Türkiye'de Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Lisansüstü Eğitiminde Tamamlanan Tezlerin İncelenmesi

Öz

Amaç Lisansüstü eğitim, diş hekimliği alanında akademik yeterlilik ve klinik uzmanlığın kazanılmasında temel bir rol oynamaktadır. Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi, tanı ve tedavi planlamasında ileri görüntüleme yöntemlerinden yararlanan multidisipliner bir uzmanlık alanıdır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de 2011–2025 yılları arasında Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi alanında tamamlanan lisansüstü tezleri tematik, metodolojik ve kurumsal açıdan sistematik olarak incelemektir. Gereç ve Yöntemler Bu çalışma, tanımlayıcı bir araştırma olarak planlanmıştır. Doktora ve uzmanlık tezleri, Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi veri tabanından belirlenen kriterler doğrultusunda taranmıştır. Toplam 379 tez çalışmaya dahil edilmiştir. Tezler; tamamlanma yılı, üniversite, tez türü, yazar cinsiyeti, konu kategorisi, kullanılan metodoloji ve radyografik görüntüleme teknikleri açısından değerlendirilmiştir. Verilerin istatistiksel analizi IBM SPSS programı kullanılarak frekans ve yüzde dağılımları şeklinde yapılmış; konu kategorileri arasındaki kesişimler ısı haritası görselleştirilmiştir. Bulgular İncelenen tezlerin %75.2’si uzmanlık, %24.8’i doktora tezlerinden oluşmaktadır. Kadın araştırmacıların oranı %70.08 olarak belirlenmiştir. En sık çalışılan konu başlığı “Anatomik Yapılar ve Ölçümler” olup, bu durum Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi tezlerinin ağırlıklı olarak morfolojik değerlendirmelere odaklandığını göstermektedir. Metodolojik açıdan bakıldığında, tezlerin %83.57’sinin radyografik ölçüm temelli olduğu saptanmıştır. Konik Işınlı Bilgisayarlı Tomografi, en yaygın kullanılan görüntüleme yöntemi olarak öne çıkmıştır. Sonuç Türkiye’de Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi alanında tamamlanan lisansüstü tezlerin büyük çoğunluğu uzmanlık eğitimi kapsamında yürütülmekte ve radyografik görüntüleme temelli çalışmalara odaklanmaktadır. Bu çalışma, Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi alanındaki akademik eğilimleri ortaya koyarak gelecekte planlanacak lisansüstü tezler ve araştırma politikaları için yol gösterici nitelik taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tanısal görüntüleme
• Lisansüstü eğitim
• Tez

Evaluation of the Theses Completed in Oral and Maxillofacial Radiology Postgraduate Education in Türkiye

Abstract

Objectives Postgraduate education is a cornerstone of academic and professional development in dentistry, particularly in disciplines that rely heavily on advanced diagnostic technologies. Oral and Maxillofacial Radiology is a multidisciplinary specialty that supports clinical decision-making through radiographic imaging and interpretation. Despite the growing number of postgraduate theses produced in this field in Türkiye, there is limited evidence regarding their thematic focus, methodological diversity, and institutional distribution. A systematic evaluation of these theses is essential to identify research trends and guide future academic planning. Material and Methods This descriptive study analyzed postgraduate theses completed in the field of Oral and Maxillofacial Radiology in Türkiye between 2011 and 2025. Doctoral and specialty theses were retrieved from the Turkish National Thesis Center database using predefined inclusion and exclusion criteria. A total of 379 theses were included. Each thesis was evaluated according to year of completion, university, thesis type, author gender, subject category, research methodology, and radiographic imaging techniques. Data was analyzed using IBM SPSS Statistics software, and descriptive statistics were expressed as frequencies and percentages. Thematic intersections among subject categories were visualized using a heatmap to demonstrate multidimensional research patterns. Results Of the 379 theses analyzed, 75.2% were specialty theses and 24.8% were doctoral theses. Female researchers accounted for 70.08% of thesis authors. The most frequently studied topic was “Anatomical Structures and Measurements,” indicating a strong emphasis on morphometric evaluations. Radiographic measurement-based methodologies dominated the field, accounting for 83.57% of all theses. Cone Beam Computed Tomography was the most commonly used imaging modality, either alone or in combination with other techniques. Conclusion Postgraduate theses in Oral and Maxillofacial Radiology in Türkiye are predominantly conducted within specialty training programs and are largely centered on radiographic imaging. These findings provide a comprehensive overview of academic trends in Oral and Maxillofacial Radiology and may serve as a reference for shaping future postgraduate research strategies.

Keywords

• Diagnostic imaging
• Postgraduate education
• Thesis

Kaynakça

1. 1. Tıpta Uzmanlık Kurulu Müfredat Oluşturma ve Standartları Belirleme Sistemi. Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Uzmanlık Eğitimi Çekirdek Müfredatı. 2022. Erişilen: https://tuk.saglik.gov.tr/TR-84694/v-24-dokumanlari.html
2. 2. Çulhaoğlu AK, Kılıçarslan MA, Deniz KZ. Diş Hekimliği’nde uzmanlık sınavının farklı eğitim seviyelerdeki algı ve tercih durumlarının değerlendirilmesi. Atatürk Üniv Diş Hek Fak Derg. 2021; 31: 420-6. doi:10.17567/ataunidfd.911839
3. 3. Sezer B, Kolay D, Şen Yavuz B, et al. Motivations, attitudes for choosing dental profession and preferred dental specialties amongst Turkish dental students. Eur J Dent Educ. 2022; 26: 422-33. doi:10.1111/eje.12749
4. 4. Kantor ML, Beideman RW, Benn DK, et al. Characteristics of an oral and maxillofacial radiology department. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod. 1997; 84: 708-12. doi:10.1016/s1079-2104(97)90377-2
5. 5. Güler Ç, Alper ES. Examination of the theses completed in Pedodontics (Pediatric Dentistry) postgraduate education in Turkiye: a methodological study. J Health Sci. 2024; 33: 257-63. doi:10.34108/eujhs.1406796
6. 6. Kiki A, Erdem R, Bircan HB, et al. Bibliometric Analysis of Orthodontic Theses in Turkey. Unika J Health Sci. 2024; 4: 812-23. doi:10.47327/unikasaglik.2024.77
7. 7. Meriç P, Kılınç DD. Thesis trends in postgraduate Orthodontic education in Turkey between 2017-2021: A Pilot Study. Int Arch Dent Sci. 2022; 43: 197-203. doi:10.5505/eudfd.2022.16013
8. 8. Özkalaycı N, Yolcu İ, Töz M, et al. Evaluation of publication rates of Orthodontics speciality and doctorate theses written between 2016-2020. J Higher Educ Sci. 2022; 12: 351-7. doi:10.5961/higheredusci.1066345

9. 9. Karasar N. Bilimsel Araştırma Yöntemi: Kavramlar, İlkeler, Teknikler. 2. Baskı, Ankara, Nobel Akademik Yayıncılık, 2023.
10. 10. Sağlık Bakanlığı Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği, 2022. Erişilen: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/09/20220903-2.htm
11. 11. Dere KA, Karaca S. Evaluation of the factors affecting the future career choice of students studying in the faculty of dentistry and their relationship with the selection of the field of specialty: a sectional study. Turkiye Klinikleri J Dental Sci. 2024; 30: 537-48. doi:10.5336/dentalsci.2024-103519
12. 12. Alshahrani S, Masud N, Alswayyed T, et al. Emerging trends in dental specialty and employment choice among male dentists graduating from King Saud University between 2005 and 2015. Egypt J Hosp Med. 2018; 70: 948-55. doi:10.12816/0044341
13. 13. Küçükeşmen Ç, Kırzıoğlu Z. SDÜ Diş Hekimliği Fakültesi öğrencilerinin meslek seçiminde etkili olan faktörlerin değerlendirilmesi. AÜ Diş Hek Fak Derg. 2012; 39: 117-28. doi:10.1501/Dishek_0000000162
14. 14. Kızılcı E, Duman B, Demiroğlu C. Diş Hekimliği Fakültesi öğrencilerinin Pedodonti Anabilim Dalı’nda uzmanlaşma konusundaki tercihlerinin değerlendirilmesi. Selcuk Dent J. 2022; 9: 147-52. doi:10.15311/selcukdentj.827916
15. 15. Aksoy A, Yanıkoğlu N. Diş Hekimliği Fakültesi öğrencilerinin Protetik Diş Tedavisi Anabilim Dalında uzmanlaşma konusundaki motivasyonlarının değerlendirilmesi. Atatürk Üniv Diş Hek Fak Derg. 2019; 29: 623-30. doi:10.17567/ataunidfd.437118
16. 16. Aksoy S, Aksoy U, Orhan K. An overview of the 35 years of research in the oral radiology: a bibliometric analysis. Oral Radiol. 2022; 38: 183-191. doi:10.1007/s11282-021-00542-6
17. 17. Castro-Rodríguez Y, Huamán-Aguilar L, Rojas-Ortega R. Characteristics of the bachelor thesis in dentistry, satisfaction and motivations of the students. J Oral Res. 2023; 13: 12-23. doi:10.17126/joralres. 2023.002
18. 18. Cossio-Alva BA, Corrales-Reyes IE, Pares-Ballasco G, et al. Characteristics of undergraduate dental theses defended in Peruvian licensed universities and factors associated with their publication. Front Educ. 2023; 8: 1291221. doi: 10.3389/feduc.2023.1291221
19. 19. Shirahatti RV, Hegde-Shetiya S. Review of research designs and statistical methods employed in dental postgraduate dissertations. Indian J Dent Res. 2015; 26: 427-34. doi: 10.4103/0970-9290.167634.
20. 20. Adibi S, Zhang W, Servos T, et al. Cone beam computed tomography in dentistry: what dental educators and learners should know. J Dent Educ. 2012; 76: 1437-42. doi:10.1002/j.0022-0337.2012.76.11.tb05404.x
21. 21. Hegde S, Ajila V, Kamath JS, et al. Importance of cone-beam computed tomography in dentistry: an update. SRM J Res Dent Sci. 2018; 9: 186-90. doi:10.4103/srmjrds.srmjrds_26_18
22. 22. Nasti S, Khan FA, Srivastava T, et al. Advancing dental diagnostics: the significance of cone-beam computed tomography (CBCT) in modern dentistry. IP Int J Maxillofac Imaging. 2023; 9: 182-5. doi:10.18231/j.ijmi.2023.032
23. 23. Marotti J, Heger S, Tinschert J, et al. Recent advances of ultrasound imaging in dentistry–a review of the literature. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol. 2013; 115: 819-32. doi:10.1016/j.oooo.2013.03.012
24. 24. Joshi PS, Pol J, Sudesh AS. Ultrasonography–a diagnostic modality for oral and maxillofacial diseases. Contemp Clin Dent. 2014; 5: 345-51. doi:10.4103/0976-237X.137942
25. 25. Shah N, Bansal N, Logani A. Recent advances in imaging technologies in dentistry. World J Radiol. 2014; 6: 794. doi:10.4329/wjr.v6.i10.794
26. 26. Caglayan F, Bayrakdar IS. The intraoral ultrasonography in dentistry. Niger J Clin Pract. 2018; 21: 125-33. doi:10.4103/1119-3077.197016