Hastaların Dental Kaygı-Korku Düzeyleri Üzerine Etkili Multiple Faktörlerin İncelenmesi: Kesitsel Bir Çalışma

Öz

Amaç Diş hekimi korkusu (dental fobi), bireylerin ağız ve diş sağlığı hizmetlerine erişimini ciddi şekilde kısıtlayan yaygın bir psikolojik sorundur. Bu çalışmanın amacı, dental fobinin demografik, psikolojik ve çevresel belirleyicilerini incelemek ve klinik önemini ortaya koymaktır. Gereç ve Yöntemler Veriler, araştırmacılar tarafından geliştirilen ve iki bölümden oluşan öz bildirim esaslı bir anket aracılığıyla toplanmıştır. İlk bölümde katılımcıların yaş, cinsiyet ve eğitim düzeyi gibi sosyodemografik özelliklerine ilişkin sorular yer almıştır. İkinci bölüm ise katılımcıların farklı diş hekimliği işlemlerine yönelik kaygı düzeylerini değerlendirerek dental anksiyete düzeylerini belirlemeyi amaçlayan çoktan seçmeli sorulardan oluşmuştur. Araştırma örneklemi, 222 erkek ve 359 kadın olmak üzere toplam 581 hastadan oluşmuştur. İki bağımsız grubun karşılaştırılmasında Mann–Whitney U testi, üç veya daha fazla grubun karşılaştırılmasında ise Kruskal–Wallis testi kullanılmıştır. Bulgular Dental korkunun kadınlarda ve eğitim düzeyi daha düşük bireylerde daha yüksek olduğu saptanmıştır. Randevu öncesi anksiyete, kaçınma davranışı, fizyolojik belirtiler ve olumsuz çevresel maruziyetler, dental korkunun en güçlü yordayıcıları olarak belirlenmiştir. Çocukluk döneminde yaşanan olumsuz diş hekimliği deneyimlerinin, ilerleyen yaşlarda dental korkunun gelişimine katkıda bulunabileceği değerlendirilmiştir. Dental korku düzeylerinin, dental aletlere bağlı rahatsızlık algısı arttıkça yükseldiği gözlenmiştir. Diş hekimine ilişkin faktörlerin (güven, açıklayıcı bilgilendirme ve empatik yaklaşım) dental korku üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi bulunmakla birlikte, bu etkinin genel düzeyde nispeten sınırlı olduğu belirlenmiştir. Sonuç Çalışma, dental fobinin yönetiminde kaygı azaltıcı yaklaşımların, çocukluk dönemindeki olumsuz deneyimlerin önlenmesinin ve hekim-hasta iletişiminin güçlendirilmesinin önemine dikkat çekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• dental anksiyete
• korku
• kaygı kontrolü
• dental prosedürler

Etik Beyan

Karabük Üniversitesi Etik Kurulu tarafından 07.04.2026 tarih, 2026/2819 karar numarasıyla onay alınmıştır.

An Investigation of Multiple Factors Influencing Patients’ Levels of Dental Anxiety and Fear: A Cross-Sectional Study

Öz

Objectives Dental anxiety (dental phobia) is a common psychological condition that significantly limits individuals’ access to oral and dental health services. This study aims to examine the demographic, psychological, and environmental determinants of dental phobia and to highlight its clinical significance. Material and Methods Data were gathered using a self-administered questionnaire developed by the researchers, consisting of two sections. The first section included questions regarding participants’ sociodemographic characteristics, such as age, sex, and educational level. The second section consisted of multiple-choice questions designed to assess participants’ levels of dental anxiety by evaluating their anxiety toward different dental procedures. The study sample consisted of 581 patients, including 222 males and 359 females. The Mann–Whitney U test was used to compare two independent groups, while the Kruskal–Wallis test was applied for comparisons involving three or more groups. Results Dental anxiety was found to be higher among females and individuals with lower levels of education. Pre-appointment anxiety, avoidance behavior, physiological symptoms, and negative environmental exposures emerged as the strongest predictors of fear. Adverse dental experiences during childhood may contribute to the development of dental anxiety later in life. Dental anxiety levels increased as instrument-related discomfort increased. Although dentist-related factors (trust, explanation, and an empathetic approach) had a statistically significant effect on fear, their overall impact was relatively limited. Conclusion The findings emphasize the importance of anxiety-reducing strategies, the prevention of negative childhood experiences, and the strengthening of dentist–patient communication in the management of dental phobia.

Anahtar Kelimeler

• dental anxiety
• fear
• anxiety control
• dental procedures

Etik Beyan

Ethical approval for this study was granted by the Ethics Committee of Karabük University on April 7, 2026 (Decision No. 2026/2819).

Kaynakça

1. Bay EJ, Algase DL. Fear and anxiety: a simultaneous concept analysis. Nurs Diagn. 1999; 10(3):103-111. doi: 10.1111/j.1744-618X.1999.tb00036.x
2. Jaakkola S, Rautava P, Aromaa M, et al. Dental fear: one single clinical question for measurement. Open Dent J. 2009; 28(3):1616. doi: 10.2174/1874210600903010161
3. Corah NL, Gale EN, Illig SJ. Assessment of a dental anxiety scale. J Am Dent Assoc. 1978; 97(5):816-9. doi: 10.14219/jada.archive.1978.0394
4. Tümen EC. Çocuklarda dental anksiyete ve korku, iletişim ve davranışsal yönetim problemleri. Turkiye Klinikleri J Dental Sci. 2010; 16(3):249-56.
5. Roy-Byrne P, Milgrom P, Khoon-Mei T, Weinstein P, Katon W. Psychopathology and psychiatric diagnosis in subjects with dental phobia. J Anx Dis. 1994; 8(1):19-31. doi: 10.1016/0887-6185(94)90020-5
6. Locker D, Liddell AM. Correlates of deduental anxiety among older adults. J Dent Res. 1991; 70(3):198-203. doi: 10.1177/0022034591070003
7. Hakeberg M, Berggren U, Carlsson SG. Prevalence of dental anxiety in an adult population in a major urban area in Sweden. Community Dent Oral Epidemiol. 1992; 20(2):97-101. doi: 10.1111/j.1600-0528.1992.tb00686.x
8. ter Horst G, de Wit CA. Review of behavioral research in dentistry 1987-1992: dental anxiety, dentist-patient relationship compliance and dental attendance. Int Dent J. 1993; 43(3 suppl 1):265-78.

9. Oktay EA, Koak MM, Þahinkesen G, Topu FT. The role of age, gender, education and experiences on dental anxiety. Gülhane Med J. 2009; 51(3):145-8.
10. Esa R, Savithri V, Humphris G, Freeman R. The relationship between dental anxiety and dental decay experience in antenatal mothers. Eur j Oral Sci. 2010; 118(1):59-65. doi: 10.1111/j.1600-0722.2009.00701.x
11. Peretz B, Moshonov J. Dental anxiety among patients undergoing endodontic treatment. J Endod. 1998; 24(6):435-7. doi: 10.1016/S0099-2399(98)80028-9
12. Toet A, Smeets MA, van Dijk E, Dijkstra D, van den Reijen L. Effects of Pleasant Ambient Fragrances on Dental Fear: Comparing Apples and Oranges. Chemosens Percept. 2010; 3(3-4):182-9. doi:10.1007/s12078-010-9078-9.
13. Lehrner J, Eckersberger C, Walla P, Potsch G, Deecke L. Ambient odor of orange in a dental office reduces anxiety and improves mood in females patients. Physiol Behav. 2000;71(1-2):83-6. doi: 10.1016/S0031-9384(00)00308-5.
14. Humphris GM, Dyer TA, Robinson PG. The modified dental anxiety scale: UK general public population norms in 2008 with further psychometrics and effects of age. BMC Oral Health. 2009; 9:20. doi:10.1186/1472-6831-9-20.
15. Humphris, G., & King, K. (2011). The prevalence of dental anxiety across previous distressing experiences. J Anxiety Disord. 25(2), 232–236. doi:10.1016/j.janxdis.2010.09.007.
16. Smith, T. A., & Heaton, L. J. (2003). Fear of dental care: Are we making any progress? J Am Dent Assoc. 134(8), 1101–1108. doi: 10.14219/jada.archive.2003.0326.
17. Köroğlu E. Psikiyatride klinik belirti ve bulgular, anksiyete bozuklukları. İçinde: Psikonozoloji tanımlayıcı klinik psikiyatri, 1. Baskı. Ankara, HYB Basım Yayın, 2004:56-89, 325-80.
18. McNeil DW & Randall CL. Dental fear and anxiety associated with oral health care: Conceptual and clinical issues. In D. Mostofsky & A. Fortune (Eds.), Behavioral dentistry (2nd ed., pp. 165–192). John Wiley & Sons; 2014.
19. Locker D, Liddell A. Clinical correlates of dental anxiety among older adults. Community Dent Oral Epidemiol. 1992; 20(6):372-5. doi: 10.1111/j.1600-0528.1992.tb00702.x
20. Armfield JM, Slade GD & Spencer AJ. Cognitive vulnerability and dental fear. BMC Oral Health 2008;8(1):2. doi: 10.1186/1472-6831-8-2.
21. Öst LG & Hugdahl K. Acquisition of phobias. Behav Res Ther. 1981;19(6):439–447. doi: 10.1016/0005-7967(81)90134-0.
22. Armfield JM & Heaton LJ Management of fear and anxiety in dental settings. Aust Dent J. 2013;58(4), 390–407. doi: 10.1111/adj.12118 .