EN
TR
UZAY BESLENMESİ ÇERÇEVESİNDE ASTRONOTLARIN DUYUSAL MONOTONLUK VE PSİKOSOSYAL UYUM SÜREÇLERİ
Abstract
Uzun süreli uzay görevlerinde astronotların hem fizyolojik hem de psikolojik olarak görevlerini sürdürebilmeleri, beden ve zihnin mikrogravite gibi olağan dışı koşullara uyum sağlayabilme kapasitesine bağlıdır. Uzayda sınırlı gıda seçenekleri ve tekrarlayan beslenme rutinleri tat ve koku deneyimini etkileyerek iştahın azalmasına ve menü monotonluğuna yol açmaktadır. Bununla birlikte sosyal izolasyon koşulları astronotların moralini düşürebilir ve ekip içi psikososyal uyumu zorlaştırabilir.
Bu çalışmada, mikrogravite koşullarında astronot beslenmesinde duyusal algı değişimlerinin, menü yorgunluğunun sebep olabileceği psikolojik etkilerin ve sosyal etkileşim bağlamında yemeğin çok yönlü işlevlerin incelenmesi amaçlanmaktadır. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden birisi olan kapsamlı literatür taraması kullanılarak yapılmıştır. Literatürde yer alan makale ve raporlar, mikrogravite ortamında beslenme deneyimleri, tat ve koku algısı değişimleri, menü yorgunluğu, psikososyal etkiler, artırılmış gerçeklik ve telematik sofralar temaları üzerinden kapsamlı biçimde incelenmiştir. Ayrıca, literatürdeki veriler, teknoloji temelli uygulamaların sosyal izolasyonun olumsuz etkilerini azaltmada ve bireysel iyi oluşu desteklemede önemli bir potansiyele sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda çalışma, gelecekteki uzun süreli görevlerde beslenme planlamasına ve astronotların genel iyi oluşunu destekleyecek stratejilerin geliştirilmesine ışık tutmaktadır.
Keywords
References
- Bychkov, V., Ivanov, A., & Smirnov, K. (2021). Closed-loop food production systems for long-duration space missions. Journal of Space Life Sciences, 18(3), 112–125.
- Cooper, M., Douglas, G., & Zwart, S. R. (2017). Menu fatigue countermeasures for long-duration missions. Acta Astronautica, 131, 33–39. https://doi.org/10.1016/j.actaastro.2016.11.020
- Cooper, M., Perchonok, M., & Douglas, G. (2011). Nutrition requirements for space exploration missions. Journal of Human Nutrition in Space, 5(2), 1–12.
- Cruthirds, J., Smith, S. M., & Lane, H. W. (2013). Gastrointestinal health during long-duration spaceflight. Life Sciences in Space Research, 1, 50–56.
- Davies, J., Massa, G. D., & Wheeler, R. M. (2003). Vegetable Production System (Veggie): Development and applications in space research. NASA Technical Reports.
- Dev, S. (2024). Cognitive performance during extended space missions. NASA Human Research Program.
- Douglas, G. (2017). Space Food Systems: Ensuring crew health on exploration missions. NASA Factsheet.
- Douglas, G., & Perchonok, M. H. (2020). Food in space: Past, present, and future. Annual Review of Food Science and Technology, 11, 311–333.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Gastronomy
Journal Section
Review
Publication Date
October 30, 2025
Submission Date
July 23, 2025
Acceptance Date
September 10, 2025
Published in Issue
Year 2025 Volume: 14 Number: 2
APA
Irmak, R. K., Kiper, V. O., & Şen, M. A. (2025). UZAY BESLENMESİ ÇERÇEVESİNDE ASTRONOTLARIN DUYUSAL MONOTONLUK VE PSİKOSOSYAL UYUM SÜREÇLERİ. Turar Turizm Ve Araştırma Dergisi, 14(2), 372-400. https://doi.org/10.7460/turar.1748723
AMA
1.Irmak RK, Kiper VO, Şen MA. UZAY BESLENMESİ ÇERÇEVESİNDE ASTRONOTLARIN DUYUSAL MONOTONLUK VE PSİKOSOSYAL UYUM SÜREÇLERİ. TURAR. 2025;14(2):372-400. doi:10.7460/turar.1748723
Chicago
Irmak, Rabia Kübra, Vahit Oğuz Kiper, and Mehmet Akif Şen. 2025. “UZAY BESLENMESİ ÇERÇEVESİNDE ASTRONOTLARIN DUYUSAL MONOTONLUK VE PSİKOSOSYAL UYUM SÜREÇLERİ”. Turar Turizm Ve Araştırma Dergisi 14 (2): 372-400. https://doi.org/10.7460/turar.1748723.
EndNote
Irmak RK, Kiper VO, Şen MA (October 1, 2025) UZAY BESLENMESİ ÇERÇEVESİNDE ASTRONOTLARIN DUYUSAL MONOTONLUK VE PSİKOSOSYAL UYUM SÜREÇLERİ. Turar Turizm ve Araştırma Dergisi 14 2 372–400.
IEEE
[1]R. K. Irmak, V. O. Kiper, and M. A. Şen, “UZAY BESLENMESİ ÇERÇEVESİNDE ASTRONOTLARIN DUYUSAL MONOTONLUK VE PSİKOSOSYAL UYUM SÜREÇLERİ”, TURAR, vol. 14, no. 2, pp. 372–400, Oct. 2025, doi: 10.7460/turar.1748723.
ISNAD
Irmak, Rabia Kübra - Kiper, Vahit Oğuz - Şen, Mehmet Akif. “UZAY BESLENMESİ ÇERÇEVESİNDE ASTRONOTLARIN DUYUSAL MONOTONLUK VE PSİKOSOSYAL UYUM SÜREÇLERİ”. Turar Turizm ve Araştırma Dergisi 14/2 (October 1, 2025): 372-400. https://doi.org/10.7460/turar.1748723.
JAMA
1.Irmak RK, Kiper VO, Şen MA. UZAY BESLENMESİ ÇERÇEVESİNDE ASTRONOTLARIN DUYUSAL MONOTONLUK VE PSİKOSOSYAL UYUM SÜREÇLERİ. TURAR. 2025;14:372–400.
MLA
Irmak, Rabia Kübra, et al. “UZAY BESLENMESİ ÇERÇEVESİNDE ASTRONOTLARIN DUYUSAL MONOTONLUK VE PSİKOSOSYAL UYUM SÜREÇLERİ”. Turar Turizm Ve Araştırma Dergisi, vol. 14, no. 2, Oct. 2025, pp. 372-00, doi:10.7460/turar.1748723.
Vancouver
1.Rabia Kübra Irmak, Vahit Oğuz Kiper, Mehmet Akif Şen. UZAY BESLENMESİ ÇERÇEVESİNDE ASTRONOTLARIN DUYUSAL MONOTONLUK VE PSİKOSOSYAL UYUM SÜREÇLERİ. TURAR. 2025 Oct. 1;14(2):372-400. doi:10.7460/turar.1748723