OKUL ÖNCESİ EĞİTİMDE ÖZEL YETENEKLİ ÇOCUKLARA VE EĞİTİMLERİNE YÖNELİK ALGI VE DENEYİMLERİN PAYDAŞ GÖRÜŞLERİYLE İNCELENMESİ

Abstract

Bu araştırmanın amacı, okul öncesi eğitim kurumlarında görev yapan öğretmen, psikolojik danışman ve okul yöneticilerinin özel yetenekli çocuklara ve onların eğitimine yönelik algı ve deneyimlerini derinlemesine incelemektir. Nitel araştırma desenlerinden hermenötik fenomenolojik yaklaşımla tasarlanan çalışmaya 48 paydaş katılmış; veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmış ve içerik analiziyle çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, paydaşların okul öncesi dönemde özel yetenekliliğin tanılanması ve desteklenmesine yönelik mevcut resmî mekanizmaları işlevsel ve erişilebilir bulmadıklarını; Bilim ve Sanat Merkezi (BİLSEM) tanılama sürecinin ilkokul düzeyinde başlamasının sahadaki “1. sınıfı bekle” anlayışıyla ilişkilendirildiğini göstermiştir. Bu durumun, paydaşların deneyimlerinde erken tanılama ve destek fırsatlarını sınırladığı görülmüştür. Bulgular, paydaşların özel yetenekli çocukları hem yüksek potansiyele sahip hem de davranışsal ve sosyal güçlüklerle ilişkilendirilen bireyler olarak ikircikli bir çerçevede algıladıklarını göstermiştir. Ayrıca çalışma, okul öncesi sınıflarda desteğin çoğunlukla öğretmenlerin bireysel çabalarına dayandığını ve eğitim modeli konusunda paydaşlar arasında belirgin görüş ayrılıkları bulunduğunu ortaya koymuştur. Paydaş rolleri incelendiğinde, mevcut kurumsal işleyişin sınırlılıkları nedeniyle öğretmen, psikolojik danışman ve yöneticilerin rollerinin çoğunlukla gözlem, yönlendirme, idari onay ve bireysel destek işlevleri etrafında şekillendiği görülmüştür. Sürecin önündeki temel engellerin ailelerin inkâr, ilgisizlik ve etiketlenme kaygılarıyla ilişkili direnci, kurumsal kaynak yetersizlikleri ile paydaşların mesleki donanım eksikliği ve buna eşlik eden çaresizlik hissi olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, özel yetenekli çocukların potansiyellerinin performansa dönüşmesinin sistematik destekten çok bağlamsal ve bireysel etmenlere bağlı kaldığı ve bu durumun paydaşlar tarafından çocuk, aile ve toplum açısından önemli bir kayıp olarak değerlendirildiği görülmüştür.

Keywords

• Okul Öncesi Eğitim
• Özel Yetenekli Çocuklar
• Algı
• Deneyim
• Özel Yetenekli Çocukların Eğitimi

An Examination of Stakeholders’ Perceptions and Experiences Regarding Gifted Children and Their Education in Early Childhood

Abstract

The study aimed to examine, in depth, the perceptions and experiences of preschool teachers, school counselors, and administrators regarding gifted children and their education. Designed within a hermeneutic phenomenological framework, the study included 48 stakeholders; data were collected through semi-structured interviews and analyzed using content analysis. The findings revealed that stakeholders did not perceive the existing formal mechanisms for identifying and supporting gifted children at the preschool level as functional and accessible, and that the fact that the Science and Art Center (BİLSEM) identification process begins at the primary school level was associated with a “wait until first grade” approach in practice. This situation was found to limit opportunities for early identification and support. The findings also showed that stakeholders perceived gifted children within an ambivalent framework, viewing them as individuals with high potential yet also associated with behavioral and social difficulties. Furthermore, support in preschool classrooms relied predominantly on teachers’ individual efforts, and stakeholders differed regarding appropriate educational models. Due to limitations in existing institutional functioning, the roles of teachers, counselors, and administrators were largely shaped around observation, referral, administrative approval, and individual support. The main barriers were identified as families’ resistance associated with denial, indifference, and labeling concerns, institutional resource constraints, and stakeholders’ insufficient professional competence accompanied by feelings of helplessness. Overall, the findings showed that transforming gifted children’s potential into performance remains more dependent on contextual and individual factors than on systematic support, which stakeholders consider a significant loss for the child, family, and society.

Keywords

• Early Childhood Education
• Giftedness
• Stakeholder Perceptions
• Lived Experiences
• Gifted Education

References

1. Akgül, G., Erten Tatlı, C., & Akçabozan Kayabol, N. B. (2025). Examining teachers’ needs, competencies, and knowledge in gifted education for professional learning. Journal of Advanced Academics, 36(2), 240-264. https://doi.org/10.1177/1932202X241304514
2. Akgül, S., & Kaplan Sayı, A. (2025). How do Turkish primary school teachers reflect upon their priorities regarding their classroom practices in meeting their gifted students’ special needs? SAGE Open, 15(1), 1-18. https://doi.org/10.1177/21582440251317921
3. Aldosari, D. H. (2023). Exploring public and private preschool teachers’ beliefs and practices regarding gifted children from three to six years old in Riyadh, Saudi Arabia. Early Years, 43(2), 257–269. https://doi.org/10.1080/09575146.2021.1940876
4. Aşık, M., & Zelyurt, H. (2021). Özel yetenekli bireyleri tanıma ve eğitimine ilişkin okul öncesi öğretmenlerinin görüşlerinin incelenmesi. Uluslararası Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(1), 78-94. https://doi.org/10.38089/iperj.2021.47
5. Barzut, V., Blanuša, J., & Krstić, D. (2020). Preschool teachers' implicit attitudes towards gifted children. TIMS. Acta, 14(2), 85-92. https://doi.org/10.5937/TIMSACT14-28876
6. Baum, S. M., Schader, R. M., & Owen, S. V. (2021). To be gifted and learning disabled: Strength-based strategies for helping twice-exceptional students with LD, ADHD, ASD, and more (3rd ed.). Routledge.
7. Bildiren, A. (2018). Developmental characteristics of gifted children aged 0–6 years: parental observations. Early Child Development and Care, 188(8), 997-1011. https://doi.org/10.1080/03004430.2017.1389919
8. Bildiren, A., & Bıkmaz Bilgen, Ö. (2019). Okul öncesi dönem üstün yetenekli çocuklar için aday bildirim ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 20(2), 269–289. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.475278

9. Bildiren, A., Gür, G., Sağkal, A. S., & Özdemir, Y. (2020). Okul öncesi öğretmenlerinin üstün yetenekli çocukların tanılanması ve eğitimlerine ilişkin algıları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 21(2), 329-356. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.572326
10. Cai, F. (2025). Teachers’ perceptions of young gifted children in China. Journal of Advanced Academics, 36(1), 37-70. https://doi.org/10.1177/1932202X241287851
11. Chamberlin, S. A., Buchanan, M., & Vercimak, D. (2007). Serving twice-exceptional preschoolers: blending gifted education and early childhood special education practices in assessment and program planning. Journal for the Education of the Gifted, 30(3), 372-394. https://doi.org/10.1177/016235320703000305
12. Creswell, J. W. (2025). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.). Siyasal Kitabevi.
13. Cukierkorn, J. R., Karnes, F. A., Manning, S. J., Houston, H., & Besnoy, K. (2007). Serving the preschool gifted child: Programming and resources. Roeper Review, 29(4), 271–276. https://doi.org/10.1080/02783190709554422
14. Dağlıoğlu, H. E., & Suveren, S. (2013). The role of teacher and family opinions in identifying gifted kindergarten children and the consistence of these views with children's actual performance. Educational Sciences: Theory and Practice, 13(1), 444-453.
15. Demirel Dingeç, Ş., & Kılıçarslan, S. (2023). Gelişimsel üstün yetenek kuramlarının meta kurama göre incelenmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 13(2), 625-642. https://doi.org/10.18039/ajesi.1289465