THE FORMATION OF 20TH CENTURY RUMELI TURKISH MUSIC BY DIFFERENT MUSICAL GENRES IN THE REPERTOIRE OF KADRİYE LATIFOVA, A LOCAL PERFORMER OF BULGARIA

Öz

The music of any geography is always open to interaction. This is undoubtedly true for Turkish music in Bulgaria as well. In fact, Turkish music in this region emerged from the fusion of various musical traditions during its initial formation and has evolved through continuous interaction over the years. However, the 19th and especially the 20th century had a much different dynamic in terms of these interactions. Previously, these encounters with different musics had predominantly taken place through traveling musicians and demographic movements/migrations. In the 20th century, however, these encounters expanded to include more distant geographies without the possibility of physical contact through instruments such as the radio, records, and the cassette industry. Nevertheless, a critical point emerges in all these developments: How will local/authentic music assimilate this accelerating interaction, and how will music from distant geographies integrate into local/authentic musical cultures? Performers, as well as composers, have an important role to play at this point. In fact, performers feel obliged to incorporate music from other regions into their own music and make a special effort to do so. In this way, they localize the "imported" work, appropriating the music they interact with or import directly from outside sources into their own musical culture. This, of course, is another link in the expansion of local music culture. Therefore, at this stage, the producers/composers and performers of music are both in a critical position in terms of nourishing and enriching music through other genres. In fact, Kadriye Latifova, one of the greatest representatives of Bulgarian Turkish folk music performance — perhaps the first — confronts this phenomenon in her performances. This article focuses on analyzing this confrontation and its consequences.

Anahtar Kelimeler

• Bulgarian Turkish folk music
• Kadriye Latifova
• repertoire and transformation of source music

Kadriye Latifova’nın Repertuarında “Karnavalizasyon” ve Bunun Bulgaristan Türk Müziği Formasyonunda Yeri

Öz

(Herhangi) bir coğrafyanın müziği her zaman için etkileşimlere açıktır. Bu, elbette Bulgaristan coğrafyası Türk müziği için de geçerlidir. Nitekim bu coğrafyadaki Türk müziği, ilk teşekkül sürecinde dahi birçok müziğin etkileşimden doğmuş , yıllar içinde ve daimî bir etkileşim halinde varoluşunu biçimlendirmiştir. Bununla beraber, 19. ve özellikle de 20. yüzyıl, bu etkileşimler noktasında yine de çok daha farklı bir dinamik ortaya koyar. Öyle ki, daha öncesinde ağırlıklı olarak “gezgin müzisyenler” ve de “demografik hareketler / göçler” aracılığıyla gerçekleşen bu (farklı müziklerle) buluşmalar, 20. yüzyılla birlikte, “radyo”, “plak”, “kaset” endüstrisi gibi araçlar vasıtasıyla çok daha uzak -fiziki temas olanağı olmayan- coğrafyaları da içerecek biçimde bir genişleme kaydeder. Bununla birlikte, tüm bu oluşumlar içinde kritik bir nokta söz konusudur: Bu ivme kazanan etkileşim, yerel/otantik müziklerce nasıl özümsenecek ve uzak coğrafyaların müzikleri yerel/otantik müzik kültürlerine ne şekilde eklemlenecektir? Bu noktada, kompozitörler kadar, icracıların hesabına da önemli bir “pay” düşer. Öyle ki, icracı, radyodan/plaktan/kasetten dinlediği -bu başka coğrafyalara ait- eseri icra ederken, bunu kendi müziğinin içine ikame etmek zorunluluğu duyar ve bunun için özel bir çaba ortaya koyar. Böylelikle, etkileşim içine girdiği ya da doğrudan dışarıdan aldığı müziği, kendi müzik kültürüne mal edecek, “ithal” ettiği eseri bir anlamda yerlileştirecektir. Bu husus, yerel müzik varlığının gelişiminde, şüphesiz, hayli mühim bir halka teşkil eder. Dolayısıyla, bu aşamada sadece müziğin üreticileri/bestecileri değil, icracıları da müziğin başka müziklerden beslenimi ve zenginleşerek teşekkülü noktasında kritik bir konuma sahiptirler. Nitekim, Bulgaristan’da Türk halk müziği icrasının en büyük temsilcilerinden biri -belki de birincisi- olan Kadriye Latifova da, kendi icra evreninde bu olguyla yüzleşecektir. İşte bu makale, söz konusu yüzleşmenin ve sonuçlarının tahliline odaklıdır.

Anahtar Kelimeler

• Bulgaristan Türk halk müziği
• Kadriye Latifova
• repertuar ve kaynak müziklerin dönüştürülmesi

Kaynakça

1. ADIGÜZEL, Güven. “Kadriye Latifova’nın Türkülerle Anlattığı Balkan Hikâyeleri ve Unutulmaz Sesi”, Cins Dergisi, (10 Ocak 2021), sny.
2. BIRGE John Kingsley, The Bektashi Order of Dervishes, Luzac Publishing, Londra 1937.
3. BISTRA-BEATRIX Volgyi, “Ethno-Nationalism during Democratic Transition in Bulgaria: Political Pluralism as an Effective Remedy for Ethnic Conflict”, YCISS Post-Communist Studies Programme Research Paper Series, Toronto 2007.
4. BUTTARI, Müzeyyen, “Bulgaristan Türkleri Arasında Tiyatro Faaliyetleri”, Motif Akademi: Halk Bilimi Dergisi, (2010), ss. 136-162.
5. CİBİK Tuba Hatipler, UMAROĞULLARI, Filiz, “Balkanlarda Bektaşilik ve Bektaşi Tekkeleri”, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6/1, (2017), s. 458-481.
6. CRAMPTON Richard J., İkinci Dünya Savaşı’ndan Sonra Balkanlar, çev. Emel Kurt, Yayın Odası Yayınları, İstanbul 2007.
7. ÇALIŞKAN Basri Zilabid, “Hasköy’e Bağlı Beyköy (Golemantsi) Tarihçesi ve Hamamı”, Bulgaristan Türk Gençliği Dergisi, 13, (Şubat 2020), sny.
8. Derleme Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 1963.

9. DOĞAN Talip, “Çağdaş Oğuz Türkçesinde –(X)p(Dxr) Duyulan Geçmiş Zaman Ekinin Dağılımına Dair”, Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (Nisan 2022), ss. 441-452.
10. GERMANOVA Danilea, KORNOV Goergi, HRİSTOVA Nadia, “State and Development of Hazelnut Production in Bulgaria and World”, Journal of Mountain Agriculture on the Balkans, 3, (2024), ss. 284-294.
11. IZOLI Delilo, Ferheng: Kurdi-Tırki, Tırki-Kurdi, Deng Yayınları, İstanbul 1992.
12. İNBAŞI Mehmet, “Balkanlarda Osmanlı Hakimiyeti ve İskân Siyaseti”, Türkler Ansiklopedisi, c. IX, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara 2002, s. 158-159.
13. KADERLİ Zehra, “Deliorman Türk Sözel Kültüründe Müzik Geleneği”, Türkbilig, 11, (2006), ss. 118-148.
14. KARPUZ Haşim, “Balkanlardaki Mevlevihanelerden Günümüze Kalanlar”, Dünyada Mevlana İzleri, Bildiriler Serisi – 2, Selçuk Üniversitesi Yayınları, Konya 2010, ss. 427-445.
15. KAYAPINAR Ayşe Kayapınar, “Osmanlı’dan Günümüze Bulgaristan’da Türk Kadını”, International Journal of Social Sciences, (Fall 2018), ss. 74-101.
16. KIZILDAĞ, Hasan. “Rodop Türklerinin İdeolojik/Sosyalist Türküleri”, The Journal of Academic Social Science Studies, (Ocak 2023): ss. 107-120.
17. KÜTÜKÇÜ Tamer, “Rumeli Türküleri Üzerine Müzikolojik Birtakım Dikkatler, Düşünceler ve İtirazlar”, Darülelhan Mecmuası, İstanbul Üniversitesi Osmanlı Müziği Uygulama ve Araştırma Merkezi Yayınları, İstanbul Güz (2019), ss. 2-10.
18. MEMİŞOĞLU Hüseyin, Bulgaristan Türk Kültürü, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara 1995. ÖSEN Serdar, “Balkanlarda Mevleviliğin Yayılması ve Kurulan Mevlevihaneler”, Yeni Türkiye: Rumeli-Balkanlar Özel Sayısı, 67, (Mart-Haziran 2015), ss. 1799-1814.
19. POPESCU-JUDETZ Eugenia, Tuna Boyunca Anılarla Ezgiler, çev. Figen Bingül, Pan Yayıncılık, İstanbul 2007.
20. TROEBST Stefan, “Ethnopolitics in Bulgaria: The Turkish, Pomak, Macedonian and Gypsy Minorities”, Helsinki Monitor Quarterly on Security and Cooperation in Europe, 5/1, (1994), ss. 32-42.
21. YILDIZ Nevin Türker, Bulgar Komünist Partisi İktidarı Döneminde Uygulanan Politikalara Karşı Türk Azınlığın Gündelik Direnişi, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2021.
22. ZAMAN Mehmet, “Türkiye’de Fındık Bahçelerinin Coğrafi Dağılımı ve Üretimi”, Eastern Geographical Review/Doğu Coğrafya Dergisi, 11, (2004), ss. 49-92.
23. https://www.youtube.com/watch?v=5ItGGP6uGek&list=RD5ItGGP6uGek&start_radio=1
24. https://www.youtube.com/watch?v=cjUfHYhj4T0&list=RDcjUfHYhj4T0&start_radio=1
25. https://www.youtube.com/watch?v=Ekklj0jS9-k&list=RDEkklj0jS9-k&start_radio=1
26. https://www.youtube.com/watch?v=ES8TvmhyozU&list=RDES8TvmhyozU&start_radio=1
27. https://www.youtube.com/watch?v=Gr6576zbx-8&list=RDGr6576zbx-8&start_radio=1
28. https://www.youtube.com/watch?v=h__bxnCrO3g&list=RDh__bxnCrO3g&start_radio=1
29. https://www.youtube.com/watch?v=H6zR_hzOq7Y&list=RDH6zR_hzOq7Y&start_radio=1
30. https://www.youtube.com/watch?v=i0X0aYKd55I&list=RDi0X0aYKd55I&start_radio=1
31. https://www.youtube.com/watch?v=JETitalRFLw&list=RDJETitalRFLw&start_radio=1
32. https://www.youtube.com/watch?v=kGI4oq6P-4o&list=RDkGI4oq6P-4o&start_radio=1
33. https://www.youtube.com/watch?v=lL-euFlB5Rs&list=RDlL-euFlB5Rs&start_radio=1
34. https://www.youtube.com/watch?v=RMyNXhqOgT4&list=RDRMyNXhqOgT4&start_radio=1
35. https://www.youtube.com/watch?v=Sz6YxrrNRk0&list=RDSz6YxrrNRk0&start_radio=1
36. https://www.youtube.com/watch?v=tCWDtXYVUvY&list=RDtCWDtXYVUvY&start_radio=1
37. https://www.youtube.com/watch?v=vGGxn_7ocwo&list=RDvGGxn_7ocwo&start_radio=1