THE VISIBILITY OF TURKS AS THE OTHER IN BULGARIAN CINEMA: THE MOVIE OF “STOLEN EYES”

Öz

Abstract: Cinema is an influential medium in making othernessed people, communities, and their identities visible. This impact holds the power to mobilize masses. Films centered on the theme of the “Other” leave a mark on the collective memory of the othernessed people and create a basis for self-critical reflection on the part of those who perpetuate marginalization. During the rule of the Bulgarian Communist Party (BCP), which pursued a one-nation state model, Turks in Bulgaria were perceived as a threat to the party’s ideological goals. Consequently, they were subjected to a devastating process of assimilation and forced migration, becoming marginalized. In this context, this study draws on the visual power of cinema and its role as a reminder of historical realities, examining the film Stolen Eyes as a representation of the Otherness experienced by Turks during this period. The systematic state-party violence to which Turks in Bulgaria were exposed is also discussed on a cinematographic level within the framework of the theme of Otherness. While narrating the complex emotional relationship between Ayten and Ivan, the film provides a visual account of the scope of the assimilation policies carried out against Turks in Bulgaria and the social traumas they produced. The film’s visuals-through the emotions represented by the characters, the objects used, and the symbols employed-enable a reading from the perspective of the visibility of the marginalized. Semiotics was employed as the methodological approach of this study. In this way, the psychological states of the othernessed characters and the political atmosphere of the period are emphasized. By conducting textual analysis of the dialogues between the characters, the study reveals how the sentences in the script are connected to the theme of otherness.

Anahtar Kelimeler

• Cinema
• Bulgarian Cinema
• Cinema and Otherness
• Stolen Eyes
• Semiotics

Bulgaristan Sinemasnda Öteki Olarak Türklerin Görünürlüğü: “Çalıntı Gözler” Filmi

Öz

Öz: Sinema ötekileştirilmiş insanların, toplumların ve onların kimliklerinin görünür kılınması noktasında etkileyici bir unsurdur. Bu etki kitleleri harekete geçirebilecek güçtedir. Öteki temalı filmler ötekileştirilenlerin toplumsal belleğinde yer ederler ve ötekileştirmeyi gerçekleştiren tarafın da özeleştirel bir sorgulamaya başlamasına zemin oluştururlar. Bulgaristan’da tek uluslu bir devlet modeli inşa etmek üzere politika yürüten Bulgaristan Komünist Partisi (BKP) döneminde, parti Bulgaristan’daki Türk nüfusu kendi ideolojik hedeflerine bir tehdit olarak gördüğü için Türkler, sonuçları yıkıcı bir asimilasyon ve göç sürecine itilerek ötekileştirilmişlerdir. Bu bağlamda “Çalıntı Gözler” filmi üzerinden Türklerin bu dönemde yaşadığı ötekiliği görünür kılma amacıyla yapılan çalışmada sinemanın görsel gücü ve tarihsel gerçekleri hatırlatıcı rolünden destek alınmıştır. Türklerin Bulgaristan’da maruz bırakıldığı sistematik parti devleti şiddeti de ötekilik teması işlenirken sinematografik düzlemde tartışmaya açılmıştır. Film, Ayten ve Ivan arasındaki karmaşık duygusal ilişkiyi aktarırken Bulgaristan’da Türklere karşı yürütülen asimilasyon politikalarının boyutu ve oluşturduğu toplumsal travmalar hakkında görsel bir anlatı sunmuştur. Filmden alınan görüntüler; karakterlerin temsil ettiği duygulanımları, kullanılan nesneleri ve sembolleri ötekilerin görünürlüğü perspektifinden okumayı sağlamıştır. Çalışmada göstergebilim yöntemi kullanılmıştır. Ötekileştirilmiş karakterlerin ruhsal durumu ve dönemin politik atmosferi böylelikle vurgulanmıştır. Karakterler arasındaki diyaloglar üzerinde metin çözümlemesi yapılarak senaryo metninde yer alan cümlelerin ötekilik temasıyla bağıntısı ortaya konmuştur.

Anahtar Kelimeler

• sinema
• bulgaristan sineması
• sinema ve ötekilik
• ÇALINTI GÖZLER
• GÖSTERGEBİLİM

Kaynakça

1. ANADOLU AJANSI, “4 Soruda Bulgaristan'dan Zorunlu Göç”. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/4-soruda-bulgaristandan-zorunlu-goc/1634850 (Erişim Tarihi 03.09.2025).
2. ASLAN Mustafa, “Türk Sinemasında Öteki Karakter: Üçüncü Sayfa Filminde Ötekilik”. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. V/ sy. 2, 2018, ss. 65-76.
3. ATASOY Emin, Bizden Olan Ötekiler Asimilasyon Kıskacında Bulgaristan Türkleri. MKM Yayıncılık. Bursa, 2011. BARTHES Roland, Göstergebilimsel Serüven. Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2021.
4. BULTURK.ORG, Bulgaristan’da Türkçe Yer Adları-Şehir Sıralaması, https://bulturk.org.tr/v2/bulgaristanda-turkce-yer-adlari-sehir-siralamasi/ (Erişim Tarihi 03.09.2025).
5. DEMİR Murat, Sinemada ‘’Öteki’’ (Yayımlanmamış Doktora Tezi) Marmara Üniversitesi. İstanbul (2008) s. 4.
6. DEMİRHAN Hasan, "Bulgaristan Türklerine Uygulanan Zorla İsim Değiştirme Kampanyası ve Türk Basını Aralık 1984-Mart 1985)" Rumelide Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, sy. 17 (2019), ss. 252-272.
7. IMDB, Çalıntı Gözler, https://www.imdb.com/title/tt0441025/ (Erişim Tarihi 03.09.2025).
8. KUNDAKCI, Fatma Seda, “Heteroseksizm ve Ötekileştirme Eleştirisi”. Liberal Düşünce Dergisi, sy. 71, 2013, ss. 65-79.

9. MILLS Charles Wright, Toplumbilimsel Düşün. Çev. Ünsal Oskay. Der Yayınları, İstanbul, 2007.
10. ÖZCAN ÖZEL Merve Suna, “Uluslararası Sistemde “Öteki” nin Kimlik Analizine Dair: Biz’e Karşı “Onlar”. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, c. X/ sy. 31, 2022, ss. 109-123.
11. ÖZTÜRK Serkan ve YÜCEL Adem, “İran Sinemasında Toplumsal Belleğin Alegorik Yansıması: Iron Island Filmi, Tarihi Aydınlatan Sinema”, Ed. Serhat Yetimova ve Mustafa Aslan, Atlas Akademi, Konya, 2019, ss. 107-136.
12. RİFAT Mehmet, Göstergebilimin ABC’si. Say Yayınları, İstanbul, 2009.
13. ŞEKER, Mustafa ve ŞİMŞEK Fadime, “Ötekilik Bağlamında ‘Muhteşem Yüzyıl’ Dizisinin Farklı İdeolojideki Gazetelerin Köşe Yazılarına Yansımaları”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, sy. 29, ss. 483-501.
14. TEMİZKAN, Ömer, “Zygmunt Bauman’ın Düşünce Dünyasında Sosyolojik Bir Olgu Olarak Öteki”, Pearson Journal, c. VIII/ sy. 28, 2024 ss. 1182-1195.