Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde Siyasi Parti Özgürlüğü: AB Uygulaması ve Türkiye Örneği
Öz
Bu çalışmada, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde (AİHS) siyasi parti özgürlüğünün AB ülke uygulamaları ve Türkiye örneği bakımından araştırılması amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında AİHS hükümleri, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihadı, Venedik Kriterleri, Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi tarafından getirilen standartlar, bazı AB ülkelerindeki uygulamalar ve Türkiye pratiği incelenmiştir. Bu kapsamda iç hukukta siyasi parti özgürlüğüne ilişkin mevzuat ve içtihadın AİHS hükümlerine ve AİHM içtihadına uygunluk yönünden birtakım sorunlar barındırdığı tespiti yapılmıştır. Çalışmada anayasada ve mevzuatta yer alan hükümlerin AİHS hükümleri ve AİHM içtihadı paralelinde yeniden gözden geçirilerek değiştirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca siyasi parti kapatma davalarında Anayasa Mahkemesinin mer’i mevzuatı AİHM içtihadı ile uyumlu bir yaklaşımla yorumlayarak karar vermesi gerektiği değerlendirmesi yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler
siyasi parti özgürlüğü, dernek ve toplantı özgürlüğü, ifade özgürlüğü, düşünce vicdan ve din özgürlüğü, Avrupa Birliği ve siyasi partiler
Kaynakça
- Abdulhakimoğulları, Erdal. “Türkiye’de Siyasi Partilerin Kapatılması Rejimi.” Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi, 2000.
- Albayrak Coşkun, Birce. “Türkiyede Siyasi Parti Kapatma ve Avrupa Örnekleri Parti Kapatmak Demokrasi Tehdidi mi?.” Memleket Siyaset Yönetim 3, no. 7 (2008): 138-152.
- Anayurt, Ömer. Avrupa İnsan Hakları Hukukunda Kişisel Başvuru Yolu. Ankara: Seçkin Yayınevi, 2004.
- Anayurt, Ömer. Anayasa Hukuku: Genel Kısım (Temel İlkeler, Kavram ve Kurumlar). 2. Baskı. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2019.
- Ağırbaşlı, Şennur. “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Çerçevesinde Din ve Vicdan Özgürlüğü,” TBB Dergisi, no. 101 (Temmuz-Ağustos, 2012): 83-102.
- Aydın, Mesut. “Bölünmez Bütünlük İlkesine Aykırılık Nedeniyle Yasaklanan Siyasal Partilerin Yasaklanma Kararlarının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine Uygunluğu,” Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 60, no. 2 (2005): 1-27.
- Coşar, Vedat Ahsen. “Siyasi Partilerin Yasaklanması ile İlgili Venedik Kriterleri”, Ankara Barosu Dergisi 67, no. 2 (Bahar, 2009): 123-126.
- Çelikyay, Hakan Sabri ve Rengül Ekizceleroğlu. “Türkiye’de Siyasi Partilerin Kapatılması Rejiminde Son Dönemde Yaşanan Gelişmeler.” Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 6, no. 5 (2017): 102-109.
- Dinler, Veysel. “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Siyasi Partiler.” Yüksek Lisans Tezi, Isparta, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2003.
- Doğan, İlyas. İnsan Hakları Hukuku. 3. Baskı. Ankara: Astana Yayınları, 2019.