THE RELATIONSHIP BETWEEN MOTHERS’ PERCEIVED PARENTING APPROACHES, IRRATIONAL BELIEFS AND PARENTING ATTITUDES TOWARD THEIR OWN CHILDREN

Öz

This study examined the relationships among mothers’ perceived parenting approaches, parenting attitudes toward their children, and irrational beliefs. The sample consisted of 490 mothers of children aged 2–6 years who were living in Türkiye in 2019 and were recruited through social media. Data were collected using online surveys. Perceived parenting approaches were assessed using the Young Parenting Inventory, parenting attitudes were measured with the Parental Attitude Scale, and irrational beliefs were evaluated using the Parent Irrational Beliefs Scale. The findings supported the hypothesis that democratic parenting is negatively associated with both authoritarian parenting and irrational beliefs. Significant differences were also found in parenting attitudes and irrational beliefs based on mothers’ age, perceived income level, and the number of siblings the child had. Furthermore, a significant positive relationship emerged between authoritarian parenting and emotionally depriving as well as punitive maternal behaviors. Overall, the results highlight the intergenerational continuity of parenting approaches and suggest that maternal irrational beliefs play a meaningful role in shaping parenting practices.

Anahtar Kelimeler

• Perceived Parenting Approaches
• Irrational Beliefs
• Parental Attitudes
• Parenting
• Schema Therapy

ANNELERİN ALGILADIKLARI EBEVEYNLİK YAKLAŞIMLARI, İRRASYONEL İNANÇLARI VE KENDİ ÇOCUKLARINA YÖNELİK EBEVEYN TUTUMLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ

Öz

Bu çalışma, annelerin algıladıkları ebeveynlik yaklaşımları ile kendi çocuklarına yönelik ebeveynlik tutumları ve sahip oldukları akılcı olmayan inançlar arasındaki ilişkileri incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın örneklemini, 2019 yılında Türkiye'de yaşayan, 2–6 yaş aralığında çocuğu bulunan ve sosyal medyaya erişim yoluyla ulaşılan toplam 490 anne oluşturmaktadır. Katılımcılardan çevrim içi anket yoluyla veri toplanmıştır. Veri toplama araçları olarak Young Ebeveynlik Ölçeği, Ebeveyn Tutum Ölçeği ve Anne-Babaların Akılcı Olmayan İnançları Ölçeği kullanılmıştır. Bulgular, demokratik ebeveynlik yaklaşımının hem otoriter ebeveynlik hem de akılcı olmayan inançlarla negatif yönde anlamlı ilişkiler içinde olduğunu göstermektedir. Ayrıca, annelerin yaşı, algılanan gelir düzeyi ve çocuğun sahip olduğu kardeş sayısına göre ebeveyn tutumları ile akılcı olmayan inanç puanlarında anlamlı düzeyde farklılıklar tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, otoriter ebeveynlik ile duygusal bakımdan yoksun bırakan ve cezalandırıcı anne arasında pozitif yönlü anlamlı ilişki bulunmuştur. Genel olarak, bulgular ebeveynlik yaklaşımlarındaki kuşaklar arası sürekliliği vurgulamakta ve annelerin akılcı olmayan inançlarının ebeveynlik uygulamalarını şekillendirmede anlamlı bir rol oynayabileceğini düşündürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Algılanan Ebeveynlik Yaklaşımları
• Akılcı Olmayan İnançlar
• Ebeveyn Tutumları
• Şema Terapi

Kaynakça

1. Aktaş Özkafacı, A. (2012). Annenin çocuk yetiştirme tutumu ile çocuğun sosyal beceri düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesi [Analyzing the relationship between mother’s attitude towards raising children and children’s social skill level] (Unpublished master’s thesis). Arel University, Institute of Social Sciences, Istanbul.
2. Algan, A. G., & Şendil, G. (2013). Okul öncesi çocuklar ve ebeveynlerinin bağlanma güvenlikleri ile çocuk yetiştirme tutumları arasındaki ilişkiler [The relations among parents’ and preschool children’s attachment security and child-rearing attitudes]. Psikoloji Çalışmaları, 33(1), 55–68.
3. Alpoğuz, D. U. (2014). Algılanan ana-baba tutumlarının ilköğretim öğrencilerinin okumaya yönelik tutumlarına ve Türkçe dersi akademik başarılarına etkisi [The effect of perceived parents' attitudes on elementary school students' attitudes toward reading and Turkish lesson academic achievements] (Unpublished master’s thesis). Ahi Evran University, Kırşehir.
4. Aunola, K., & Nurmi, J. E. (2005). The role of parenting styles in children’s problem behavior. Child Development, 76(6), 1144–1159.
5. Avcılar İlhan, B. (2018). Erken dönem uyumsuz şemalar, algılanan ebeveynlik stilleri ve kişilerarası şemaların nesiller arası incelenmesi – şema odaklı bir inceleme [An intergenerational study of early maladaptive schemas, perceived parental styles, and interpersonal schemas – a schema-focused study] (Unpublished master’s thesis). Okan University, Institute of Social Sciences, Istanbul.
6. Aydoğdu, F., & Dilekmen, M. (2016). Ebeveyn tutumlarının çeşitli değişkenler açısından değerlendirilmesi [The evaluation of parents’ attitudes in terms of different variables]. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(2), 569-585.
7. Bahçıvan Saydam, A., & Gençöz, T. (2005). Aile ilişkileri, ebeveynin çocuk yetiştirme tutumu ve kendilik değerinin gençler tarafından belirtilen davranış problemleri ile olan ilişkisi [The association of adolescents’ self-rated behavioral problems with family functioning, parental attitudes, and self-esteem]. Türk Psikoloji Dergisi, 20(55), 61–74.
8. Baumrind, D. (1966). Effects of authoritative parental control on child behavior. Child Development, 37(4), 887–907.

9. Baumrind, D. (2005). Patterns of parental authority and adolescent autonomy. New Directions for Child and Adolescent Development, 108, 61–69.
10. Beck, J. S. (2011). Cognitive behavior therapy: Basics and beyond (2nd ed.). The Guilford Press.
11. Belsky, J. (1984). The determinants of parenting: A process model. Child Development, 55(1), 83–96. https://doi.org/10.2307/1129836
12. Bornstein, M. H. (2015). Parenting, child development, and the cultural construction of childhood. Routledge.
13. Bowlby, J. (1973). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment. New York: Basic Books.
14. Bugental, D. B., & Johnston, C. (2000). Parental and child cognitions in the context of the family. Annual Review of Psychology, 51, 315–344. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.51.1.315
15. Campbell, S. B. (2006). Behavior problems in preschool children: Clinical and developmental issues. Guilford Press.
16. Chang, E. C. (2000). Perfectionism as a predictor of positive and negative psychological outcomes: Examining a mediational model in younger and older adults. Journal of Counseling Psychology, 47(1), 18–26. https://doi.org/10.1037/0022-0167.47.1.18
17. Chang, L., Schwartz, D., Dodge, K. A., & McBride-Chang, C. A. (2002). Harsh parenting in relation to child emotion regulation and aggression. Journal of Family Psychology, 17(4), 598–606.
18. Conger, R. D., & Donnellan, M. B. (2007). An interactionist perspective on the socioeconomic context of human development. Annual Review of Psychology, 58, 175–199. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.58.110405.085551
19. Cook, L. C., & Kearney, C. A. (2009). Parent and youth perfectionism and internalizing psychopathology. Personality and Individual Differences, 46(3), 325–330.
20. Çekiç, A., Akbaş, T., & Hamamcı, Z. (2016). The effect of rational emotive parent education program on parents’ irrational beliefs and parenting stress. Journal of Human Sciences, 13(1), 2398-2417.
21. Çekiç, A., Korkmaz, K., Cömert, S. A., & Yildirim, I. (2025). Examination of the variables related to parents' irrational beliefs: A meta-analysis study. Frontiers in Psychology, 16, 1478262. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1478262
22. Demir, E. K., & Şendil, G. (2008). Ebeveyn Tutum Ölçeği (ETÖ) [Parent Attitude Scale (PAS)]. Türk Psikoloji Yazilari, 11(21), 15–25.
23. Dornbusch, S. M., Ritter, P. L., Leiderman, P. H., Roberts, D. F., & Fraleigh, M. J. (1987). The relation of parenting style to adolescent school performance. Child Development, 58(5), 1244–1257. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.1987.tb01455.x
24. Dursun, A. (2010). Okul öncesi dönemdeki çocukların davranış problemleriyle anne-baba tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Examining the relationship between the behavioral problems of preschool children and parents’ attitudes] (Unpublished master’s thesis). Dokuz Eylül University, Institute of Educational Sciences, İzmir.
25. Eldeleklioğlu, J. (1999). Karar stratejileri ile ana-baba tutumları arasındaki ilişki [The relationship between parental attitudes and decision-making strategies]. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 2(11), 7-13.
26. Ellis, A. (2001). Feeling better, getting better, staying better: Profound self-help therapy for your emotions. Impact Publishers/New Harbinger Publications.
27. Erkan, S., & Toran, M. (2004). Alt sosyo-ekonomik düzey annelerin çocuklarını kabul ve reddetme davranışlarının incelenmesi [A study on the acceptance and rejection behaviors of mothers from lower socio-economic levels]. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 27, 91–97.
28. Etikan, I., Musa, S. A., & Alkassim, R. S. (2016). Comparison of convenience sampling and purposive sampling. American Journal of Theoretical and Applied Statistics, 5(1), 1–4. https://doi.org/10.11648/j.ajtas.20160501.11
29. Grusec, J. E., & Kuczynski, L. (1980). Direction of effect in socialization: A comparison of the parent’s versus the child’s behavior as determinants of disciplinary techniques. Developmental Psychology, 16(1), 1–9.
30. Görgülü, S. (2021). İlkokula devam eden öğrencilerin anne-babalarının ebeveynlik tutumları ile ev ödevlerine yönelik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Analyzing the relationship between the parenting attitude of the parents of primary school students and their attitudes towards homework] (Unpublished master’s thesis). Marmara University, Istanbul.
31. Güçyeter, Ş., Şanal Karahan, F., & Aktuğ, S. (2024). Mindful parenting and irrational beliefs of Turkish gifted students’ parents. Turkish Journal of Education, 13(4), 288–307. https://doi.org/10.19128/turje.1408996
32. İmamoğlu, S., & İmamoğlu, E. O. (2010). Relationship between general and context-specific attachment orientations in a Turkish sample. The Journal of Social Psychology, 146(3), 261–274. https://doi.org/10.3200/SOCP.146.3.261-274
33. Kağıtçıbaşı C. (2017). Family, self, and human development across cultures: Theory and applications. Routledge.
34. Kanak, M., & Pekdoğan, S. (2015). Ergenlerin utangaçlık düzeylerinin anne-baba tutumları ve bazı değişkenler açısından incelenmesi [An investigation of adolescents’ shyness levels in terms of parents’ attitudes and some other variables]. International Journal of Social Science, 32, 513–525.
35. Karreman, A., Van Tuijl, C., van Aken, M. A. G., & Deković, M. (2006). Parenting and self-regulation in preschoolers: A meta-analysis. Infant and Child Development, 15(6), 561–579.
36. Kaya, İ., & Hamamcı, Z. (2011). The development of the Parent Irrational Beliefs Scale. Educational Sciences: Theory & Practice, 11(3), 1160–1165.
37. Keskin, G., & Çam, O. (2008). Ergenlerin ruhsal durumları ve anne baba tutumları ile bağlanma stilleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Relationship between mental health, parental attitude, and attachment style in adolescence]. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 9, 139–147.
38. Ko, A., Hewitt, P. L., Cox, D., Flett, G. L., & Chen, C. (2019). Adverse parenting and perfectionism: A test of the mediating effects of attachment anxiety, attachment avoidance, and perceived defectiveness. Personality and Individual Differences, 150, 109474.
39. Laible, D., Carlo, G., Torquati, J., & Ontai, L. (2004). Children’s perception of family relationships as assessed in a doll story completion task: Links to parenting, social competence, and externalizing behavior. Social Development, 13(4), 551–569. https://doi.org/10.1111/j.1467-9507.2004.00283.x
40. Masarik, A. S., & Conger, R. D. (2017). Stress and child development: A review of the Family Stress Model. Current Opinion in Psychology, 13,85–90. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2016.05.008
41. McKee, L., Roland, E., Coffelt, N., Olson, A. L., Forehand, R., Massari, C., Jones, D., Gaffney, C. A., & Zens, M. S. (2008). Harsh discipline and child problem behaviors: The role of parental characteristics and behaviors. Journal of Family Psychology, 22(3), 505–513.
42. Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2007). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change. Guilford Press. Muris, P. (2006). Maladaptive schemas in non-clinical adolescents: Relations to perceived parental rearing behaviours, big five personality factors and psychopathological symptoms. Clinical Psychology and Psychotherapy, 13(6), 405–413.
43. Piotrowski, K., Janowicz, K., Damian‐Ilea, L., & Negru‐Subtirica, O. (2025). Does Perfectionism Affect Parental Identity Development? A One‐Year Longitudinal Study. Journal of Personality.
44. Rijlaarsdam, J., Stevens, G. W. J. M., van der Ende, J., Hofman, A., Jaddoe, V. W. V., Verhulst, F. C., & Tiemeier, H. (2016). Early family adversity, negative cognitive style, and internalizing symptoms across development. Journal of Abnormal Child Psychology, 44, 833–845.
45. Shaw, D. S., Bell, R. Q., & Gilliom, M. (2000). A truly early starter model of antisocial behavior revisited. Clinical Child and Family Psychology Review, 3(3), 155–172.
46. Soygüt, G., Çakır, Z., & Karaosmanoğlu, A. (2008). Ebeveynlik biçimlerinin değerlendirilmesi: Young ebeveynlik ölçeği’nin psikometrik özelliklerine ilişkin bir inceleme [Evaluation of parenting styles: An examination of the psychometric properties of the Young Parenting Inventory]. Türk Psikoloji Yazıları, 11(22), 17–30.
47. Steinberg, L., Lamborn, S. D., Dornbusch, S. M., & Darling, N. (1992). Impact of parenting practices on adolescent achievement: Authoritative parenting, school involvement and encouragement to succeed. Child Development, 63(5), 1266–1281.
48. Suvan, D. (2022). Üniversite öğrencilerinin algılanan ebeveyn tutumlarının duygularını ifade edebilme düzeyleri ile ilişkisinin incelenmesi [Analyzing the relationship between university students' perceived parental attitudes and their levels of expressing emotions] (Unpublished master’s thesis). Istanbul Gelişim University, Institute of Graduate Studies.
49. Sunar, D., & Fisek, G. (2005). Contemporary turkish families. Families in global perspective, 169, 183.
50. Şanlı, D., & Öztürk, C. (2012). Annelerin çocuk yetiştirme tutumlarını etkileyen etmenlerin incelenmesi [An analysis of the factors affecting the child-rearing attitudes of mothers]. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 32, 31–48.
51. Şanlı, D., & Öztürk, C. (2015). Anne Babaların Çocuk Yetiştirme Tutumları ve Tutumlar Üzerine Kültürün Etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi, Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 8(4), 240-246.
52. Tezel Şahin, F., & Özyürek, A. (2008). 5–6 yaş grubu çocuğa sahip ebeveynlerin demografik özelliklerinin çocuk yetiştirme tutumlarına etkisinin incelenmesi [Examining the effect of demographic characteristics of parents of 5–6-year-old children on their child-rearing attitudes]. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(3), 395–414.
53. Ulusoy, M. A. (2023). Ortaokul çocuklarının algıladıkları anne-baba tutumları ile çocukluk dönemi otomatik düşünceleri [The relationship between perceived parental attitudes and childhood automatic thoughts in secondary school children]. Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 51–65.
54. Yağmurlu, B., Sanson, A., & Köymen, S. B. (2005). Ebeveynlerin ve çocuk mizacının olumlu sosyal davranış gelişimine etkileri: Zihin kuramının belirleyici rolü [Effects of parents and child temperament on positive social behavior development: The determinant role of theory of mind]. Türk Psikoloji Dergisi, 20(55), 1–20.
55. Yağmurlu, B., & Sanson, A. (2009). Parenting and temperament as predictors of prosocial behaviour in Australian and Turkish Australian children. Australian Journal of Psychology, 61(2), 77-88.
56. Yaprak, B. (2007). İlköğretim öğrencilerinin algıladıkları anne-baba tutumunun diskriminant analiziyle belirlenmesi ve benlik saygısı ile olan ilişkisinin değerlendirilmesi üzerine bir uygulama [An application on determining the parenting style of elementary students with discriminant analysis and evaluating its relationship with self-esteem] (Unpublished master’s thesis). Eskişehir Osmangazi University, Institute of Science, Department of Statistics, Applied Statistics Program
57. Yaşa, S., Seçer, Z., & Çeliköz, N. (2008). Okul öncesi dönemdeki çocukların bilişsel stillerine göre ahlaki ve sosyal kural anlayışları [Moral and social rule understanding according to preschool children’s cognitive styles]. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20, 561–576.
58. Yavuzer, H. (1990). Çocuk psikolojisi [Child psychology]. Istanbul: Remzi Kitabevi.
59. Yoleri, S., Işıkoğlu Erdoğan, N., & Tetik, G. (2017). Ebeveyn Tutumlarının Okul Öncesi Dönemdeki Çocukların Mizaç Özellikleri ile İlişkisinin İncelenmesi. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty (42), 226-239. https://doi.org/10.21764/efd.88048
60. Young, J. E. (1994). Young Parenting Inventory. Unpublished manuscript, Cognitive Therapy Center of New Jersey, USA.
61. Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide. New York: Guilford Publications.
62. Zaslow, M., et al. (2006). Poverty during early childhood. In Handbook of early childhood development (pp. 1–27). Oxford: Blackwell Publishing.