Arı Yetiştiricileri Birliği örneği üzerinden çam balı üretim ve pazarlamasındaki ekonomik yapıları incelenmiş; sistemin sürekliliği ve verimli çalışması için gerekli adımlar tartışılmış ve izlenebilirlik esasına dayalı bir model önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Çam Balı , Ekonomi , İzlenebilirlik , Sürdürülebilirlik , Kalite

Etik Beyan

Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi yazım kurallarına uygun olarak hazırladığım bu makale içindeki bütün bilgilerin doğru ve tam olduğunu, bilgilerin üretilmesi aşamasında bilimsel etiğe uygun davrandığımı, yararlandığım bütün kaynakları atıf yaparak belirttiğimi beyan ederim.

Teşekkür

Bu çalışmanın her aşamasında değerli bilgilerini ve desteğini benimle her zaman paylaşan, çalışmalarımı büyük bir titizlikle yönlendiren, araştırmalarımın her aşamasında bilgi, öneri ve yardımlarını esirgemeyerek engin bilgileriyle katkıda bulunan kıymetli sayın hocam ve danışmanım Prof. Dr. Erdoğan GÜNEŞ'e en derin teşekkürlerimi sunarım.

The Impact of Economic Outcomes of Beekeeping Activities on Pine Honey Traceability: The Case of Çanakkale Beekeepers Association

Öz

The economic results of beekeeping, which is widely practiced in the agricultural sector worldwide and stands out for its low start-up costs, are influenced by various factors. Pine honey, renowned for its unique aroma and quality characteristics, is highly demanded, especially in EU countries, yet it is produced very rarely on a global scale. Therefore, thanks to its natural conditions, Turkish Pine Honey stands out on a global scale in terms of both production capacity and product quality. While pine honey accounts for the highest share of Turkey's natural honey exports and is almost a monopoly, the export potential of this product is not being sufficiently utilized. To increase Turkey's share in this market, it is crucial to raise quality standards, develop effective marketing strategies, and implement a traceability system from production to consumption. Such an approach will enhance quality control and food safety, support branding, facilitate the identification of problem sources, provide a competitive advantage in the market, and strengthen legal compliance. Since the number of enterprises engaged in pine honey production registered with the Çanakkale Beekeepers' Association (Çanakkale Arı Yetiştiricileri Birliği) in the province and districts of Çanakkale was low, data for this research was collected using the full-enumeration method based on the 2023 production period. Data was gathered through face-to-face surveys conducted with 56 pine honey-producing beekeeping enterprises. The study examined the economic structures of the beekeeping enterprises in pine honey production and marketing, using the Çanakkale Beekeepers' Association as an example. Furthermore, the necessary steps for the continuity and efficient operation of the system were discussed, and a model based on traceability was proposed.

Anahtar Kelimeler

Pine Honey , Economics , Traceability , Sustainability , Quality

Etik Beyan

I declare that all information contained in this article, which I have prepared in accordance with the writing rules of the Journal of Agricultural Economics Research, is accurate and complete, that I have acted in accordance with scientific ethics in the process of producing the information, and that I have cited all sources I have used.

Teşekkür

I would like to express my deepest gratitude to my esteemed professor and advisor, Prof. Dr. Erdoğan GÜNEŞ, who shared his valuable knowledge and support with me at every stage of this study, guided my work with great care, and contributed his vast knowledge by providing information, suggestions, and assistance at every stage of my research.

Kaynakça

• Bayramoğlu, M.M. (2018). Türkiye’de oduna dayalı orman ürünleri üzerine bir araştırma: Zaman serisi analizi. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 19(1): 18-26.
• ÇAYB (2022). Çanakkale Arı Yetiştiricileri Birliği veri tabanı kayıtları. Çanakkale.
• Çevrimli, M. B. (2017). Arıcılık işletmelerinin teknik ve ekonomik analizi: Ege Bölgesi Örneği. Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi/Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Çınar, S. B. (2010). Türk çam balının analitik özellikleri. Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Çınar, S. B. ve Ekşi, A. (2012). Türkiye’de üretilen çam balının kimyasal profili. Gıda. 37 (3): 149-156.
• ÇİTOM (2023). Çanakkale İl Tarım ve Orman Müdürlüğü Hayvan Sağlığı ve Yetiştiriciliği Şube Müdürlüğü kayıtları. Çanakkale.
• Çukur, F., (2014). Muğla İli Milas İlçesinde Arıcılık Faaliyetinin Sürdürülebilirliği Üzerine Bir Değerlendirme. XI. Ulusal Tarım Ekonomisi Kongresi, Cilt 1, s. 40-47, 3-5 Eylül, Samsun.
• Çukur, T, Çukur, F. (2021). ARIMA Modeli ile Türkiye Bal Üretim Öngörüsü, TEAD, 7(1), 31-39.
• Çukur, F, Çukur, T. (2021). Muğla İli Arıcılık Potansiyelinin Apiturizm Açısından Değerlendirilmesi, Tarım Ekonomi Dergisi, 27 (2):113-122.
• Çukur, F, Çukur, T. (2022). Muğla İlinde Arı Safarinin Uygulanabilirliği Üzerine Bir Değerlendirme, Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 10 (2): 1040-1052.
• Dabbene, F., Gay, P., Tortia, C. (2014). Traceability issues in food supply chain management: A review. Biosystems Engineering. 120: 65-80.
• Emir, M. (2015). Türkiye’de arıcıların sosyo-ekonomik yapısı ve üretim etkinliği. Doktora Tezi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı, İzmir.
• Erkuş, A., Bülbül, M., Kıral, T., Açıl A.F., Demirci, R. (1995). Tarım ekonomisi. Ankara Üniversitesi/Ziraat Fakültesi. Eğitim Araştırma ve Geliştirme Vakfı Yayınları No:5. Ankara.
• Gürkan, B. ve Boşgelmez, A. (1989). Çam pamuklu koşnili marchalina hellenica (Gennadius)’nın biyo-ekolojisi ve populasyon dinamiği. Doktora Tezi. Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Kaya, Ö, Topuz, B.K. (2023). Arıcılık İşletmelerinin Sürdürülebilirliğinin Sosyal Boyutunun Ölçülmesi: Iğdır İli Örneği, Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi 10(2): 299-310.
• Kıral, T., Kasnakoğlu, H., Tatlıdil, F., Fidan, H. & Gündoğmuş, E. (1999). Tarımsal ürünler için maliyet hesaplama metodolojisi ve veri tabanı rehberi, Tarımsal Ekonomi Araştırma Enstitüsü. Yayın no:37. Ankara.
• Kösoğlu, M., Tunca, R.İ., Topal, E., Yücel, B., Balkanska, R., Yıldırır, Z.T. (2021). Arıcılıkta Sürdürülebilirlik Mümkün Mü? Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi 10(2): 299-310, 2023.
• Kutlu, M. A., Kılıç, Ö. (2020). Elazığ İli Türkiye Arıcılığının Sürdürülebilirliği Üzerine Bir Çalışma, ADYÜTAYAM, 8 (1): 38-49.
• MAYBİR. (2022). Muğla çam balı. Muğla İli Arı Yetiştiricileri Birliği. Web Sitesi: https://www.maybir.org.tr/%20mugla-cam-bali. Erişim Tarihi: 29.03.2024.
• Öztürk, C., Subaşı, O.S., Uysal, O., Seçer, A., Alemdar, T., Ören, M.N. (2014). Akdeniz bölgesinde arıcılık işletmelerinin teknik ve ekonomik yapısının belirlenmesi. Proje Sonuç Raporu, TAGEM, TEPGE Yayın No:254.
• Saner, G. ve Ataman, P. (2011). Gıda zincirinde izlenebilirlik. Gıda Güvenliği Dergisi, 5(3), 48-50.
• Saner, G., Engindeniz, S., Çukur, F. & Yücel, B. (2005). İzmir ve Muğla illerinde faaliyet gösteren arıcılık işletmelerinin teknik ve ekonomik sorunları üzerine bir araştırma. Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı. Tarımsal Ekonomi Araştırma Enstitüsü. Ankara.
• Şengül, Z. (2020). Ege bölgesinde arıcılık yapan işletmelerin sürdürülebilirlik yönünden değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi. Ege Üniversitesi/Fen Bilimler Enstitüsü, İzmir.
• Şimşek, N. (2024). Çanakkale ilinde çam balı üretim ve pazarlaması sürecinde izlenebilirlik araştırması: Çanakkale ili arı yetiştiricileri birliği örneği. Yüksek Lisans Tezi. Ankara Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü. Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı, Ankara.
• TAGEM (2020). Türkiye’de üretilen çam balının fiziksel, kimyasal ve mineral madde profili projesi. Tarım ve Orman Bakanlığı Arıcılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü. Hayvan Sağlığı Gıda ve Yem Araştırmaları Daire Başkanlığı, Ankara.
• TOB (2020). Tarım ve Orman Bakanlığı Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği. Sayı: 31107. Tarih: 22 Nisan 2020. Ankara.
• TÜİK (2022). Türkiye İstatistik Kurumu Veri Tabanı. http://www.tuik.gov.tr, Erişim Tarihi: 10.03.2023.
• TÜİK (2023). Türkiye İstatistik Kurumu Veri Tabanı. http://www.tuik.gov.tr, Erişim Tarihi: 10.04.2023.
• Yılmaz, S. ve Yılmaz, İ. (2017). Avrupa Birliği sürecinde gıda sektöründe izlenebilirlik ve Türkiye uygulamaları. Nevşehir Bilim ve Teknoloji Dergisi. 6: 243-253.
• ZB (2023). Ziraat Bankası Tarımsal Kredi Faiz Oranları. https://www.ziraatbank.com.tr/tr/ticari/ tarim, Erişim Tarihi: 10.04.2023.