Research Article

TÜRK MUSİKİSİNDE KADİM İLE CEDİT'İN AHENGİ VE HAFIZ SADETTİN KAYNAK’IN ÇOK YÖNLÜ SANAT KİMLİĞİ

Volume: 9 Number: 3 September 29, 2026
TR EN

TÜRK MUSİKİSİNDE KADİM İLE CEDİT'İN AHENGİ VE HAFIZ SADETTİN KAYNAK’IN ÇOK YÖNLÜ SANAT KİMLİĞİ

Abstract

Bu çalışma, 20. yüzyıl başında Türk musikisindeki kültürel değişimleri ve geleneksel (kadim) ile yenilikçi (cedit) anlayışları sentezleyen Hâfız Sadettin Kaynak’ın (1895-1961) çok yönlü sanatını analiz etmektedir. Küçük yaşta aldığı hâfızlık eğitiminden gelen manevi disiplini dindışı musikiyle harmanlayan Kaynak, hâfız-hanende kültürünün Cumhuriyet dönemindeki en yetkin temsilcilerindendir. Klasik disiplinden kopmadan “Şarkı” formunun sınırlarını genişleterek Türk musikisine "Fantezi" formunu kazandırmıştır. 76 makamda bini aşkın eser veren sanatçı, makam ve usulü birer amaç değil, duyguyu aktaran birer araç olarak konumlandırmıştır. Sadettin Kaynak, halk ve sanat musikisini estetik bir zeminde buluşturmuştur. Sanatçının popüler kültürdeki öncü rolü, özellikle film müziği çalışmalarıyla belirginleşmiştir. Mısır sinemasından ithal edilen filmlerde Arapça güfteler yerine Türkçe metinler kullanarak kültürel bir yerlileştirme misyonu üstlenmiştir. Bu araştırma, Türk musikisinin en velûd simalarından Sadettin Kaynak’ın klasik, dinî, folklorik ve sinema müziği alanlarındaki çok yönlü sanatını ve katkılarını analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, Kaynak’ın geleneksel birikimle modern popüler kültürü sentezlediği özgün yapıyı betimlemesi açısından önem taşımaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden belgesel taramanın kullanıldığı bu süreçte, sanatçının nota arşivi, taş plakları ve biyografik belgelerinin yanı sıra konuyla ilgili akademik makale, kitap ve tezler incelenmiştir. Elde edilen veriler, yaşam öyküsü, icracılık, bestekârlık üslubu ve folklorik etki başlıkları altında sınıflandırılarak ele alınmıştır. Araştırma sonucunda Sadettin Kaynak’ın 76 farklı makamda bini aşkın eser vererek Türk musikisinin en üretken isimlerinden biri olduğu saptanmıştır. Sadettin Kaynak, sinemadaki süre ve senkronizasyon zorluklarını yaratıcı besteleriyle aşarak Türk film müziğinin temellerini atmıştır. Bu yenilikçi üslubuyla geleneksel formların dışına çıkmış, musikiyi sinema aracılığıyla geniş kitlelere ulaştırarak sanata modern ve toplumsal bir işlev kazandırmıştır.

Keywords

References

  1. Bükülmez, H. (2025). Hâfız Sadettin Kaynak’ın hicaz makamındaki eserlerinde kullandığı makam geçki çeşnilerin tahlili. Tasavvur / Tekirdağ İlahiyat Dergisi, 11(1), 765-789. https://doi.org/10.47424/tasavvur.1657024 Ediboğlu, B. S. (1962). Ünlü Türk bestekârları. İstanbul: Ak Kitabevi.
  2. Ersoy, G. ve Şen, Y. (2018). Sadeddin Kaynak’a ait şarkı formundaki eserlerin usûl ve makam açısından karakteristik özellikleri. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 4(1), 41-61.
  3. Gidiş, V. (2022). Sâdeddin Kaynak’ın Hicaz makamındaki 14 eserinin incelenmesi. JIA Journal, 5(10), 101-152. https://doi.org/10.29228/jiajournal.57371
  4. Işıldak, C. K. (2023). Sadettin Kaynak’ın Nihavend makamındaki eserlerinin makam ve geçki açısından analizi. Yegâh Müzikoloji Dergisi, 6(1), 107-137. https://doi.org/10.51576/ymd.1307940
  5. Kaynak, G. ve Özcan, N. (2022). Sadettin Kaynak. Türkiye diyanet vakfı islam ansiklopedisi içinde (Cilt 25, 85-87). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  6. Karabük, S. (2019). Sâdeddin Kaynak’ın eser bestelediği filmlerin ve bu filmlerde yer alan eserlerin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Ankara.
  7. Karademir, M. Z. (2023). Hâfız bestekâr Sadettin Kaynak’ın hayatı ve dinî musiki eserleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
  8. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Yayıncılık.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Interpretation in Turkish Classical Music

Journal Section

Research Article

Publication Date

September 29, 2026

Submission Date

August 4, 2026

Acceptance Date

September 28, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 9 Number: 3

APA
Yüzlüer, D. (2026). TÜRK MUSİKİSİNDE KADİM İLE CEDİT’İN AHENGİ VE HAFIZ SADETTİN KAYNAK’IN ÇOK YÖNLÜ SANAT KİMLİĞİ. Yegah Müzikoloji Dergisi, 9(3). https://doi.org/10.51576/ymd.2010713
AMA
1.Yüzlüer D. TÜRK MUSİKİSİNDE KADİM İLE CEDİT’İN AHENGİ VE HAFIZ SADETTİN KAYNAK’IN ÇOK YÖNLÜ SANAT KİMLİĞİ. YMJ. 2026;9(3). doi:10.51576/ymd.2010713
Chicago
Yüzlüer, Dilek. 2026. “TÜRK MUSİKİSİNDE KADİM İLE CEDİT’İN AHENGİ VE HAFIZ SADETTİN KAYNAK’IN ÇOK YÖNLÜ SANAT KİMLİĞİ”. Yegah Müzikoloji Dergisi 9 (3). https://doi.org/10.51576/ymd.2010713.
EndNote
Yüzlüer D (September 1, 2026) TÜRK MUSİKİSİNDE KADİM İLE CEDİT’İN AHENGİ VE HAFIZ SADETTİN KAYNAK’IN ÇOK YÖNLÜ SANAT KİMLİĞİ. Yegah Müzikoloji Dergisi 9 3
IEEE
[1]D. Yüzlüer, “TÜRK MUSİKİSİNDE KADİM İLE CEDİT’İN AHENGİ VE HAFIZ SADETTİN KAYNAK’IN ÇOK YÖNLÜ SANAT KİMLİĞİ”, YMJ, vol. 9, no. 3, Sept. 2026, doi: 10.51576/ymd.2010713.
ISNAD
Yüzlüer, Dilek. “TÜRK MUSİKİSİNDE KADİM İLE CEDİT’İN AHENGİ VE HAFIZ SADETTİN KAYNAK’IN ÇOK YÖNLÜ SANAT KİMLİĞİ”. Yegah Müzikoloji Dergisi 9/3 (September 1, 2026). https://doi.org/10.51576/ymd.2010713.
JAMA
1.Yüzlüer D. TÜRK MUSİKİSİNDE KADİM İLE CEDİT’İN AHENGİ VE HAFIZ SADETTİN KAYNAK’IN ÇOK YÖNLÜ SANAT KİMLİĞİ. YMJ. 2026;9. doi:10.51576/ymd.2010713.
MLA
Yüzlüer, Dilek. “TÜRK MUSİKİSİNDE KADİM İLE CEDİT’İN AHENGİ VE HAFIZ SADETTİN KAYNAK’IN ÇOK YÖNLÜ SANAT KİMLİĞİ”. Yegah Müzikoloji Dergisi, vol. 9, no. 3, Sept. 2026, doi:10.51576/ymd.2010713.
Vancouver
1.Dilek Yüzlüer. TÜRK MUSİKİSİNDE KADİM İLE CEDİT’İN AHENGİ VE HAFIZ SADETTİN KAYNAK’IN ÇOK YÖNLÜ SANAT KİMLİĞİ. YMJ. 2026 Sep. 1;9(3). doi:10.51576/ymd.2010713

   download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiZWJzY28ucG5nIiwicGF0aCI6ImNjMjcvMmJiOC8wNTdhLzY5ZTVlNmI2YzE1NGQzLjE3ODQ4MDQxLnBuZyIsImV4cCI6MTc3NjY3ODA4Nywibm9uY2UiOiJlMWI4NjM5YmU2OWI2ZjVjOGUzMGJjZjk5MTIzMTNiNCJ9.abV7HKRWK0ZS-LwT9Gan5KwjGMrb8Jqcz42sC72CQIE