Çocuk Edebiyatı Yoluyla Kültürel Anlamın İletilmesi: PIKTES Kitaplarının Temsil Temelli Bir Analizi

Öz

Eğitim materyalleri, öğrenenlerin kültürle karşılaşma biçimlerini şekillendirmede merkezi bir rol oynamasına karşın, mevcut araştırmalar kültürel içeriğin belirlenmesine odaklanmış, kültürel anlamların nasıl inşa edildiğini ise sınırlı ölçüde ele almıştır. Bu araştırma, Suriyeli Çocukların Türk Eğitim Sistemine Entegrasyonunun Desteklenmesi (PIKTES) Projesi kapsamında geliştirilen çocuk kitaplarında kültürel temsillerin nasıl örgütlendiğini ve aktarıldığını incelemektedir. Nitel doküman analizi deseninin benimsendiği araştırmada, Salih kitap dizisini oluşturan on kitap; Hall'ın temsil kuramını, Byram'ın kültürlerarası iletişimsel yeterlik modelini ve Vygotsky'nin sosyokültürel kuramını bütünleştiren temsil temelli bir analitik çerçeve doğrultusunda analiz edilmiştir. Verilerin analizinde, tümevarımsal tematik analizle desteklenen yönlendirilmiş içerik analizi kullanılarak kültürel temsilin açık ve örtük örüntüleri ortaya konmuştur. Bulgular, kültürel anlamın birbirinden bağımsız kültürel ögeler yerine, birbiriyle ilişkili temsil sistemleri yoluyla inşa edildiğini göstermektedir. Gelenekler, kültürel miras ve toplumsal değerler aracılığıyla temsil edilen Büyük-K (Big-C) kültürü, Küçük-k (small-c) kültürü oluşturan gündelik yaşam rutinleri, kişilerarası ilişkiler, iletişim süreçleri ve yaşam çevreleri içine yerleştirilmiştir. Bu bütünleşik yapı, kültürü toplumsal katılımın yaşantısal bir süreci olarak konumlandırmaktadır. Araştırma, çözümleme odağını kültürel içerikten kültürel temsile kaydırarak çok dilli, mülteci ve kültürlerarası eğitim bağlamlarında kültürel açıdan duyarlı öğretim materyallerinin tasarlanması ve değerlendirilmesine yönelik kuramsal temelli bir çerçeve sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kültürel temsil
• çocuk edebiyatı
• yabancı dil olarak Türkçe öğretimi
• mülteci eğitimi
• PIKTES.

Etik Beyan

Bu çalışma, etik kurul izni gerektirmeyen nitelikte olup kullanılan veriler literatür taraması/yayınlanmış kaynaklar üzerinden elde edilmiştir. Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

COMMUNICATING CULTURAL MEANING THROUGH CHILDREN’S LITERATURE: A REPRESENTATION-BASED ANALYSIS OF PIKTES BOOKS

Öz

Educational materials play a central role in shaping how learners encounter culture, yet research has focused on identifying cultural content rather than examining how cultural meanings are constructed. Addressing this gap, this study investigates how cultural representations are organized and communicated through the children's books developed within the Promoting Integration of Syrian Children into the Turkish Education System (PIKTES) project. Adopting a qualitative document analysis design, the study analyzed the ten-book Salih series using a representation-based analytical framework integrating Hall's theory of representation, Byram's intercultural communicative competence, and Vygotsky's sociocultural theory. Directed content analysis, complemented by inductive thematic analysis, examined explicit and implicit patterns of cultural representation. The findings reveal that cultural meaning is constructed through interconnected representational systems rather than isolated cultural elements. Big-C culture, represented through traditions, cultural heritage, and social values, was consistently embedded within everyday routines, relationships, communication practices, and living environments characterizing small-C culture. This integration positioned culture as a lived process of social participation rather than cultural information. The study advances foreign language education by shifting the analytical focus from cultural content to cultural representation and offers a theoretically grounded framework for designing and evaluating culturally responsive materials in multilingual, refugee, and intercultural educational contexts.

Anahtar Kelimeler

• Cultural representation
• children's literature
• Turkish as a foreign language
• refugee education
• PIKTES

Etik Beyan

This study is of a nature that does not require ethics committee approval, and the data used were obtained through a review of the literature and other published sources. It is hereby declared that scientific and ethical principles were observed throughout the preparation of this study and that all works utilized have been indicated in the references.

Kaynakça

1. Alston, A. (2008). The family in English children’s literature. Routledge: United.
2. Bagci, S. C., Baysu, G., Tercan, M., & Turnuklu, A. (2023). Dealing with increasing negativity toward refugees: A latent growth curve study of positive and negative intergroup contact and approach- avoidance tendencies. Personality and Social Psychology Bulletin, 49(10), 1466–1478. https://doi.org/10.1177/01461672221110325.
3. Bölükbaş, F., & Keskin, F. (2010). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde metinlerin kültür aktarımındaki işlevi. Turkish Studies, 5(4), 221-235.
4. Byram, M. (1997). Cultural awareness as vocabulary learning. The Language Learning Journal, 16(1), 51–57. https://doi.org/10.1080/09571739785200291
5. Fişekcioğlu, A. (2022). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde Türk yemek kültürünün paylaşımı. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 15(38), 514-533. https://doi.org/10.12981/mahder.1098836
6. Fişekcioğlu, D. D. A. (2023). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kültür dilbilim kavramlarının toplum dilbilimsel yetkinliğin kazandırılmasındaki önemi: Vedalaşma örneği. UMAY Sanat ve Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 18-27. https://izlik.org/JA69TB49CS
7. Gultekin, Mehmet. (2022). A Multicultural Education Approach to Turkish Picture Books Written for Syrian Refugee Children. Multicultural Education Review, 14 (2). p101-119.
8. Hall, S. (Ed.). (1997). Representation: Cultural representations and signifying practices. Sage Publications, Inc; Open University Press.

9. Hsieh, H. F., & Shannon, S. E. (2005). Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative health research, 15(9), 1277–1288. https://doi.org/10.1177/1049732305276687
10. Köçer, N. & Ökten, C. E. (2022). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi açısından kültür okuryazarlığı. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 11(2), 674-688.
11. Miçooğulları, M. (2020). Yabancılara Türkçe öğretiminde kültürel unsurların kullanımı: “Anadolu hikayeleri dizisi” örneği. Uluslararası Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Dergisi, 3(1), 43-63. https://izlik.org/JA72JG76JN
12. Okur, A., & Keskin, F. (2013). Yabancılara Türkçe öğretiminde kültürel ögelerin aktarımı: İstanbul yabancılar için Türkçe öğretim seti örneği. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(2), 1619-1640.
13. Ökten, C. E., & Kavanoz, S. (2014). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimini hedefleyen ders kitaplarında kültür aktarımı. Turkish Studies, 9(3), 845-862.
14. Patton, M. Q. (2015). Qualitative evaluation and research methods. Thousand Oaks, CA: Sage.
15. Pelin, Ayşe. (2021). Suriyeli çocukların Türk eğitim sistemine entegrasyonunun desteklenmesi projesi (PIKTES) kapsamında kullanılan Türkçe öğreniyorum kitap seti ile hayat boyu Türkçe kitap setindeki Türkçe okuma metinlerinin değerler eğitimi ve kültür aktarımı açısından incelenmesi. YL Tezi. Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
16. Rahmina, M., Sulissusiawan, A., & Wartiningsih, A. (2025). The study of children’s literature: Internalization of cultural values and exploration of social issues. Jurnal Indonesia Sosial Sains, 5(12), 3391–3399. https://doi.org/10.59141/jiss.v5i12.1538
17. Reynolds, K. (2011). Children’s literature: A very short introduction. Oxford University Press.
18. Sargsyan, M., & Zimina, E. (2023). Poetry as a coping instrument and a teaching tool. Armenian Folia Anglistika, 19(2 (28), 109-123. https://doi.org/10.46991/AFA/2023.19.2.109
19. Tanrıkulu L, Öz Sıpan M. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan “Salih Hikâye Serisi” setinde kültürel ögeler bulunduran görsellerin incelenmesi. International Journal of Languages' Education and Teaching, 9(1), 143-155. doi:10.29228/ijlet.49245.
20. Tatar, Ezgi Eylül (2025). Piktes projesi kapsamındaki hikâye kitaplarının şekil ve içerik açısından değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü.
21. Uz, Ayşenur. (2023). Yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan hikâye kitaplarının kültürel ögelere ve okuma kazanımlarına göre incelenmesi (PIKTES Salih Hikâye Dizisi ve YEE Çocuk Hikâyeleri Serisi). Yüksek Lisans Tezi. Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
22. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Chapter 6 Interaction between learning and development (79-91). Cambridge, MA: Harvard University Press.
23. Yazıcı, H., & Göçen, G. (2021). Yabancılar için Türkçe ders kitaplarındaki kültürel unsurların incelenmesi: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi yabancılar için Türkçe öğretim seti örneği. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, Ö10, 365-395. https://doi.org/10.29000/rumelide.1011959