Research Article

VUCA KOŞULLARINDA TÜRKİYE’NİN SERAMİK SOFRA EŞYALARI İHRACATINDA CİDDİ DARALMA RİSKİ: AÇIKLANABİLİR MAKİNE ÖĞRENMESİ YAKLAŞIMI

Volume: 11 Number: 1 September 2, 2026
TR EN

VUCA KOŞULLARINDA TÜRKİYE’NİN SERAMİK SOFRA EŞYALARI İHRACATINDA CİDDİ DARALMA RİSKİ: AÇIKLANABİLİR MAKİNE ÖĞRENMESİ YAKLAŞIMI

Abstract

Bu çalışma, Türkiye’nin seramik sofra eşyaları ihracatında gelecek yıl ortaya çıkabilecek ciddi daralma riskini incelemektedir. Analiz, 2003–2024 döneminde HS 691110 ve HS 691200 ürün grupları için 168 hedef ülkeyi kapsayan ülke–ürün–yıl verisine dayanmaktadır. Ciddi daralma, bir pazara yapılan ihracatın izleyen yılda en az %30 azalması olarak tanımlanmıştır. Lojistik regresyon, Random Forest, HistGradientBoosting ve XGBoost modelleri zaman sırasını koruyan eğitim, doğrulama ve test dönemlerinde karşılaştırılmıştır. Ortak 975 gözlemli test örnekleminde geliştirilmiş XGBoost modeli 0,6655 ROC-AUC, 0,4247 PR-AUC ve 0,6260 dengeli doğruluk değerine ulaşmıştır. Yeni model, ilk modele göre daha az yanlış alarm üretmiş; buna karşılık bazı gerçek daralma vakalarını kaçırmıştır. Açıklanabilirlik analizi, geçmiş ihracat eğilimi, oynaklık, birim değer hareketleri, hedef ülkedeki enflasyon ve büyüme ile pazar yoğunlaşmasının tahminlerde öne çıktığını göstermiştir. Bulgular, modelin kesin bir tahmin sistemi olmaktan çok, yakından izlenmesi gereken hedef pazarları belirlemeye yardımcı olan bir erken uyarı aracı olarak kullanılabileceğine işaret etmektedir.

Keywords

References

  1. [1] Bennett, N., & Lemoine, G. J. (2014). What a difference a word makes: Understanding threats to performance in a VUCA world. Business Horizons, 57(3), 311–317. https://doi.org/10.1016/j.bushor.2014.01.001
  2. [2] Handley, K., & Limão, N. (2015). Trade and investment under policy uncertainty: Theory and firm evidence. American Economic Journal: Economic Policy, 7(4), 189–222. https://doi.org/10.1257/pol.20140068
  3. [3] Handley, K., & Limão, N. (2017). Policy uncertainty, trade, and welfare: Theory and evidence for China and the United States. American Economic Review, 107(9), 2731–2783. https://doi.org/10.1257/aer.20141419
  4. [4] Carballo, J., Handley, K., & Limão, N. (2022). Economic and policy uncertainty: Aggregate export dynamics and the value of agreements. Journal of International Economics, 139, 103661. https://doi.org/10.1016/j.jinteco.2022.103661
  5. [5] Bonadio, B., Huo, Z., Levchenko, A. A., & Pandalai-Nayar, N. (2021). Global supply chains in the pandemic. Journal of International Economics, 133, 103534. https://doi.org/10.1016/j.jinteco.2021.103534
  6. [6] Ahir, H., Bloom, N., & Furceri, D. (2022). The world uncertainty index (NBER Working Paper No. 29763). National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w29763
  7. [7] Chen, T., & Guestrin, C. (2016). XGBoost: A scalable tree boosting system. In Proceedings of the 22nd ACM SIGKDD International Conference on Knowledge Discovery and Data Mining (pp. 785–794). New York, NY: Association for Computing Machinery. https://doi.org/10.1145/2939672.2939785
  8. [8] Lundberg, S. M., & Lee, S.-I. (2017). A unified approach to interpreting model predictions. In I. Guyon, U. von Luxburg, S. Bengio, H. Wallach, R. Fergus, S. Vishwanathan, & R. Garnett (Eds.), Advances in Neural Information Processing Systems 30 (pp. 4765–4774). Curran Associates, Inc. https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2017/hash/8a20a8621978632d76c43dfd28b67767-Abstract.html

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Machine Learning (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

September 2, 2026

Submission Date

July 31, 2026

Acceptance Date

August 14, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 11 Number: 1

APA
Kinalibaş, B. O., & Taşkın, E. (2026). VUCA KOŞULLARINDA TÜRKİYE’NİN SERAMİK SOFRA EŞYALARI İHRACATINDA CİDDİ DARALMA RİSKİ: AÇIKLANABİLİR MAKİNE ÖĞRENMESİ YAKLAŞIMI. Yalvaç Akademi Dergisi, 11(1), 89-101. https://doi.org/10.57120/yalvac.2007387
AMA
1.Kinalibaş BO, Taşkın E. VUCA KOŞULLARINDA TÜRKİYE’NİN SERAMİK SOFRA EŞYALARI İHRACATINDA CİDDİ DARALMA RİSKİ: AÇIKLANABİLİR MAKİNE ÖĞRENMESİ YAKLAŞIMI. Yalvaç Akademi Dergisi. 2026;11(1):89-101. doi:10.57120/yalvac.2007387
Chicago
Kinalibaş, Bekir Onur, and Ercan Taşkın. 2026. “VUCA KOŞULLARINDA TÜRKİYE’NİN SERAMİK SOFRA EŞYALARI İHRACATINDA CİDDİ DARALMA RİSKİ: AÇIKLANABİLİR MAKİNE ÖĞRENMESİ YAKLAŞIMI”. Yalvaç Akademi Dergisi 11 (1): 89-101. https://doi.org/10.57120/yalvac.2007387.
EndNote
Kinalibaş BO, Taşkın E (September 1, 2026) VUCA KOŞULLARINDA TÜRKİYE’NİN SERAMİK SOFRA EŞYALARI İHRACATINDA CİDDİ DARALMA RİSKİ: AÇIKLANABİLİR MAKİNE ÖĞRENMESİ YAKLAŞIMI. Yalvaç Akademi Dergisi 11 1 89–101.
IEEE
[1]B. O. Kinalibaş and E. Taşkın, “VUCA KOŞULLARINDA TÜRKİYE’NİN SERAMİK SOFRA EŞYALARI İHRACATINDA CİDDİ DARALMA RİSKİ: AÇIKLANABİLİR MAKİNE ÖĞRENMESİ YAKLAŞIMI”, Yalvaç Akademi Dergisi, vol. 11, no. 1, pp. 89–101, Sept. 2026, doi: 10.57120/yalvac.2007387.
ISNAD
Kinalibaş, Bekir Onur - Taşkın, Ercan. “VUCA KOŞULLARINDA TÜRKİYE’NİN SERAMİK SOFRA EŞYALARI İHRACATINDA CİDDİ DARALMA RİSKİ: AÇIKLANABİLİR MAKİNE ÖĞRENMESİ YAKLAŞIMI”. Yalvaç Akademi Dergisi 11/1 (September 1, 2026): 89-101. https://doi.org/10.57120/yalvac.2007387.
JAMA
1.Kinalibaş BO, Taşkın E. VUCA KOŞULLARINDA TÜRKİYE’NİN SERAMİK SOFRA EŞYALARI İHRACATINDA CİDDİ DARALMA RİSKİ: AÇIKLANABİLİR MAKİNE ÖĞRENMESİ YAKLAŞIMI. Yalvaç Akademi Dergisi. 2026;11:89–101.
MLA
Kinalibaş, Bekir Onur, and Ercan Taşkın. “VUCA KOŞULLARINDA TÜRKİYE’NİN SERAMİK SOFRA EŞYALARI İHRACATINDA CİDDİ DARALMA RİSKİ: AÇIKLANABİLİR MAKİNE ÖĞRENMESİ YAKLAŞIMI”. Yalvaç Akademi Dergisi, vol. 11, no. 1, Sept. 2026, pp. 89-101, doi:10.57120/yalvac.2007387.
Vancouver
1.Bekir Onur Kinalibaş, Ercan Taşkın. VUCA KOŞULLARINDA TÜRKİYE’NİN SERAMİK SOFRA EŞYALARI İHRACATINDA CİDDİ DARALMA RİSKİ: AÇIKLANABİLİR MAKİNE ÖĞRENMESİ YAKLAŞIMI. Yalvaç Akademi Dergisi. 2026 Sep. 1;11(1):89-101. doi:10.57120/yalvac.2007387