Adil Geçiş Süreci ve Sosyal Diyalog: Sosyo-Politik Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışma iklim değişikliğine uyum sürecinin küresel bir parçası olan adil geçiş kavramını toplumsal ve politik yönden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla öncelikle kavramı meydana getiren küresel gereklilik ve altyapıya genel olarak değinilmiştir. Yeşil ekonomiye ve yeşil yeni düzene giden yolda adil geçişin, süreci meydana getirme yöntemi olduğu görülmüştür. Böylece adil geçiş sürecinin günümüzün toplum, istihdam, iklim ve çevre konuları açısından önemi ortaya çıkarılmıştır. Tanımlamalara ve adil geçişin literatürdeki yerine, ilke ve amaçlara yer verilerek temel önermeleri açıklanmıştır. Adil geçişin “geçişte adalet” olarak kavramsallaştırılması adalet teorilerini sosyo-politik açıdan incelemeye olanak tanımıştır. Çalışmada sosyal diyaloğun sadece resmi yönetişim kanallarıyla sınırlı kalmayıp bütüncül bir dönüşümsel sisteme hizmet etmesi gerektiği savunulmaktadır. Bu doğrultuda sosyal diyalog mekanizmasının teorik ve pratik yönlerine değinilmiştir. Çalışma literatür taramasına dayanmakta ve yorum sayıcı perspektifle eleştirel bir yaklaşım sergilemektedir. Adil geçişin mevcut haliyle teknik, finansal veya resmi süreçlerin gündemi olmasının dışında toplumsal ve siyasi bir gündem maddesi olarak da literatürde yer almasına katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• adil geçiş
• yeşil ekonomi
• sosyal diyalog
• yeni yeşil düzen

Just Transition Process and Social Dialogue: A Socio-Political Assessment

Abstract

This study aims to evaluate the concept of just transition which is the global part of the climate change adaptation process, in terms of social and political aspects. For this purpose requirements and background of the spawning of the concept is mentioned generally. It is seen that just transition is the method of the process on the way to green economy and new green order. Thereby the importance of the process of just transition is revealed from the aspects of communities, employment, climate and environment. Definitions, the place of the just transition in literature and principles and aims are handled and main propositions are explained. Conceptualizing fair transition as “justice in transition” has enabled the examination of justice theories from the aspect of socio-political explanations. The study argues that social dialogue should not be limited to formal governance channels but should serve a comprehensive transformative system. The paper rests on literature review and reflects a critical approach. It contributes to stay among the related studies as a social and political agenda beyond the technical or financial item as it stands currently.

Keywords

• just transition
• green economy
• social dialogue
• new green order

Kaynakça

1. Akgül, O., Baş, D., Aşık, G., Özenç, B., Şahin, Ü. (2024). Türkiye’de adil geçiş algısı ve politikalar yerel vaka çalışmaları: Yatağan ve Çan. İstanbul Politikalar Merkezi, Sabancı Üniversitesi- Stiftung Mercator Girişimi.
2. Akyel, E. (2023). İklim krizinin çalışma yaşamına etkileri bağlamında maden işçileri gözünden adil geçiş: Zonguldak örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi.
3. Aposto. (2025). COP30 yaklaşırken: Geçen yıl hüsranla biten zirveden bu yıl neler bekleniyor? https://aposto.com/s/cop30-yaklasirken-gecen-yil-husranla-biten-zirveden-bu-yil?utm_source=aposto adresinden 18 Kasım 2025 tarihinde alınmıştır.
4. Artantaş, O. Ç. (2025). Adil geçiş kavramının tarihsel gelişimi ve hukuki düzenlemeler etkisi. İçinde A. Sümer, İ. Atan, S. Ülker, S. S. Deniz (Ed.), Yeşil dönüşüm sürecinde adil geçiş Dünya’da politikalar ve Türkiye için öneriler (29-40). Tesab Yayınları.
5. Atteridge, A. & Strambo, C. (2020). Seven principles to realize a just transition to alow carbon economy. Stockholm Environment Institute.
6. Avcı, D., Acar, S., Adaman, F., Uncu, B. A. (2022). Net sıfıra giden yolda adil dönüşüm için yol haritası önerisi. WWF- Türkiye (Doğal Hayatı Koruma Vakfı, S360 Sürdürülebilirlik Hizmetleri A.Ş.
7. Bedir, E., Uyanık, Y., Demirci, S., Karaman, N. (2018). Türkiye’de sosyal diyalog mekanizmalarının değerlendirilmesi ve analizi. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) Türkiye Ofisi.
8. Berthe, A. & Turquet, P. (2023). Just transition. In N. Wallenhorst & C. Wulf (Eds), Handbook of the anthropocene (615-619). Spinger.

9. CAN.(2023). CAN guidance on just transition. Retrieved July 21, 2025 from https://climatenetwork.org/resource/can-guidance-on-just-transition/.
10. Climate Justice Alliance (2025). Just transition a framework for change. Retrieved July 31, 2025 from https://climatejusticealliance.org/just-transition-2/.
11. Çeşmeci Cengiz, H. (2025). Tavşanlı’da termik santral ve kömür madenciliğine yönelik tutum ve adil geçiş için yol haritası raporu. Climate Action Network Europe.
12. Çoban, A. (2021). Adil geçiş: Emek ve ekoloji mücadeleleri için mayın tarlası. Teori ve Eylem, 54, 148-163.
13. Çoban, A. (2024). Adil geçişin yanlış önermesi- iklim politikasının engeli sayılan emekçiler. Toplum ve Hekim, 40 (3), 165-180.
14. Erbay, Y. (2023). Yeşil yeni düzen ve yeşil liderlik. İçinde Yeşil yeni düzen (1. Baskı, 95-164). İmge Kitabevi.
15. Elliot, L. & Setyowati, A. B. (2020). Toward a socially just transition to low carbon development: The case of Indonesia. Assian Affairs, DOI: 10.1080/03068374.2020.1835000.
16. European Comission (2025). About the just transition platform. Retrieved July 31, 2025 from https://ec.europa.eu/regional_policy/funding/just-transition-fund/just-transition platform/about_en#inline-nav-6.
17. Gonzalaez, J. K. & Raou, T. J. (2023). Sosyokrasi (1. Baskı). Ş. Erdal (Çev.), Yeni İnsan Yayınevi.
18. Görmüş, A. (2024). Yeşil ekonomiye ‘adil geçiş’ için istihdam politikaları. Memleket Siyaset Yönetim, 19 (42), 33-60. DOI: 10.56524/msydergi.1437738.
19. Güler, C. & Demirkaya, S. (2024). Sendikalar ve adil geçiş mevcut durum, potansiyel ve kısıtlar. Avrupa İklim Ağı (CAN) ve Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu.
20. Harrahil, K. & Douglas, O. (2019). Framework development for ‘just transition’ in coal producing jurisdictions. Energy Policy, 134, 1-11. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2019.110990.
21. Heffron, R., J. & McCaluley, D. (2018). What is the ‘just transition’? Geoforum, 88, 74-77. https://doi.org/10.1016/j.geoforum.2017.11.016.
22. Horvat, V. (2022). Green transition in the global framework. Retrieved August, 8 2025 from https://eu.boell.org/en/2022/03/07/green-transition-global-framework.
23. Horvat, V. (2025). Ertelenen dönüşüm: İklim aciliyeti, adil geçişte Hırvatistan için yeterli olmadığında. İçinde D. Holemans (Ed.), E. Kurşun (Çev), Daha iyi bir dünya için Avrupa adil geçişi (31-36). Yeşil Avrupa Vakfı ve Yeşil Düşünce Derneği. https://www.yesildusunce.org/wp-content/uploads/2023/03/daha-iyi-bir-dunya-icin-avrupada-adil-donusum.pdf adresinden 31 Temmuz 2025 tarihinde alınmıştır.
24. ILO. (2013). Ulusal üçlü sosyal diyalog daha iyi bir yönetişim için ILO rehberi. https://share.google/QBXFf0KcWetVx6nnI adresinden 15 Kasım 2025 tarihinde alınmıştır.
25. ILO. (2021). User’s manual to the ILO’s Guidelines for just transition towards environmentally sustainable economies and societies for all. Retrieved July 7, 2025 from https://www.ilo.org/publications/user%E2%80%99s-manual-ilo%E2%80%99s-guidelines-just-transition-towards-environmentally.
26. ILO. (2022). The role of social dialogue and tripartism in a just transition towards environmentally sustainable economies and societies for all. Retrieved August 15, 2025 from https://www.ilo.org/publications/role-social-dialogue-and-tripartism-just-transition-towards-environmentally.
27. ILO. (2023). Social protection for just transition, Retrieved July 10, 2025 from https://www.ilo.org/publications/social-protection-just-transition.
28. İklim Değişikliğine Uyum Stratejisi ve Eylem Planı (2024-2030). Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı İklim Değişikliği Başkanlığı. https://iklim.gov.tr/db/turkce/icerikler/files/%C4%B0klim%20De%C4%9Fi%C5%9Fikli%C4%9Fine%20Uyum%20Stratejisi%20ve%20Eylem%20Plan_%202024-2030.pdf adresinden 15 Kasım 2025 tarihinde alınmıştır.
29. Jasanoff, S. (2017). Just transitions: A humble approach to global energy futures. Energy Research & Social Science. https://doi.org/10.1016/j.erss.2017.11.025.
30. Just Transition Alliance (2025). Just transition alliance principles. Retrieved August 5, 2025 from https://jtalliance.org/what-is-just-transition/.
31. Keleş, R. (2023). Çevre ve koruma sorunsalı. İçinde Yeşil yeni düzen (1. Baskı, 19-89). İmge Kitabevi.
32. Kenfack, C. E. (2018). Changing environment, just transition and job creation perspectives from the South. Clacso.
33. Molina, R. O. (2022). The role of tripartite social dialogue in facilitating a just transition: Experiences from selected countries, ILO Working Paper, (76). DOI: 10.54394/MGBG9270
34. Newell, P. & Mulvaney, D. (2013). The political economy of just transition. The Geographical Journal, 129 (2), 132-140. doi: 10.1111/geoj.12008.
35. Nieto, J. (2025). İklim gündeminde adil geçiş: Çıkış noktasından pratiğe uzanan yol. İçinde D. Holemans (Ed.), E. Kurşun (Çev.), Daha iyi bir dünya için Avrupa adil geçişi (7-19). Yeşil Avrupa Vakfı ve Yeşil Düşünce Derneği. https://www.yesildusunce.org/wp-content/uploads/2023/03/daha-iyi-bir-dunya-icin-avrupada-adil-donusum.pdf adresinden 31 Temmuz 2025 tarihinde alınmıştır.
36. Olofsson, I. (2025). The abscence of labour in sustainable transitions: Migrant workers and the just transitions in the Swedish forestry sector. Forest Policy and Economics, 178, 1-8. https://doi.org/10.1016/j.forpol.2025.103569.
37. On İkinci Kalkınma Planı (2024-2028). Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/12/On-Ikinci-Kalkinma-Plani_2024-2028_11122023.pdf adresinden 14 Kasım 2025 tarihinde alınmıştır.
38. SEFİA. (2025). COP30’da dördüncü gün neler oldu? https://sefia.org/blog/cop30da-4-gun-neler-oldu/ adresinden 18 Kasım 2025 tarihinde alınmıştır.
39. Stark, A. , Gale, F. & Murphy-Gregory, H. (2023). Just transitions’ meanings: A systematic review. Society & Natural Resources, 36 (10), 1277-1297. https://doi.org/10.1080/08941920.2023.2207166.
40. Swyngedouw, E. (2011). Whose environment? The end of nature, climate change and the process of post-politicization. Ambiente & Sociedade, XIV (2), 69-87. DOI: 10.1590/S1414-753X2011000200006.
41. Stevis, D. & Felli, R. (2015). Global unions and just transition to a green economy. İnternational Environmental Agreements: Politics, Law and Economics, 14 (4), 1-18. DOI 10.1007/s10784-014-9266-1.
42. Şencan, G., Akova, F. & Aktaş, A. K. (2021). İklim krizine karşı yeşil adil dönüşüm: Türkiye için politika önerileri. Friedrich Ebert Stiftung Türkiye Temsilciliği, İvme Hareketi.
43. Portakal, C. Tamcı, I. & Acar, S. (2024). Adil geçişi planlamak: Yeşil dönüşümü adil kılmak için bir çerçeve önerisi. Ekonomi-tek, 13 (2), 160-182.
44. Temiz, F. (2025). Türkiye’de adil geçiş. İçinde Yeşil dönüşüm sürecinde adil geçiş Dünya’da politikalar ve Türkiye için öneriler (41-53). Tesab Yayınları.
45. Uncu, B. A. (2023). Kömürün ötesinde Milas sentez raporu. Karadam Karacahisar Mahalleleri Doğayı Doğal Hayatı Koruma Güzelleştirme ve Dayanışma Derneği, Milas Kent Konseyi, Climate Action Network (CAN), İklim için 350 Derneği.
46. United Nations Committee For Development Policy (2023). Just Transition. Retrieved July 10, 2025 from https://www.un.org › sites › CDP-excerpt-2023-1.
47. Wang, X. & Lo, K. (2021). Just transition: A conceptual review. Energy Research & Social Science, 82, 1-11. https://doi.org/10.1016/j.erss.2021.102291.
48. Yardımcıoğlu, D. (2024). İklim değişikliğinin çalışma hayatına etkileriyle mücadele: Adil bir geçiş için toplu iş hukuku düzenlemelerinden yararlanılması. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 26 (1), 467-511.
49. Yeşil Mutabakat Eylem Planı (2021). Türkiye Cumhuriyeti Ticaret Bakanlığı. https://ticaret.gov.tr/data/60f1200013b876eb28421b23/MUTABAKAT%20YE%C5%9E%C4%B0L.pdf adresinden 14 Kasım 2025 tarihinde alınmıştır.
50. Yeşil Mutabakat Çalışma Grubu Yıllık Faaliyet Raporu 2024 (2025). Türkiye Cumhuriyeti Ticaret Bakanlığı. https://ticaret.gov.tr/dis-iliskiler/yesil-mutabakat/yesil-mutabakat-eylem-plani-ve-calisma-grubu/yesil-mutabakat-calisma-grubu-yillik-faaliyet-raporlari adresinden 30 Kasım 2025 tarihinde alınmıştır.