AMME ALACAKLARININ TAHSİL USULÜ HAKKINDA KANUN’A TABİ TASARRUFUN İPTALİ DAVALARINDA İSPAT YÜKÜ

6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, kamu alacaklarının cebren tahsil sürecini; bu süreçte kamu alacaklısına tanınan yetkileri ve menfaat dengesi temelinde kamu borçlusuna tanınan hak ve yükümlülükleri düzenlemektedir. Tasarrufun iptali davaları ise tıpkı özel hukuk temelli alacaklar bakımından 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nda olduğu gibi kamu alacağın karşılıksız kalmasına sebep olan ya da mal kaçırma şüphesi içeren tasarrufları etkisiz hale getirmek amacıyla cebren tahsil sürecine dahil edilen güvence önlemlerinden biridir. Kanunda yer alan şartlar altında tasarruf ve muamelelerin iptali için açılan bu davalar, mülkiyet hakkının bahşettiği, kullanma ve tasarruf etme yetkilerine getirilen sınırlama niteliğindedir. Kanunda bu tür davaların sebebi genellikle karinelere ya da varsayıma dayalı düzenlendiğinden, taraflar yargılama sürecinde yoğun bir ispat faaliyetine girmektedir. Davanın aksi ispat edilebilen adi kanuni karinelere dayanması hali pek sorunlu görülmemekte iken kesin kanunî karinelerle düzenlenen tasarrufun iptali sebepleri aksini ispat hakkı tanımaması sebebiyle tasarruf özgürlüğüne ölçüsüz müdahale anlamına gelebilmektedir. Anayasa Mahkemesi’nin, Kanun’da 28’inci maddede, bağışlama hükmünde sayılan “üçüncü dereceye kadar (bu derece dahil) kan hısımlariyle, eşler ve ikinci dereceye kadar (bu derece dahil) sıhri hısımlar arasında yapılan ivazlı tasarruflar” düzenlemesini iptal etmiş olması bu çalışmanın yapılmasında ilham kaynağı olmuştur. İspat yükünün nasıl dağıtılacağı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’a tabi tasarrufun iptali davaları yönünden irdelenmesi gereken bir konudur. İşte bu nedenle çalışmada kamu menfaati için tahsil edilen kamu alacaklarında hazine lehine açılan davalarda, taraflara ispat hakkının tanınması, ispat yükünün paylaştırılması ve mülkiyet hakkına müdahalenin sınırı ekseninde tasarrufun iptali davalarında ispat sorunu ele alınmaktadır.

Law No. 6183 on the Procedure for the Collection of Public Receivables regulates the process of enforced collection of public receivables, the powers granted to the public creditor in this process, and the rights and obligations granted to the public debtor based on the balance of interests. Actions for annulment of dispositions, similar to those under the Enforcement and Bankruptcy Law No. 2004 concerning private law claims, are among the safeguard measures included in the enforced collection process to render ineffective the transactions that cause public receivables to remain uncollected or that raise suspicions of asset evasion. These lawsuits, filed under the conditions stipulated in the law for the annulment of transactions and dispositions, constitute a limitation on the rights of ownership, use, and disposal. Since such cases are often regulated in laws based on presumptions or assumptions, the parties engage in an intensive burden of proof process during litigation. While the reliance on rebuttable legal presumptions does not generally pose a significant issue, the grounds for annulment of dispositions regulated by conclusive legal presumptions—without allowing for rebuttal—may constitute a disproportionate intervention in the freedom of disposition. The annulment by the Constitutional Court of the provision in Article 28 of the Law, which classified "onerous transactions made between blood relatives up to the third degree (inclusive), spouses, and in-laws up to the second degree (inclusive)" as equivalent to donations, served as the inspiration for this study. The way proof is to be carried out and how the burden of proof is distributed is a critical issue in annulment cases concerning transactions under the Procedure for the Collection of Public Receivables. Therefore, this study examines the issue of proof in annulment cases concerning public receivables that are to be collected in the interest of the public. It focuses on granting the parties the right to present evidence, distributing the burden of proof, and determining the limits of intervention in property rights in lawsuits filed in favor of the Treasury.