Uyum, Birlik ve Toplumsal Düzen: Ütopya Edebiyatında Müziğin Ontolojik İşlevi

Öz

Bu çalışma, ütopya ve distopya metinlerinde müziğin ikincil bir estetik unsur olarak mı yoksa toplumu bir arada tutan toplumsal ve ontolojik bir düzen ilkesi olarak mı temsil edildiğini sorgulamaktadır. Çalışmada öncelikle ütopya ve distopya kavramlarının etimolojik kökenleri ile Platon’dan yirminci yüzyıl distopyalarına uzanan tarihsel gelişimi ele alınmış, ardından müziğin ontolojik anlamının ütopyaların vaat ettiği toplumsal düzenle taşıdığı yapısal benzeşmeler tartışılmıştır. Bu doğrultuda müzik dört eksende incelenmiştir: toplumsal bütünleşmeyi sağlayan kolektif bir pratik olarak müzik, kozmos ile kaos arasında tersine çevrilebilen bir akustik araç olarak müzik, geçmişe dönük bir bellek ve direniş biçimi olarak müzik (anamnesis) ve gürültü-sessizlik-ahenk-kakofoni kavramları üzerinden şekillenen bir akustik ontoloji olarak müzik. Çalışmada elde edilen bulgular, müziğin ütopyalarda insanı kendisiyle, doğayla ve aşkın bir düzenle birleştiren sembolik bir aracı işlevi gördüğünü, distopyalarda ise bu bütünleştirici işlevin tersine çevrilerek bireyi baskılayan bir kaos mekanizmasına dönüştüğünü göstermektedir. Bir bakımdan bu bulgular, müziğin ütopya edebiyatının kurucu bileşenlerinden biri olarak yeniden ele alınabileceğine işaret etmektedir

Anahtar Kelimeler

• ütopya
• distopya
• müzik felsefesi
• akustik ontoloji
• toplumsal düzen

Destekleyen Kurum

Yoktur.

Etik Beyan

Çalışmada katılımcılardan anket, görüşme, gözlem ya da deney yoluyla birincil veri veya kişisel veri içeren herhangi bir içerik kullanılmamıştır. Bu nedenle etik kurul onayı gerekmemektedir

Harmony, Unity and Social Order: The Ontological Function of Music in Utopian Literature

Öz

This study examines whether music in utopian and dystopian texts is represented as a secondary aesthetic element or as a social and ontological principle of order. The study first addresses the etymological origins of the concepts of utopia and dystopia along with their historical development from Plato to twentieth-century dystopias and then discusses the correspondence between the ontological meaning of music and the social order promised by utopias. Accordingly, music is examined along four axes: music as a collective practice ensuring social integration, music as a reversible acoustic device oscillating between cosmos and chaos, music as a retrospective form of memory and resistance (anamnesis), and music as an acoustic ontology shaped through the concepts of noise, silence, harmony, and cacophony. The findings show that in utopias, music functions as a symbolic mediator uniting the individual with the self, with nature, and with a transcendent order, whereas in dystopias this integrative function is reversed into a mechanism of chaos that suppresses the individual. These findings suggest that music could be reconsidered as one of the constitutive components of utopian literature.

Anahtar Kelimeler

• utopia
• dystopia
• philosophy of music
• acoustic ontology
• social order

Destekleyen Kurum

None.

Etik Beyan

The study did not involve the collection of primary data or any content containing personal data through surveys, interviews, observations, or experiments with participants. Therefore, ethical approval was not required

Kaynakça

1. Bacon, F. (2021). Yeni Atlantis [New Atlantis] (Ç. Dürüşken, Trans.). ALFA Basım Yayım Dağıtım. (Original work published 1627)
2. Bahr, H. D. (2019). Die utopischen Orte der Musik [The utopian places of music]. B@belonline Rivista Online di Filosofia, 5, 261–273.
3. Bellamy, E. (2020). Geriye bakış: 2000’den 1887’ye [Looking backward: 2000–1887] (F. Kahya, Trans.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. (Original work published 1888)
4. Bradbury, R. (2018). Fahrenheit 451 (D. Körpe, Trans.). İthaki Yayınları. (Original work published 1953)
5. Burelli, C., & Camboni, F. (2023). The function of solidarity and its normative implications. Ethics & Global Politics, 16(3), 1–19. https://doi.org/10.1080/16544951.2023.2241678
6. Campanella, T. (2011). Güneş Ülkesi [Civitas Solis] (Ç. Dürüşken, Trans.). Kabalcı Yayınevi. (Original work published 1623)
7. Canbaz Yumuşak, F. (2012). Ütopya, karşı-ütopya ve Türk edebiyatında ütopya geleneği [Utopia, counter-utopia, and the tradition of utopia in Turkish literature]. Bilig, (61), 47–70.
8. Cemiloğlu, N. (2019). Musik, Gesellschaftskritik und utopische Vision in Menschheitsdämmerung und Geist der Utopie [Music, social critique, and utopian vision in Menschheitsdämmerung and Geist der Utopie]. Litera, 29(1), 95–112. https://doi.org/10.26650/LITERA2018-0012

9. Cioran, E. M. (2015). Tarih ve ütopya [History and utopia] (H. Bayrı, Trans.; 4th ed.). Metis Yayınları. (Original work published 1960)
10. Cro, S. (2014). Music and otherness in More’s Utopia. Moreana, 51(3-4), 180-209. https://doi.org/10.3366/more.2014.51.3-4.11
11. DeNora, T. (1999). Music as a technology of the self. Poetics, 27(1), 31–56. https://doi.org/10.1016/S0304-422X(99)00017-0
12. Doni, A. F. (1552). I Mondi del Doni, libro primo. Francesco Marcolini. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k72373x
13. Durkheim, É. (1995). The elementary forms of religious life (K. E. Fields, Trans.). Free Press. (Original work published 1912)
14. Ergur, A. (2013). Portedeki hayalet: Müziğin sosyolojisi üzerine denemeler [The ghost on the staff: Essays on the sociology of music]. altKitap.
15. Giddens, A. (1999). Toplumun kuruluşu: Yapılaşma kuramının ana hatları [The constitution of society: Outline of the theory of structuration] (H. Özel, Trans.). Bilim ve Sanat Yayınları. (Original work published 1984)
16. Held, F. E. (2009). Johann Valentin Andreae’s Christianopolis: An ideal state of the seventeenth century. Kessinger Publishing. (Original work published 1916)
17. Huxley, A. (2013). Cesur Yeni Dünya [Brave new world] (Ü. Tosun, Trans.). İthaki Yayınları. (Original work published 1932)
18. Inda, G. A. (2019). Under the empire of spontaneous solidarity: State and political action in the theoretical Durkheimian project (1892–1893). İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 39, 65–84. https://doi.org/10.26650/SJ.2019.39.1.0015
19. Johnson, D. P. (2008). Contemporary sociological theory: An integrated multi-level approach. Springer Science & Business Media.
20. Karatani, K. (2017). Dünya tarihinin yapısı: Üretim tarzlarından mübadele tarzlarına [The structure of world history: From modes of production to modes of exchange] (A. Karatay, Trans.). Metis Yayınları. (Original work published 2010)
21. Kumar, K. (2005). Ütopyacılık [Utopianism] (A. Somel, Trans.). İmge Kitabevi Yayınları. (Original work published 1991)
22. Layder, D. (2006). Sosyal teoriye giriş [Understanding social theory] (Ü. Tatlıcan, Trans.). Küre Yayınları. (Original work published 1994)
23. Le Guin, U. K. (1990). Mülksüzler [The dispossessed] (L. Mollamustafaoglu, Trans.). Metis Yayınları. (Original work published 1974)
24. Levitas, R. (2010). In eine bess’re Welt entrückt: Reflections on music and utopia. Utopian Studies, 21(2), 215–231. https://doi.org/10.1353/utp.2010.0006
25. More, T. (2014). Ütopya [Utopia] (Ç. Dürüşken, Trans.). Alfa Yayınları.
26. Omay, M. (2009). Ütopya üzerine genel bir inceleme [A general study on utopia]. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3(18), 1–14.
27. Orwell, G. (2013). Hayvan Çiftliği [Animal farm] (C. Üster, Trans.). Can Yayınları. (Original work published 1945)
28. Orwell, G. (2021). 1984 (B. Doğan, Trans.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. (Original work published 1949)
29. Parsons, T. (1991). The social system. Routledge. (Original work published 1951)
30. Plato. (1908). The republic of Plato (B. Jowett, Trans.; 3rd ed.). Clarendon Press. https://www.gutenberg.org/files/55201/55201-h/55201-h.htm
31. Platon. (2010). Devlet [Republic] (S. Eyüboğlu & M. A. Cimcoz, Trans.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. (Original work published ca. 375 BCE)
32. Rabelais, F. (2000). Gargantua (S. Eyüboğlu, A. Erhat & V. Günyol, Trans.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. (Original work published 1534)
33. Roy, W. G., & Dowd, T. J. (2010). What is sociological about music? Annual Review of Sociology, 36, 183–203. https://doi.org/10.1146/annurev.soc.012809.102618
34. Sidney, P. (1907). The countess of Pembroke’s Arcadia. G. Routledge and Sons. (Original work published 1590) https://www.gutenberg.org/files/70854/70854-h/70854-h.htm
35. Taş, M. R. (2019). Toplumsal bilincin kırılganlığı ve yakınsayan distopyalar: Katharine Burdekin’in Swastika Night adlı romanının Durkheim’in kolektif bilinç kavramı üzerinden değerlendirilmesi [The fragility of collective consciousness and converging dystopias: An evaluation of Katharine Burdekin’s Swastika Night through Durkheim’s concept of collective consciousness]. Edebi Eleştiri Dergisi, 3(1), 35–56. https://doi.org/10.31465/eeder.537004