KREŞ VE GÜNDÜZ BAKIMEVİ GELİR VERGİSİ İSTİSNASININ SOSYAL POLİTİKA AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Yıl 2026, Cilt: 84 Sayı: 2 , 849 - 877 , 30.04.2026

Enes İncel

https://doi.org/10.30915/abd.1811083

https://izlik.org/JA89AG64GX

Öz

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun (GVK) 23. Maddesinin 1. fıkrasının 16 numaralı bendinde kadın hizmet erbabına işverenler tarafından sağlanan kreş ve gündüz bakımevi hizmetinden doğan menfaatlerin belirli şartlar altında gelir vergisinden istisna tutulması düzenlenmektedir. Bu düzenleme, sosyal devlet ilkesinin ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin vergiler aracılığıyla desteklenmesi bakımından önemli bir sosyal politika aracı olarak değerlendirilmektedir. İstisna uygulamasının niteliği ve kapsamı, vergi tekniği açısından da ayrıntılı bir incelemeyi gerektirmektedir. Çalışmada öncelikle istisnanın uygulanabilmesi için gerekli unsurlar ortaya konacaktır. Bu kapsamda istisnanın konusu ve amacı, hizmetin sunulma biçimi, istisnadan yararlanacak kişi, ödemeye ilişkin şekli şartlar ile istisna tutarının sınırlandırılması gibi unsurlar açıklanacaktır. Devamında istisna hükmünün vergi tekniği açısından nasıl uygulandığı incelenecektir. Ardından düzenlemeye ilişkin tartışmalı hususlar üzerine durulacak; düzenlemenin kapsamı, sınırlılıkları ve yapısal sorunları değerlendirilecektir. Bu kapsamda istisnanın yalnızca kadın hizmet erbabına yönelik olması, çalışana nakden yapılan ödemelerin istisna kapsamı dışında bırakılması, belirlenen sınırların piyasa koşullarına göre durumu ve uygulama bakımından muğlaklık arz eden diğer hususlar incelenecektir. Son olarak hükmün sosyal politika aracı olarak işlevi tartışılacak; kadınların iş gücüne katılımının artırılması, çocuk bakım yükünün paylaşımına katkı sağlanması ve kayıtlı istihdamın teşvik edilmesi yönündeki etkileri üzerinde durulacaktır.

Anahtar Kelimeler

Kreş , Gündüz bakımevi , Vergi istisnası , Kadın istihdamı , İş-aile yaşamı.

ASSESSING THE NURSERY AND DAYCARE TAX EXEMPTION IN TERMS OF SOCIAL POLICY

https://izlik.org/JA89AG64GX

Öz

Article 23, paragraph 1, subparagraph 16 of the Income Tax Law No. 193 (GVK) stipulates that the benefits arising from nursery and daycare services provided by employers to female employees shall be exempt from income tax under certain conditions. This provision is considered a significant social policy instrument in terms of supporting the principle of the social state and gender equality through taxation. The nature and scope of the exemption also necessitate a detailed examination from the perspective of tax technique. The study will first identify the essential elements required for the implementation of the exemption. Within this framework, aspects such as the subject and purpose of the exemption, the method of service provision, the eligible beneficiaries, formal conditions related to payment, and the limitations on the exemption amount will be evaluated. Subsequently, the technical application of the exemption within the context of tax law will be explained. The analysis will then focus on controversial aspects of the provision, including its scope, limitations, and structural issues. In this regard, the study will examine the restriction of the exemption to female employees, the exclusion of cash payments made to employees from the scope of the exemption, the adequacy of the prescribed limits in light of market conditions, and other ambiguities encountered in practice. Finally, the function of the provision as a social policy tool will be discussed, particularly its impact on increasing female labor force participation, contributing to the sharing of childcare responsibilities, and promoting formal employment.

Anahtar Kelimeler

Nursery , Daycare center , Tax exemption , Women , Work–family life balance.

Kaynakça

• 303 Sayılı Gelir Vergisi Genel Tebliği, Resmi Gazete Sayı: 3048, Tarih: 11.06.2018.
• Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Aile ve Toplum Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Türkiye Aile Yapısı Araştırması, 2016.
• Akşin Yavuz, Ezgi vd. “Okul Öncesi Eğitim Ortamlarındaki Yapısal ve İşlevsel Kalite Düzeyi ile Çocukların Sosyal Becerileri Arasındaki İlişki”. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, no.69, (2024): 180-204.
• Aktaş, Deniz. Vergi Kolaylıkları, 1. Baskı, Ankara: Adalet Yayınevi, 2023.
• Babaroğlu, Ayhan. “Eğitim Ortamları Açısından Okul Öncesi Eğitim Kurumları”. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 18, no.3, (2018): 1313-1330.
• Candoğan, Burcu. “Toplumsal Cinsiyet Rollerinin İş Aile Yaşam Dengesi Tartışmaları ile Yeniden Üretimi”. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi, 2019.
• Ceylan, Remziye. “Ebeveynlerin Okul Öncesi Kurumu Hakkındaki Görüşleri: Tercih Sebepleri, Beklentileri ve Memnuniyetleri”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 18, no.70, (2019): 497-517.
• Doğrusöz, Bumin. “Kreş Sorunu ve Vergi Mevzuatı”, Dünya Gazetesi. 7 Eylül 2017. https://www.bumindogrusoz.com/article/kre-sorunu-ve-vergi-mevzuati.
• Erdem, İrem. “Kadın Emeğinde Güncel Bir Tartışma: İş ve Aile Yaşamının Uzlaştırılması”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 11, no. 59, (2018): 653-660.
• Gelir İdaresi Başkanlığı, Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı, Gelir Kanunları Gelir Vergileri Grup Müdürlüğü, Sayı: 38418978-120[23-18/11]-E.231275, Tarih: 03.09.2020.
• Gelir İdaresi Başkanlığı, Büyük Mükellefler Vergi Dairesi Başkanlığı, Mükellef Hizmetleri Grup Müdürlüğü, Sayı: 64597866-120[23/16]-E.20705, Tarih: 28.09.2018.
• Gelir İdaresi Başkanlığı, İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı, Gelir Kanunları Gelir ve Kurumlar Vergileri Grup Müdürlüğü, Sayı: 62030549-125[6-2020/104]-E.675214, Tarih: 14.09.2020.;
• Gelir İdaresi Başkanlığı, İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı, Gelir Kanunları Gelir ve Kurumlar Vergileri Grup Müdürlüğü, Sayı: 62030549-120[23-2018/1289]-E.87597, Tarih: 23.01.2020.
• Gelir İdaresi Başkanlığı, Kocaeli Vergi Dairesi Başkanlığı, Gelir Kanunları Grup Müdürlüğü, Sayı: 93767041-125[0900260624]-114897, Tarih: 31.08.2022.
• Güngör, Esin Gürbüz. “Türk Hukuku ve Avrupa Birliği Hukukunda Kadın İstihdamının Teşvikine Yönelik Düzenlemeler”. Ege Stratejik Araştırmalar Dergisi 3, no. 1, (2012): 11-37.
• Hayrullahoğlu, Betül. “Kadınların İşgücüne Katılım Oranlarının Arttırılmasında Vergilendirmenin Rolü: Türkiye ve Oecd Ülkeleri Açısından Bir Değerlendirme” Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, no. 66, (2020): 42-63.
• Hoş, Zeynep ve Bişgin, Aytül. “Kadın İstihdamının Artırılmasında Yasal Düzenlemelerin ve Vergi Teşviklerinin Rolü “. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi 25, no.45, (2023): 1176-1192.
• Karabacak, Yakup. “Sosyal Politika Aracı Olarak Vergilemenin İşlevleri: Türkiye Örneği”. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası 62, no.2, 2013: 223-252.
• Kartal, Hülya. “The Effect of Mother-Child Education Program which is One of the Early Childhood Education Programs on Cognitive Development of Six Age Children. (Erken Çocukluk Eğitimi Programlarından Anne-Çocuk Eğitim Programı’nın Altı Yaş Grubundaki Çocukların Bilişsel Gelişimlerine Etkisi)” Elementary Education Online 6, no. 2, (2007): 234-248.
• Kıldan, Oğuzhan. “Okul Öncesi Eğitim Bağlamında; Eğitim Hizmetlerinde Kalite”. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 15, no. 2, (2010): 111-130.
• Nişancı Babanoğlu, Emine. “Çift Kariyerli Eşlerin Yaşam Kalitesini Etkileyen Sorunlar ve Çözüm Önerileri”. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, 2020.
• Özkubat, Seda. “Okul Öncesi Kurumlarında Eğitim Ortamlarının Düzenlenmesi ve Donanım”. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi 4, no. 2, (2013): 58-66.
• Peran, Tarkan ve Gümüş, İskender. “Sosyal Politika Açısından Vergi Adaleti: Kuramsal Bir Tartışma”. Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 6, no. 5, (2017): 184-191.
• Saraçoğlu, Fatih. Vergi Teorisi ve Politikası ve Türkiye Uygulamaları, 1. Baskı, Ankara: Gazi Kitabevi, 2022. Kurular, Şeren ve Yıldız, Gamze. “Türkiye’de Kreş ve Gündüz Bakımevleri Vergi İstisnalarının Bir İncelemesi”. Vergi Dünyası Dergisi 37, no. 443, (2018): 53-60.
• Turhan, Salih. Vergi Teorisi ve Politikası, 7. Baskı, İstanbul: Filiz Kitabevi, 2020.
• TÜİK, İstatistiklerle Kadın, 2024.
• TÜİK, Türkiye Aile Yapısı Araştırması, 2021.
• Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması, Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, 2008.
• Türkoğlu Üstün, Kamile. “Kadının Ücretsiz Bakım Emeğinin Azaltılması Kapsamında Kurumsal Çocuk Bakım Hizmetlerine Erişim Kreş Hakkı”. Çalışma ve Toplum 3, no:66, (2020): 1557-1590.
• Umutlu, Selin, Çalışan Kadınlarda İş-Aile-Yaşam Dengesi ve Tükenmişlik, 1. Baskı, İstanbul: Astana Yayınları, 2021.
• Ünlütürk Ulutaş, Çağla. “Türkiye’de İş ve Aile Yaşamının Uyumlaştırılması mı? Esnek Kadın İstihdamı mı?” içinde Başka Bir Aile Anlayışı Mümkün Mü?. Editör Nihal Boztekin (Heinrich Böll Stiftung Derneği Türkiye Temsilciliği, 2014): 80-90.