Research Article

Amerikan Misyoner Kaynaklarında Lozan Konferansı’nda Ermeni Meselesi

Volume: 11 Number: 1 March 31, 2026
TR EN

Amerikan Misyoner Kaynaklarında Lozan Konferansı’nda Ermeni Meselesi

Abstract

Amerikan misyonerleri, Millî Mücadele ve Lozan sürecini yalnızca izlemekle kalmamış, aynı zamanda gözlemlerini rapor ve yazışmalarla kayıt altına almıştır. Bu kayıtlarda sıkça azınlıkların güvenliği, Ermeni ve Rum mültecilerin durumu, Anadolu’daki dönüşümler ve Türkiye’nin bağımsızlık mücadelesinin uluslararası etkileri öne çıkarılmıştır. Lozan Konferansı’nda Türk tarafı “tam egemenlik” ilkesini kararlılıkla savunmuş, Ermeni yurdu ve mandaterlik gibi talepleri kesin biçimde reddetmiştir. Misyoner raporları başlangıçta Ermeni Yurdu’nun kurulamamasını hayal kırıklığı olarak değerlendirse de zamanla önceliklerini yetimlerin korunması, güvenli iskân ve eğitim faaliyetlerine yöneltmiştir. Lozan sonrası dönemde kapitülasyonların kaldırılması, Amerikan kurumlarını Türk yasalarına uyumlu hale getirmiş; Anadolu’nun iç bölgelerinden çekilen misyonerlik faaliyetleri İstanbul ve çevre ülkelere kaymıştır. Böylece Türkiye, uluslararası siyasette bağımsız bir aktör olarak öne çıkarken misyoner faaliyetleri diplomatik baskı aracından insani yardım ağına dönüşmüştür. Bu çalışmada Amerikan Yakındoğu Yardım Kuruluşu belgeleri başta olmak üzere misyoner kaynakları temel alınarak konu aydınlatılmaya çalışılmıştır.

Keywords

References

  1. The Missionary Herald, Containing The Proceedings Of American Board Of Commissioners For Foreign Missions With A View Of Other Benevolent Operatıons, Thomas Todd Company Prınters Boston Mass.
  2. The New Near East (Published by the: Near East Relief), One Madison Ave., New York.
  3. Convention Concerning the Exchange of Greek and Turkish Populations, Lausanne, 30 January 1923, T.C. Dışişleri Bakanlığı Arşivi
  4. Peet, William W, Near East Mission in Turkey Annual Station Reports, 1914-1921 to 1925-1926: Lausanne Conference (t.y.)
  5. TBMM Gizli Celse Zabıtları, 3 (1920–1923), Türkiye Büyük Millet Meclisi Yayınları, Ankara 1985
  6. The Lausanne Treaty And Kemalist Turkey (t.y.)
  7. The Turco-American Treaty of Amıty and Commerce, Signed at Lausanne, 6 August 1923, Newyork.
  8. Vakit Gazetesi, 19 Aralık 1923, No: 1803, s.3.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

History of The Republic of Turkiye

Journal Section

Research Article

Publication Date

March 31, 2026

Submission Date

October 1, 2025

Acceptance Date

December 18, 2025

Published in Issue

Year 2026 Volume: 11 Number: 1

APA
Güher, E. (2026). Amerikan Misyoner Kaynaklarında Lozan Konferansı’nda Ermeni Meselesi. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 11(1), 221-253. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.1795237
AMA
1.Güher E. Amerikan Misyoner Kaynaklarında Lozan Konferansı’nda Ermeni Meselesi. VAKANUVIS. 2026;11(1):221-253. doi:10.24186/vakanuvis.1795237
Chicago
Güher, Ebru. 2026. “Amerikan Misyoner Kaynaklarında Lozan Konferansı’nda Ermeni Meselesi”. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi 11 (1): 221-53. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.1795237.
EndNote
Güher E (March 1, 2026) Amerikan Misyoner Kaynaklarında Lozan Konferansı’nda Ermeni Meselesi. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi 11 1 221–253.
IEEE
[1]E. Güher, “Amerikan Misyoner Kaynaklarında Lozan Konferansı’nda Ermeni Meselesi”, VAKANUVIS, vol. 11, no. 1, pp. 221–253, Mar. 2026, doi: 10.24186/vakanuvis.1795237.
ISNAD
Güher, Ebru. “Amerikan Misyoner Kaynaklarında Lozan Konferansı’nda Ermeni Meselesi”. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi 11/1 (March 1, 2026): 221-253. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.1795237.
JAMA
1.Güher E. Amerikan Misyoner Kaynaklarında Lozan Konferansı’nda Ermeni Meselesi. VAKANUVIS. 2026;11:221–253.
MLA
Güher, Ebru. “Amerikan Misyoner Kaynaklarında Lozan Konferansı’nda Ermeni Meselesi”. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, vol. 11, no. 1, Mar. 2026, pp. 221-53, doi:10.24186/vakanuvis.1795237.
Vancouver
1.Ebru Güher. Amerikan Misyoner Kaynaklarında Lozan Konferansı’nda Ermeni Meselesi. VAKANUVIS. 2026 Mar. 1;11(1):221-53. doi:10.24186/vakanuvis.1795237


 This work is licensed under a Creative Commons BY-NC-SA 2.0 (Attribution-Non Commercial-Share Alike)