Derleme

Çocuk Suçluluğunda Rehabilitasyon Yaklaşımları: Kuramsal Temeller, Müdahale Modelleri ve Türkiye için Politika Önerileri

Cilt: 8 Sayı: 2026 26 Haziran 2026
PDF İndir
EN TR

Çocuk Suçluluğunda Rehabilitasyon Yaklaşımları: Kuramsal Temeller, Müdahale Modelleri ve Türkiye için Politika Önerileri

Öz

Çocuk suçluluğu, küresel ölçekte önemli bir toplumsal sorun olmaya devam etmekte; adalet sistemleri bireysel rehabilitasyon ile toplumsal güvenlik hedefleri arasında denge kurmaya çalışmaktadır. Bu çalışma, çocuk suçluluğunda rehabilitasyon yaklaşımlarını ele alan mevcut kanıt tabanını metodolojik çeşitliliğiyle haritalandırmayı amaçlayan bir kapsam belirleme incelemesidir (scoping review). Sistematik tarama sonucunda dahil etme kriterlerini karşılayan toplam 44 çalışma (meta-analizler, sistematik derlemeler ve destekleyici primer araştırmalar) senteze dahil edilmiştir. Çalışma PRISMA-ScR (PRISMA Extension for Scoping Reviews) yönergelerine uygun biçimde yürütülmüştür. Web of Science, Scopus, PsycINFO, Google Scholar ve ULAKBİM/TR Dizin veri tabanlarında gerçekleştirilen sistematik tarama sonucunda toplam 540 kayda ulaşılmış; yinelenen kayıtların çıkarılması ve dahil etme kriterlerinin uygulanmasının ardından 44 ampirik çalışma betimsel senteze (narrative synthesis) dahil edilmiştir. Ayrıca çalışmanın kuramsal altyapısını güçlendirmek amacıyla temel kriminoloji kaynakları ile ulusal ve uluslararası mevzuat belgelerinden ve raporlardan yararlanılmıştır.

Bulgular; gelişimsel psikopatoloji, sosyal öğrenme kuramı, ekolojik sistemler yaklaşımı, Genel Gerilim Kuramı, Sosyal Kontrol Kuramı, Risk-İhtiyaç-Yanıt Verebilirlik (RİYV) modeli ve yaşam seyri kriminolojisinin çocuk suçluluğunu açıklamada önemli kuramsal çerçeveler sunduğunu göstermektedir. Bilişsel-davranışçı terapi (BDT), çok sistemli terapi (ÇST), aile temelli müdahaleler, yönlendirme programları ve onarıcı adalet uygulamalarının yeniden suç işleme oranlarını anlamlı düzeyde azalttığı belirlenmiştir. Meta-analitik bulgular, iyi yapılandırılmış rehabilitasyon programlarının yeniden suç işlemeyi yaklaşık %10–30 oranında azaltabildiğini göstermektedir. Özellikle bilişsel bileşen içeren müdahalelerin daha güçlü etki büyüklükleri sergilediği; program etkinliğinin ise uygulama bütünlüğü (treatment fidelity), uzman personel niteliği ve bireyselleştirilmiş risk değerlendirmesiyle yakından ilişkili olduğu saptanmıştır. Buna karşılık yalnızca cezalandırıcı ve yoğun gözetim odaklı yaklaşımların sınırlı veya olumsuz sonuçlar doğurabildiği görülmüştür.

Türkiye bağlamında değerlendirildiğinde, çocuk adalet sisteminin önemli hukuki reformlara rağmen kanıta dayalı rehabilitasyon programları, standart risk değerlendirme araçları ve multidisipliner koordinasyon bakımından yapısal eksiklikler taşıdığı anlaşılmaktadır. Bu doğrultuda RİYV modelinin sisteme entegrasyonu, toplum temelli rehabilitasyonun güçlendirilmesi, onarıcı adalet uygulamalarının yaygınlaştırılması ve uzman personel eğitimlerinin artırılması temel politika önerileri olarak sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Yoktur.

Etik Beyan

Çalışma için etik kurul izni alınması gerekli değildir.

Teşekkür

Yoktur.

Kaynakça

  1. Agnew, R., & White, H. R. (1992). An empirical test of general strain theory. Criminology, 30(4), 475-500. https://doi.org/10.1111/j.1745-9125.1992. tb01113.x
  2. Akers, R. L. (1977). Deviant behavior: A social learning approach (2. baskı). Wadsworth. Akers, R. L., & Sellers, C. S. (2013). Criminological theories: Introduction, evaluation, and application (6. baskı). Oxford University Press.
  3. Andrews, D. A., & Bonta, J. (2010). The psychology of criminal conduct (5. baskı). LexisNexis Matthew Bender.
  4. Armelius, B. A., & Andreassen, T. H. (2007). Cognitive-behavioral treatment for antisocial behavior in youth in residential treatment. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2007(4), CD005650. https://doi.org/10.1002/14651858.CD005650.pub2
  5. Bandura, A. (1977). Social learning theory. Prentice-Hall.
  6. Beck, A. T. (1999). Prisoners of hate: The cognitive basis of anger, hostility, and violence. HarperCollins.
  7. Becker, H. S. (1963). Outsiders: Studies in the sociology of deviance. Free Press. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme. (1989). United Nations Treaty Series, 1577, 3.
  8. Birleşmiş Milletler Pekin Kuralları. (1985). United Nations Standard Minimum Rules for the Administration of Juvenile Justice (Beijing Rules). UN General Assembly Resolution 40/33.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Adli Psikoloji

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

26 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

30 Mart 2026

Kabul Tarihi

31 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 8 Sayı: 2026

Kaynak Göster

APA
Taşcı, B. (2026). Çocuk Suçluluğunda Rehabilitasyon Yaklaşımları: Kuramsal Temeller, Müdahale Modelleri ve Türkiye için Politika Önerileri. Adli Bilimler ve Suç Araştırmaları, 8(2026), 16-52. https://izlik.org/JA37NM56UD
AMA
1.Taşcı B. Çocuk Suçluluğunda Rehabilitasyon Yaklaşımları: Kuramsal Temeller, Müdahale Modelleri ve Türkiye için Politika Önerileri. ABSAD. 2026;8(2026):16-52. https://izlik.org/JA37NM56UD
Chicago
Taşcı, Berke. 2026. “Çocuk Suçluluğunda Rehabilitasyon Yaklaşımları: Kuramsal Temeller, Müdahale Modelleri ve Türkiye için Politika Önerileri”. Adli Bilimler ve Suç Araştırmaları 8 (2026): 16-52. https://izlik.org/JA37NM56UD.
EndNote
Taşcı B (01 Haziran 2026) Çocuk Suçluluğunda Rehabilitasyon Yaklaşımları: Kuramsal Temeller, Müdahale Modelleri ve Türkiye için Politika Önerileri. Adli Bilimler ve Suç Araştırmaları 8 2026 16–52.
IEEE
[1]B. Taşcı, “Çocuk Suçluluğunda Rehabilitasyon Yaklaşımları: Kuramsal Temeller, Müdahale Modelleri ve Türkiye için Politika Önerileri”, ABSAD, c. 8, sy 2026, ss. 16–52, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA37NM56UD
ISNAD
Taşcı, Berke. “Çocuk Suçluluğunda Rehabilitasyon Yaklaşımları: Kuramsal Temeller, Müdahale Modelleri ve Türkiye için Politika Önerileri”. Adli Bilimler ve Suç Araştırmaları 8/2026 (01 Haziran 2026): 16-52. https://izlik.org/JA37NM56UD.
JAMA
1.Taşcı B. Çocuk Suçluluğunda Rehabilitasyon Yaklaşımları: Kuramsal Temeller, Müdahale Modelleri ve Türkiye için Politika Önerileri. ABSAD. 2026;8:16–52.
MLA
Taşcı, Berke. “Çocuk Suçluluğunda Rehabilitasyon Yaklaşımları: Kuramsal Temeller, Müdahale Modelleri ve Türkiye için Politika Önerileri”. Adli Bilimler ve Suç Araştırmaları, c. 8, sy 2026, Haziran 2026, ss. 16-52, https://izlik.org/JA37NM56UD.
Vancouver
1.Berke Taşcı. Çocuk Suçluluğunda Rehabilitasyon Yaklaşımları: Kuramsal Temeller, Müdahale Modelleri ve Türkiye için Politika Önerileri. ABSAD [Internet]. 01 Haziran 2026;8(2026):16-52. Erişim adresi: https://izlik.org/JA37NM56UD