Tıbbı̇ ve Aromatik Bı̇tkı̇lere Ekonomik Bakış: Değer Belirlemede Hangi̇ Yöntemler Nasıl Kullanılabilir?

Öz

Bu çalışmada tıbbi ve aromatik bitkilerin değer bileşenlerinin neler olduğunu tespit etmek, ekonomik değerinin nasıl belirlendiğini ortaya koymak ve değer belirlemekte kullanılan yöntemleri irdelemek amaçlanmıştır. Tıbbi ve aromatik bitkilerin; sağlık ve tıbbi, ekonomik, ekolojik, çevresel, turizm, kültürel ve bilimsel değerlerinin olduğu, ayrıca doğrudan kullanım değerinin yanı sıra dolaylı kullanım, seçenek, varlık ve miras değer bileşenlerine sahip olduğu görülmektedir. Doğrudan kullanım değerine sahip olan ve ticareti yapılan tıbbi ve aromatik bitkilerin ekonomik değerleri, pazar fiyatları üzerinden belirlenirken, seçenek, varlık ve miras değerlerin ise koşullu değer belirleme ve seçim modelleme yöntemleri gibi farklı yöntemlerden istifade edilerek tahmin edilmeye çalışılmaktadır. Ayrıca maliyete dayalı yöntemler de değer tahminlerinde kullanılabilmektedir. Ekonomik değer belirleme, tıbbi ve aromatik bitkilerin sürdürülebilir yönetimine ve koruma-kullanım dengesinin sağlanmasına katkı sağlayacağından, değer belirleme çalışmalarının teşvik edilmesi, bu konuda pilot çalışmaların desteklenmesi ve yaygınlaştırılması faydalı olacaktır. Ekonomik değer belirleme sonuçlarının yönetim planlarına entegre edilmesi, karar vericilerin seçenekler arasında doğru seçim yapmasına ve alanın daha etkili ve verimli bir şekilde yönetilmesine de katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Tıbbi Bitkiler
• Ekosistem Hizmetleri
• Ekonomik Değer Belirleme
• Koşullu Değer Belirleme Yöntemi

Destekleyen Kurum

Yoktur.

Etik Beyan

Çalışmanın tüm hazırlık aşamalarında etik kurallara uyulduğu yazar tarafından beyan edilir. Aksi bir durumun tespiti hâlinde, Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi herhangi bir sorumluluk kabul etmez ve tüm sorumluluk yazarlara aittir.

Economic View of Medicinal and Aromatic Plants: Which Methods Can be Used and How in Valuation

Öz

This study aims to identify the value components of medicinal and aromatic plants, explain how their economic value is determined, and examine the methods used for valuation. It is seen that medicinal and aromatic plants have health and medical, economic, ecological, environmental, tourism, cultural and scientific values, as well as direct use value, indirect use, option, existence and bequest value components. While the economic values of traded medicinal and aromatic plants with direct use value are determined using market prices, option, existence, and bequest values are estimated using methods such as contingent valuation and choice modelling. Cost-based methods can also be used in value estimation. Since economic valuation will contribute to the sustainable management of medicinal and aromatic plants and help ensure the balance between conservation and utilisation, it would be beneficial to encourage valuation studies and to support and disseminate pilot studies on this subject. Integrating the results of economic value determination into the management plans will also help decision makers make the right choice between the options, and to manage the area more effectively and efficiently.

Anahtar Kelimeler

• Medicinal Plants
• Ecosystem Services
• Economic Valuation
• Contingent Valuation Method

Destekleyen Kurum

None.

Etik Beyan

The authors declare that all stages of the study were conducted in accordance with ethical research principles. In the event of any misconduct, Artvin Çoruh University International Journal of Social Sciences assumes no responsibility and all responsibility lies with the authors.

Kaynakça

1. Abbasov, J. (2014). Hedonic price method for housing. SSRN Electronic Journal, January 2014. https://doi.org/10.2139/ssrn.2504863
2. Abila, R., Diafas, I., Guthiga, P., Hatfield, R., Kiragu, S., & Ritho, C. (2005). Economic valuation and environmental assessment. Paper presented to Subproject E13 of the BIOTA-East Africa Project, Center for Development Research and The World Conservation Union-Eastern Africa Regional Office.
3. Acıbuca, V., & Bostan Budak, D. (2018). Dünya’da ve Türkiye’de tıbbi ve aromatik bitkilerin yeri ve önemi. Çukurova Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 33(1), 37-44.
4. Atanasov, A. G., Waltenberger, B., Pferschy-Wenzig, E.-M., Linder, T., Wawrosch, C., Uhrin, P., Temml, V., Wang, L., Schwaiger, S., Heiss, E. H., Rollinger, J. M., Schuster, D., Breuss, J. M., Bochkov, V., Mihovilovic, M. D., Kopp, B., Bauer, R., Dirsch, V. M., & Stuppner, H. (2015). Discovery and resupply of pharmacologically active plant-derived natural products: A review. Biotechnology Advances, 33(8), 1582–1614. https://doi.org/10.1016/j.biotechadv.2015.08.001
5. Bateman, I. J., Mace, G. M., Fezzi, C., Atkinson, G., & Turner, K. (2011). Economic analysis for ecosystem service assessments. Environmental and Resource Economics, 48(2), 177–218. https://doi.org/10.1007/s10640-010-9418-x
6. Boztaş, G., Avcı, A. B., Arabacı, O., & Bayram, E. (2021). Tıbbi ve aromatik bitkilerin dünyadaki ve Türkiye’deki ekonomik durumu. Theoretical and Applied Forestry, 1(1), 27-33.
7. Brander, L. (2023). Guidance on the economic valuation of ecosystem services and natural capital of the Area. Prepared for proposals issued by theInternational Seabed Authority, Contract No. ISA/2023/OEMMR002.
8. Capucho, J., do Paço, A., & Gaspar, P. D. (2023). Tourism related to aromatic and medicinal plants: Some practical evidence. Sustainability, 15, 15966. https://doi.org/10.3390/su152215966

9. Carson, R. M., Bergstrom, J. C., Bergstrom, J., & Hall, C. (2003). A review of ecosystem valuation techniques. Department of Agricultural & Applied Economics College of Agricultural & Environmental Sciences The University of Georgia.
10. Chee, Y. E. (2004). An ecological perspective on the valuation of ecosystem services. Biological Conservation, 120(4), 549–565. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2004.03.028
11. Chen, S.-L., Yu, H., Luo, H.-M., Wu, Q., Li, C.-F., & Steinmetz, A. (2016). Conservation and sustainable use of medicinal plants: Problems, progress, and prospects. Chinese Medicine, 11, 37. https://doi.org/10.1186/s13020-016-0108-7
12. ÇOB. (2008). Ulusal biyolojik çeşitlilik stratejisi ve eylem planı 2007. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Çevre ve Orman Bakanlığı, Ankara.
13. DOKAP (2024, Ağustos 6). Doğu Karadeniz Bölgesi tıbbi ve aromatik bitkilerin envanterinin çıkarılması, ticari kullanımının araştırılması ve üreticilerin eğitimi projesi ticari kullanımının araştırılması ve sektör analizi. https://www.dokap.gov.tr/Upload/Genel/dokap-tab-sektor-analizleripdf-242109-rd_55.pdf.
14. DWR. (2005). Multi-objective approaches to floodplain management on a watershed basis, ecosystem valuation methods, Revised Draft. California Department of Water Resources, Floodplain Management Branch, California, USA.
15. Eminağaoğlu, Ö., Akyıldırım Beğen, H. ve Aksu, G. (2015). Artvin’in flora ve vejetasyon yapısı. Ö. Eminağaoğlu (Ed.), Artvin’in doğal bitkileri (27–52) içinde. Promat Basım Yayın.
16. Göktaş, Ö., & Gıdık, B. (2019). Tıbbi ve aromatik bitkilerin kullanım alanları. Bayburt Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 2(1), 136-142.
17. Gurib-Fakim, A. (2006). Medicinal plants: Traditions of yesterday and drugs of tomorrow. Molecular Aspects of Medicine, 27(1), 1–93. https://doi.org/10.1016/j.mam.2005.07.008
18. Hamilton, A. C. (2004). Medicinal plants, conservation and livelihoods. Biodiversity and Conservation, 13, 1477–1517. https://doi.org/10.1023/B:BIOC.0000021333.23413.42
19. Hanley, N., Mourato, S., & Wright, R. E. (2001). Choice modelling approaches: a superior alternative for environmental valuation? Journal of Economic Surveys, 15(3), 435-462. https://doi.org/10.1111/1467-6419.00145
20. Harris, J.M., & Roach, B. (2018). Environmental and natural resource economics a contemporary approach. Fourth Edition, Routledge, New York.
21. Jamshidi-Kia, F., Lorigooini, Z., & Amini-Khoei, H. (2018). Medicinal plants: Past history and future perspective. Journal of Herbmed Pharmacology, 7(1), 1–7. https://doi.org/10.15171/jhp.2018.01
22. Karabıçak, M., & Armağan, R. (2004). Çevre sorunlarının ortaya çıkış süreci, çevre yönetiminin temelleri ve ekonomik etkileri. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(2): 203-228.
23. King, D. M., & Mazzotta, M. (2000). Contingent valuation method ecosystem valuation, dollar-based ecosystem valuation methods. Section 6, http://www.ecosystemvaluation.org/contingent_valuation.htm, Erişim Tarihi: 07/08/2024
24. Legesse, F., Degefa, S., & Soromessa, T. (2022). Valuation methods in ecosystem services: a meta-analysis. World Journal of Forest Research, 1(1), 01-12.
25. MEA. (2003). Ecosystems and human well-being: a framework for assessment. Millennium Ecosystem Assessment, Island Press, Washington, DC, USA.
26. Merlo, M., & Croitoru, L. (2005). Concepts and methodology: A first attempt towards quantification. In M. Merlo & L. Croitoru (Eds.), Valuing Mediterranean forests: Towards total economic value (pp. 17–36). CABI Publishing.
27. NRC. (2005). Valuing ecosystem services: toward better environmental decisionmaking. National Research Council, The National Academies Press Washington, DC, USA.
28. Perman, R., Ma, Y., McGilvray, J., & Common, M. (2003). Natural resource and environmental economics (3rd ed.). Pearson Education Limited.
29. Plan Bleu. (2015). Socio-economic assessment of goods and services provided by Mediterranean forest ecosystems: methodological guide: factsheets and tools. “Optimizing the Production of Goods and Services by Mediterranean Forest Ecosystems in a Context of Global Changes” Project, Plan Blue, Valbonne, France.
30. Ripen, J. E., & Noweg, G. T. (2016). Economic valuation of medicinal plants in Jagoi Area, Bau, Malaysia. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 224, 124-131.
31. Schippmann, U. W. E., Leaman, D., & Cunningham, A. B. (2006). A comparison of cultivation and wild collection of medicinal and aromatic plants under sustainability aspects. Frontis, 75-95. https://library.wur.nl/ojs/index.php/frontis/article/view/1225
32. Selivanov, E., & Hlaváčková, P. (2021). Methods for monetary valuation of ecosystem services: A scoping review. Journal of Forest Science, 67(11), 499–511. https://doi.org/10.17221/96/2021-JFS
33. TAGEM. (2021). Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Sektör Politika Belgesi 2020-2024. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, Ankara.
34. Temel, M., Tınmaz, A.B., Öztürk, M., & Gündüz, O. (2018). Dünyada ve Türkiye’de tıbbi-aromatik bitkilerin üretimi ve ticareti. KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi 21(Özel Sayı): 198-214. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.473036
35. Zamani, S., Fathi, M., Ebadi, M.-T., & Máthé, Á. (2025). Global trade of medicinal and aromatic plants: A review. Journal of Agriculture and Food Research, 21, 101910. https://doi.org/10.1016/j.jafr.2025.101910