YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE VE İNGİLİZCE A1 DÜZEYİ DERS KİTAPLARINDA AKRABALIK ADLARININ KARŞILAŞTIRMALI İNCELENMESİ

Öz

Bu çalışmanın amacı, yabancı dil olarak Türkçe ve İngilizce A1 düzeyi öğretim kitaplarında akrabalık adlarının sunumunu; kapsam, derinlik ve kültürel model boyutları üzerinden karşılaştırmalı olarak incelemektir. Çalışmada nitel araştırma yaklaşımları benimsenmiş ve doküman incelemesi modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma nesnesini, her iki dilde yabancı dil öğretiminde yaygın olarak kullanılan A1 düzeyindeki toplam altı ders kitabı oluşturmaktadır. Elde edilen veriler, betimsel analiz ve içerik analizi teknikleriyle; kapsam, derinlik, kültürel model ve eksiklik/boşluk analizi boyutlarında çözümlenmiştir. Bulgular, Türkçe kitaplarda 19 spesifik akrabalık adının sunulduğunu, taraf ayrımının ve üç kuşaklı aile ağacının korunduğunu; buna karşın İngilizce kitaplarda ise 8 temel ad ve 4 toplayıcı terimle çekirdek aile modeline odaklanıldığını ortaya koymaktadır. Türkçe kitaplarda sıhrî akrabalık ve soy bağına dair temel yapı taşlarının büyük ölçüde dışarıda bırakıldığı; İngilizce kitaplarda ise geniş aile terimlerine A1 düzeyinde yer verilmediği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, her iki dilin öğretim materyallerinde de akrabalık terminolojisinin hedef kültürün sosyal dokusuna dair bütüncül ve doğru bir şema sunmaktan uzak olduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle Türkçe A2 ve B1 düzeyi ders kitaplarına söz konusu eksik terimlerin sistematik olarak dahil edilmesi, yanıltıcı eşdeğerliklerin önlenmesi ve akrabalık adlarının pragmatik/hitap boyutunun yabancı öğreniciler için sınıf etkinliklerine entegre edilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Akrabalık adları
• yabancı dil olarak Türkçe öğretimi
• ders kitabı analizi
• yabancı dil olarak İngilizce öğretimi

A Comparative Analysis of Kinship Terms in A1-Level Turkish and English as a Foreign Language Textbooks

Öz

The aim of this study is to examine the presentation of kinship terms in Turkish and English A1-level textbooks, comparing them along the dimensions of scope, depth, and cultural model. Qualitative research approaches were adopted, and the document analysis model was used. The study group consisted of six A1-level textbooks commonly used in Turkish and English language teaching. The obtained data were analyzed using descriptive analysis and content analysis techniques across the dimensions of scope, depth, cultural model, and deficiency/gap analysis. The findings reveal that 19 specific kinship terms are presented in Turkish textbooks, preserving the paternal/maternal distinction and three-generation family tree; whereas English textbooks focus on the nuclear family model with 8 basic terms and 4 collective terms. In Turkish textbooks, fundamental structural elements of affinal kinship and blood relations were largely excluded, while in English textbooks, extended family terms were not included at the A1 level. In conclusion, the kinship terminology in both languages’ instructional materials appears to fall short of presenting a comprehensive and accurate schema of the target culture's social fabric. Therefore, it is recommended that the missing terms be systematically incorporated into Turkish A2 and B1-level textbooks, misleading equivalences be avoided, and the pragmatic function of kinship terms be integrated into classroom activities for foreign learners.

Anahtar Kelimeler

• Kinship terms
• Turkish as a foreign language
• textbook analysis
• English as a foreign language

Kaynakça

1. Alpar, M. (2013). Yabancı dil öğretiminde kültürel unsurların önemi. Journal of Language and Linguistic Studies, 9(1), 95-106. https://izlik.org/JA55ZB24WX
2. Ateş, Ş., Balcı, M., Özdemir, C., Barın, E. & Çobanoğlu, Ş. (Ed.) (2017). Yedi İklim Türkçe A1 ders kitabı. Yunus Emre Enstitüsü.
3. Bölükbaş, F., Yılmaz, M. Y. & Keskin, F. (Ed.) (2021). Yeni İstanbul: Uluslararası öğrenciler için Türkçe ders kitabı (A1). Kültür Sanat Yayınevi.
4. Chen, C. (2019). A comparative study on English and Chinese kinship terms and their translation strategies. Theory and Practice in Language Studies, 9(9), 1237–1242. https://doi.org/10.17507/tpls.0909.22
5. Clandfield, L. (2013). Straightforward beginner: Student’s book. Macmillаn.
6. Council of Europe (2020), Common European Framework of Reference for Languages: Learning, teaching, assessment – Companion volume, Council of Europe Publishing, Strasbourg, www.coe.int/lang-cefr.
7. Çakmak, C. (2011). Türkçe ve İngilizcedeki bazı akrabalık adlarının karşılaştırılması üzerine bir deneme. Hamza Zülfikar ve Rasim Özyürek (Ed.), VI. Uluslararası Büyük Türk Dili Kurultayı Bildileri içinde (ss. 178-192).
8. Demir, A., & Açık, F. (2011). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kültürlerarası yaklaşım ve seçilecek metinlerde bulunması gereken özellikler. TÜBAR, XXX(2011-Güz), 51-72.

9. Doff, A. (2010). English unlimited: Starter coursebook (A1). Cambridge University Press.
10. Emiroğlu, S. (2012). Türkçe sözlükteki akrabalık adlarının tasnifi. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 7(4), 1691-1710.
11. Erdentuğ, A. (1992). Günümüz Türkiyesi’nde akrabalık terimlerinin kullanımı. Belleten, 56(216), 483-512.
12. Gökdayı, H. (2016). Yabancılara Türkçe öğretiminde sözcük öğretimi ve kalıp sözler. Turkish Studies - International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 11(19), 379-394. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.11131
13. Griffith, W. I., & Lim, H.-Y. (2024). Integrating culture into the foreign language classroom: A strategy for developing intercultural communicative competence. MEXTESOL Journal, 48(1), 1-10.
14. Gülzar, Z. (2025). Türkçe ve Farsça akrabalık terimleri: Yapısal ve anlam farklılıkları. DTCF Dergisi, 65(2), 1098-1114.
15. Gündüz, S. (2025). Mekanik dayanışma perspektifinden Divanü Lügati’t Türk’te akrabalığa dair söz varlığı. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(51), 286-313. https://doi.org/10.14520/adyusbd.1782416
16. Hirik, E. (2017). Türkiye Türkçesi atasözlerinde akrabalık bildiren kelimeler ve duygu değerleri. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(3), 1726-1746.
17. Hunutlu, Ü., & Yıldırım, M. (2023). Köktürk ve Eski Uygur yazılı ürünlerinde akrabalık adları. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 4(1), 1-26.
18. İşcan, A. (2018). Yabancı dil öğretimi ve yabancı dil olarak Türkçe öğretiminin tarihçesi. Abdullah Şahin (Ed.). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi kuramlar, yaklaşımlar, etkinlikler, (ss. 3-32). Pegem Akademi.
19. Kara, M. (2013). Names of kinship in the Turkish dialects of Southern Siberia (Tuğan-Çağın-Tuğan-Tuus-Attarı). Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 1(19), 336-343. https://izlik.org/JA65CP88XP
20. Khan, K. R. (2012). Urdu and English kinship terms: A comparative analysis. Journal of English literary and Linguistic Studies, 1(1), 55-68.
21. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage Publications.
22. Özbent, S. (2025). Akrabalık terimlerinin Türkçe ve Almanca çevirisinin kültürdilbilimsel karşılaştırması. Kültür Araştırmaları Dergisi, 27, 333-348. https://doi.org/10.46250/kulturder.1762738
23. Özer, N. & İbe Akcan, P. (2022). Türkçede hitap ifadeleri: anlam ve sözcük türü temelinde bir ulamlama. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 7(1), 382-407.
24. Özgür, U. (2026). Deyim sözlüklerinde akrabalık adları: Dilsel, semantik ve kültürel inceleme. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, (61), 185-222. https://doi.org/10.24155/tdk.2026.271
25. Sharifian, F. (2011). Cultural conceptualisations and language. John Benjamins Publishing Company.
26. Sır Dündar, A. N. (2021). Türkiye Türkçesinde kayın akrabalığı merkezli aile ilişkileri ile ilgili kavramlar. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 9(67), 1405-1422. https://doi.org/10.7816/ulakbilge-09-67-03
27. Soars, L., Soars, J. & McCaul, J. (2019). New headway beginner: Student’s book. Oxford University Press.
28. Soydan, C. (2003). Urdu dilinde akrabalık terimleri ve Müslüman Hint toplumunda aile yapısı. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi, 43(1), 43-56.
29. Topal Akdoğmuş, B. N. (2025). Dayısal erkeklik: Türkiye’de dayılık rolü, yumuşak gücün inşası ve icrası. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 28(2), 127-152.
30. Tuğluk, M. E. (2024). Derleme sözlüğünde geçen akrabalık adları. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(35), 355-364. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1388142
31. Usmonova, G. O. (2026). A corpus-based approach to overcoming ethnocultural asymmetry in the translation of kinship terms (Based on English, Russian, and Uzbek languages). International Scientific and Practical Conference on the Topic “Development of Philology: Innovation, Methodology and Applied Research”‘ da sunulan bildiri. https://doi.org/10.5281/zenodo.19914105
32. Uzun, N. E. & Dağ Tarcan, Ö. (2019). Yeni Hitit I: Yabancılar için Türkçe ders kitabı. Ankara Üniversitesi Basımevi. Ünsal Ocak, E. (2018). Akrabalık kurumuna betimsel bir bakış: Türkiye örneği. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (40), 349-367.
33. Wallace, A. F. C. & Atkins, J. (1960). The meaning of kinship terms. American Anthropologist, 62(1), 58-80.
34. Wierzbicka, A. (1997). Understanding cultures through their key words. Oxford University Press.
35. Yao, J., & Wang, G. (2019). Researches on the differences of kinship systems. Sino-US English Teaching, 16(6), 235-239. https://doi.org/10.17265/1539-8072/2019.06.002
36. Yavuz, S. (2013a). Dîvânü Lügâti’t-Türk’teki akrabalık adları ve bu adların Türkiye Türkçesi ağızlarındaki karşılıkları. Ekev Akademi Dergisi, 17(56), 345-366.
37. Yavuz, S. (2013b). Türkiye Türkçesi ağızlarında akrabalık adları. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(2), 71-91.
38. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (8. Basım). Seçkin Yayınları.