Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Ordu Kenti Polis Teşkilatının Tarihi ve Sosyolojik İncelenmesi

Öz

Bu çalışma, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Ordu kenti polis teşkilatının kuruluşu, gelişimi ve kentin sosyo-kültürel yapısı üzerindeki etkilerini incelemektedir. Ordu polis teşkilatının yapılanması üzerine daha önce herhangi bir yazı hazırlanmamış ve teşkilatın kuruluşuyla ilgili bilgiye rastlanmamış olması, çalışmanın önemini artırmaktadır. Ordu kentinde görev yapmış yirmisi Ordu nüfusuna kayıtlı kırkbeş polisin kısa biyografileri incelenmiştir. Böylece teşkilatın mesleki dinamikleri, yerel sorunlara yaklaşımı ve ulusal meselelerin yansımaları değerlendirilmektedir. Bu çalışmada birinci el kaynaklar kullanılmıştır. Başta Trabzon vilayet salnameleri taranmış ve Ordu kentinde görevlendirilen polis bireylerinin her birinin isimleri ortaya çıkarılmıştır. Diğer taraftan Emniyet Genel Müdürlüğü Arşivi belgelerinde Ordu kazasında görev yapmış olan polislerin listesi oluşturulmuş, salname kayıtlarıyla kıyaslanmıştır. Gerek salnamelerden ve gerekse EGM Arşivi belgelerinden ulaşılan isimler ve meydana gelen konular, Osmanlı Arşivi belgelerinde taranmış, elde edilen bilgiler çalışmaya eklenerek zenginleştirilmiştir. Çalışma, sadece polis teşkilatının mesleki yapısını değil, aynı zamanda Ordu kentinin sosyo-kültürel tarihini ve bu tarih içerisindeki güvenlik politikalarının etkilerini de ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Polis
• Emniyet
• Güvenlik
• Ordu Kenti.

Historical And Sociological Analysis Of The City Ordu Police Organization From The Ottoman Empire to the Republic

Öz

This study examines the establishment and development of the Ordu police organization from the Ottoman Empire to the Republic, and its effects on the socio-cultural structure of the city. The fact that no previous article has been prepared on the organization of the Ordu police organization and that no information has been found about the organization's establishment increases the importance of the study. The short biographies of forty-five police officers who served in Ordu, twenty of whom were registered in the Ordu population and the vast majority of whom served in Ordu city, were examined. Thus, the organization's professional dynamics, its approach to local problems and the reflections of national issues are evaluated. First-hand sources were used in this study. First of all, the Trabzon province yearbooks were scanned and the names of each of the police officers assigned to Ordu city were revealed. On the other hand, a list of police officers who served in Ordu district was created in the General Directorate of Security Archive documents and compared with the yearbook records. The names and the subjects obtained from both the yearbooks and the EGM Archive documents were scanned in the Presidency Ottoman Archive documents, and the information obtained was added to the study and enriched. The study reveals not only the professional structure of the police organization, but also the socio-cultural history of the city of Ordu and the effects of security policies within this history.

Anahtar Kelimeler

• Police
• Security
• Safety
• Ordu City.

Kaynakça

1. Aktaş, E., Yaşar, H. (2017). Ordu Kazası’nda Asayiş Sorunları (19. Yüzyılın Sonu-20. Yüzyılın Başı). Otam Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, (41), 1-24.
2. Alyot, H. (2008). Türkiye’de Zabıta. Ankara: Polis Akademisi Yayınları.
3. Aslan, A. (2020). Osmanlı Devleti’nde Polis Teşkilatının Kurulması: Urfa Örneği (1845-1918). Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları Dergisi, (38), 25-58.
4. Bayhan, A. A. (2010). Ordu’da Yeni Tespit Edilen Ahşap Camiler. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 0(16), 33-48.
5. Bulut, S. (2015). Ordu Ili ve Yöresi Bibliyografya Denemesi. The Journal of Academic Social Science Studies, (41), 465-504.
6. Demirbaş, İ. (2024). Osmanlı’da Taşra Yönetimi Olarak Ordu Belediyesi. Akademik Literatür Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi (AKALİD), 2(1), 66-86.
7. Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi/BCA, 182-205-7.
8. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/BOA, Babıali Evrak Odası/BEO, 780-58436.

9. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/BOA, Babıali Evrak Odası/BEO, 4618-346306.
10. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/BOA, Dâhiliye Emniyeti Umumiye Müdüriyeti Muhasebe/DH.EUM.MH. 252-12.
11. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/BOA, Dâhiliye Emniyeti Umumiye Müdüriyeti Memurin/DH.EUM.MEM. 24-11.
12. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/BOA, Dâhiliye Mektubî Kalemi/DH.MKT, 1853-76.
13. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/BOA, Dâhiliye Mektubî Kalemi/DH.MKT, 2046-32.
14. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/BOA, Hariciye Mektubi Kalemi/HR.MKT. 235-51.
15. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/BOA, İradeler/İ. Mesail-i Mühimme/MSM. 3-48.
16. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/BOA, Maliyeden Müdevver/MAD.d, Gömlek No: 12352 Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/BOA, Sadaret Amedi Kalemi Evrakı/A.AMD. 25-67.
17. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/BOA, Şura-yı Devlet Kalemi/ŞD. 3161-13.
18. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/BOA, Şura-yı Devlet Kalemi/ŞD. 1862-7.
19. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/BOA, Şura-yı Devlet Kalemi/ŞD. 3134-40.
20. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/BOA, Yıldız Esas Evrakı/Y.EE. 112-19.
21. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/BOA, Zaptiye/Z, 457-13.
22. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/BOA, Zaptiye/Z, 457-68.
23. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi/BOA, Zaptiye/Z, 458-13.
24. Düstur, 1. Tertip, C. 1, İstanbul, 1289, s. 666-692.
25. Düstur, 2. Tertip, C. 5, İstanbul, 1329, s. 385-403.
26. EGM. (2025). Belgelerle Türk Polis Tarihinde İlkler. Ankara: Emniyet Genel Müdürlüğü Belge Yönetimi ve Koordinasyon Daire Başkanlığı Yayını.
27. Ekinci, İ. (2016). Tanzimat Devri Ordu Kazası. Ankara: Gece Kitaplığı.
28. Emniyet Genel Müdürlüğü Arşivi, Personel Özlük Dosyası/PÖD, Cedit/C, No: 2975.
29. Emniyet Genel Müdürlüğü Arşivi/EGMA, Personel Kütük Defteri/PKD, No: 22.
30. Emniyet Genel Müdürlüğü Arşivi/EGMA, Personel Kütük Defteri/PKD, No: 33.
31. Gören, H. H. (2018). Birinci Yüzyılında (1839-1938) Türk Polis Teşkilatının Tekâmül, Teşkilat Ve Kadro Hareketleri. Ebubekir Açikgöz (Yay. Haz.). Ankara: Belge Yönetimi Daire Başkanlığı, Dokümantasyon Yayınları.
32. Günay, M. (2007). Fotoğrafların Dilinden Tarihi Kültürü ve Doğası ile Ordu. İstanbul: Promat Matbaacılık.
33. Güzel, M., Güzel, G. G., Atabey, Ö. (2022). Ordu Kent Merkezi Kentsel Alan Değişimlerinin Yeniden Fotoğraflama ve Fraktal Analiz Yöntemi ile Değerlendirilmesi. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, (10), 1006-1023.
34. Jandarma Sadası, Sy. 3, s.14, 5 Mart 1336 R.
35. Reyhan, C., Sert, S. (2021). Asakir-i Zaptiyeden Jandarmaya: Osmanlı Kamu Düzeninde Mahalli Asayiş ve Emniyetin Korunmasında Güvenlik Kurumu. Tarih Araştırmaları Dergisi, 40(70), 407-447.
36. Sezen, T. (2017). Osmanlı Yer Adları. Ankara: Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları.
37. Sönmez, A. (2006). Zabtiyye Teşkilatının Düzenlenmesi (1840-1869). Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi, 25(39), 202-204.
38. Trabzon Vilayet Salnamesi, 1322/1904, s. 305-309.
39. Trabzon Vilayet Salnamesi, s. 105, 1305H/1888.
40. Trabzon Vilayet Salnamesi, s. 108-111, 1319H/1901.
41. Trabzon Vilayet Salnamesi, s. 177-180, 1318H/1900.
42. Trabzon Vilayet Salnamesi, s. 180-187, 1320/1902.
43. Trabzon Vilayet Salnamesi, s. 234-236, 1313H/1896.
44. Trabzon Vilayet Salnamesi, s. 305-307, 1316H/1898.
45. Trabzon Vilayet Salnamesi, s. 362-367, 1321/1903.
46. Vakit, s. 1, 5 Zilhicce 1296/1878.
47. Vakit, s.1, 28 Cemaziyelahir 1297/1880.
48. Yağar, H. (2002). Osmanlı Polis Teşkilatı Ve Yenileşme Süreci. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
49. Yüksel, A. (2020). Tayin, Terfi ve İhraç Üçgeninde Bir Osmanlı Polisi. Jornal of Turkish Research Institute, (69), 521-554.
50. Yüksel, M., Yeşil, M. (2017). Kent ve Yaşam (Ordu Kenti Örneği), Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(2), 679-693.