Etkileşimli Kitap Okuma Programının Ebeveyn Davranışları ve Ebeveyn-Çocuk Etkileşimi Üzerindeki Etkileri

Öz

Bu araştırmanın amacı, Etkileşimli Kitap Okuma Programı’nın etkililiğini belirlemektir. Araştırmada üç haftalık müdahale programının hem okuma oturumları sırasındaki ebeveyn davranışları hem de gün içerisindeki ebeveyn-çocuk etkileşimi üzerindeki etkisi incelenmiştir. Araştırmada karma desenlerden biri olan eşzamanlı üçgenleme kullanılmıştır. Araştırmaya Ankara ilinin düşük sosyoekonomik bölgesinde ikamet eden sekiz ebeveyn ve bu ebeveynlerin çocukları dâhil edilmiştir. Ebeveynlerin okuma oturumları sırasında sergilemiş olduğu etkileşimsel davranışlar, araştırmacı tarafından hazırlanmış olan kontrol listesi aracılığıyla ön test ve son test olarak değerlendirilmiştir. Ebeveynler ve çocukları arasında gerçekleşen gün içerisindeki etkileşim ise araştırma sonunda ebeveynlerle yapılmış olan yarı-yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla belirlenmeye çalışılmıştır. Nitel verilerin analizinde betimsel analiz, nicel verilerin analizinde Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi kullanılmıştır. Bulgular, programın hem ebeveynlerin çocuklarıyla kitap okuma oturumları esnasında sergilemiş oldukları etkileşimli davranışlar hem de gün içerisinde çocuk ve ebeveyn arasında gerçekleşen etkileşimin üzerinde etkili olduğunu göstermiştir. Bulgular, alandaki diğer çalışmalar göz önünde bulundurularak tartışılmış, sınırlılıklara değinilmiş ve gelecekteki araştırmalara yönelik öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Düşük sosyoekonomik düzey
• ebeveyn-çocuk etkileşimi
• etkileşimli davranış
• etkileşimli kitap okuma
• ev temelli müdahale

Effects of the Dialogic Reading on the Parental Behaviors and Parent-Child Interaction

Öz

This study seeks to determine the effectiveness of the Dialogic Reading Program. The effects of the three-week intervention program on both parental behavior during reading sessions and parent-child interaction during the day were examined and simultaneous triangulation, one of the mixed designs, was used for this purpose. Eight parents residing in one of the low socioeconomic regions of Ankara and their children took part in the study. Parental behaviors during the reading sessions were pretested and post tested before and after the intervention respectively using a checklist developed by the researcher. The parent-child interaction throughout the day was analysed through semi-structured interviews with parents after the three-week intervention. A descriptive content analysis was used for the analysis of qualitative data, and the Wilcoxon Signed Rank Test was used to analyse the quantitative data. The findings indicated that the program was effective on both the parental dialogical behaviors during the reading sessions with their children and the parent-child interaction during a day. The findings were discussed in consideration with other studies in the field, the limitations of the study were mentioned, and the suggestions for future studies were presented.

Anahtar Kelimeler

• Low socioeconomic status
• parent-child interaction
• interactive behavior
• dialogic reading
• home-based intervention

Kaynakça

1. Aktaş, E. (2021). Etkileşimli kitap okuma programının okul öncesi dönem çocuklarının problem çözme becerilerine etkisinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Hasan Kalyoncu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gaziantep.
2. Altınkaynak, Ş. Ö. (2019). The effect of interactive book reading activities on children's print and phonemic awareness skills. International Journal of Progressive Education, 15(1), 88-89.
3. Arnold, D. H., Lonigan, C. J., Whitehurst, G. J., & Epstein, J. N. (1994). Accelerating language development through picture book reading: replication and extension to a videotape training format. Journal of Educational Psychology, 86(2), 235.
4. Aslan, D. (2018). Anasınıfına devam eden hafif düzeyde zihinsel yetersizlikten etkilenmiş çocukların ve aynı sınıfa devam eden yazı farkındalığı düşük olan çocukların yazı farkındalığı becerileri üzerinde paylaşımlı kitap okumanın etkililiği/Effectiveness of shared book reading on print awareness of pre-school children with mild intellectual disability and their peers underperforming in print awareness (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
5. Aslan, D. (2023). An evaluation of the effectiveness of a dialogic reading programme in developing the home literacy environment, language and early literacy skills of preschoolers in low socioeconomic status families (Dissertion thesis). University of Leeds, Leeds.
6. Barnyak, N. C. (2011). A qualitative study in a rural community: Investigating the attitudes, beliefs, and interactions of young children and their parents regarding storybook read alouds. Early Childhood Education Journal, 39(2), 149-159.
7. Billingsley, F., White, O., & Munson, R. (1980). Procedural reliability: An example and rationale. Behavioral Assessment, 2(2), 129-140.
8. Blom-Hoffman, J., O'Neil-Pirozzi, T., Volpe, R., Cutting, J., & Bissinger, E. (2007). Instructing parents to use dialogic reading strategies with preschool children: Impact of a video-based training program on caregiver reading behaviors and children's related verbalizations. Journal of Applied School Psychology, 23(1), 117-131.

9. Burgoyne, K., Gardner, R., Whiteley, H., Snowling, M. J., & Hulme, C. (2018). Evaluation of a parent‐delivered early language enrichment programme: Evidence from a randomised controlled trial. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 59(5), 545-555.
10. Cabell, S. Q., Zucker, T. A., DeCoster, J., Melo, C., Forston, L., & Hamre, B. (2019). Prekindergarten interactive book reading quality and children’s language and literacy development: Classroom organization as a moderator. Early Education and Development, 30(1), 1-18.
11. Callaghan, G., & Madelaine, A. (2012). Levelling the playing field for kindergarten entry: Research implications for preschool early literacy instruction. Australasian Journal of Early Childhood, 37(1), 13-23.
12. Christensen, L. B., Johnson, R. B. & Turner, L. A. (2014). Research methods, design, and analysis. USA: Pearson Education Press.
13. Clemens, L. F., & Kegel, C. A. (2021). Unique contribution of shared book reading on adult-child language interaction. Journal of Child Language, 48(2), 373-386.
14. Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2018). Research methods in education. Oxon, England: Routledge.
15. Creswell, J. W., & Clark, V. L. P. (2017). Designing and conducting mixed methods research. USA: Sage Publications.
16. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2016). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. USA: Sage publications.
17. Çelik, E. S. (2021). Aile katılımlı etkileşimli kitap okuma programının 5-6 yaş çocukların erken okuryazarlık becerilerine ve ev erken okuryazarlık ortamına etkisinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
18. Deniz, A. (2018). Resimli öykü kitaplarının ve kitap okuma etkinliklerinin niteliğinin beş yaş çocuklarının dil gelişimiyle ilişkisinin incelenmesi (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
19. Dixon-Krauss, L., Januszka, C. M., & Chae, C. H. (2010). Development of the dialogic reading inventory of parent-child book reading. Journal of Research in Childhood Education, 24(3), 266-277.
20. Doğanay Bilgi, A., Aslan, D., & Açıkgöz, G. (2020). Okul Öncesi Dönemdeki Çocukların Yazı Farkındalığı Becerilerini Değerlendirme Aracı’nın geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(1), 24-43.
21. Doyle, B. G., & Bramwell, W. (2006). Promoting emergent literacy and social–emotional learning through dialogic reading. The Reading Teacher, 59(6), 554-564.
22. Efe, M., & Temel, Z. F. (2018). Okul öncesi dönem 48-66 ay çocuklarına Etkileşimli Kitap Okuma Programı’nın yazı farkındalığına etkisinin incelenmesi. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 2(2), 257-283.
23. Elmonayer, R. A. (2013). Promoting phonological awareness skills of Egyptian kindergarteners through dialogic reading. Early Child Development and Care, 183(9), 1229-1241.
24. Ensminger M.E., Fothergill K. 2003. A decade of measuring SES: what it tells us and where to go from here. In Socioeconomic Status, Parenting, and Child Development. Mahwah, New York: Erlbaum.
25. Erdoğan, N. I., Şimşek, Z. C., & Canbeldek, M. (2017). Ev merkezli diyaloğa dayalı okumanın 4-5 yaş çocuklarının dil gelişimine olan etkileri. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(2), 789-809.
26. Ergül, C., Akoğlu, G., Sarıca, A. D., Karaman, G., Tufan, M., Bahap-Kudret, Z., & Deniz, Z. (2016). An adapted dialogic reading program for Turkish kindergarteners from low socio-economic backgrounds. Journal of Education and Training Studies, 4(7), 179-194.
27. Ganotice Jr, F. A., Downing, K., Mak, T., Chan, B., & Lee, W. Y. (2017). Enhancing parent-child relationship through dialogic reading. Educational Studies, 43(1), 51-66.
28. Gorard, S. (2013). Research design: Creating robust approaches for the social sciences. London: Sage Publications Limited.
29. Hamilton, L. (2013). The role of the home literacy environment in the early literacy development of children at family-risk of dyslexia (Dissertion thesis). University of York, York.
30. Holdaway, D. (1982). Shared book experience: Teaching reading using favorite books. Theory into Practice, 21(4), 293-300.
31. House, A. E., House, B. J., & Campbell, M. B. (1981). Measures of interobserver agreement: Calculation formulas and distribution effects. Journal of Behavioral Assessment, 3(1), 37-57.
32. Huebner, C. E., & Meltzoff, A. N. (2005). Intervention to change parent–child reading style: A comparison of instructional methods. Journal of Applied Developmental Psychology, 26(3), 296-313.
33. Huennekens, M. E., & Xu, Y. (2016). Using dialogic reading to enhance emergent literacy skills of young dual language learners. Early Child Development and Care, 186(2), 324-340.
34. Işıtan, S., & Akoğlu, G. (2016). Yazi Farkindalığı Becerilerinin Resimli Çocuk Kitabı Aracılığıyla Değerlendirilmesi: Güvenirlik ve Geçerlik Çalışması. Turkish Studies, 11(3), 1333-1352.
35. Jordaan, Y., Wiese, M., Amade, K., & De Clercq, E. (2013). Content analysis of published articles in the South African Journal of Economic and Management Sciences. South African Journal of Economic and Management Sciences, 16(4), 435-451.
36. Justice, Kaderavek, J., Bowles, R., & Grimm, K. (2005). Language impairment, parent-child shared reading, and phonological awareness: A feasibility study. Topics in Early Childhood Special Education, 25(3), 143-156.
37. Justice, L. M., Skibbe, L. E., McGinty, A. S., Piasta, S. B., & Petrill, S. (2011). Feasibility, efficacy, and social validity of home-based storybook reading intervention for children with language impairment. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 54(2), 523–538.
38. Kerigan, B. (2018). Okul öncesi dönem çocuklarına etkileşimli okuma yöntemiyle sosyal becerilerin kazandırılması (Yüksek lisans tezi). Bahçeşehir Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
39. Kluczniok, K., Lehrl, S., Kuger, S., & Rossbach, H. G. (2013). Quality of the home learning environment during preschool age - Domains and contextual conditions. European Early Childhood Education Research Journal, 21(3), 420-438.
40. Kotaman, H. (2013). Impacts of dialogical storybook reading on young children's reading attitudes and vocabulary development. Reading Improvement, 50(4), 199-204.
41. Lavelli, M., Barachetti, C., Majorano, M., Florit, E., Brotto, C., & Miottello, P. (2019). Impacts of a shared book‐reading intervention for Italian‐speaking children with developmental language disorder. International Journal of Language & Communication Disorders, 54(4), 565-579.
42. Ledford, J. R., & Gast, D. L. (2014). Measuring procedural fidelity in behavioral research. Neuropsychological Rehabilitation, 24(3-4), 332-348.
43. Lonigan, C. J., & Whitehurst, G. J. (1998). Relative efficacy of parent and teacher involvement in a shared-reading intervention for preschool children from low-income backgrounds. Early Childhood Research Quarterly, 13(2), 263-290.
44. McHugh, M. L. (2012). Interrater reliability: the kappa statistic. Biochemia Medica, 22(3), 276-282.
45. Nazlınur Çetin, İ. (2022). Okul öncesi dönemde etkileşimli ve geleneksel kitap okuma yöntemlerinin etkisinin karşılaştırılması (Yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
46. Neuman, S. B., & Kaefer, T. (2018). Developing low-income children’s vocabulary and content knowledge through a shared book reading program. Contemporary Educational Psychology, 52, 15-24.
47. Neumann, M. M. (2016). A socioeconomic comparison of emergent literacy and home literacy in Australian preschoolers. European Early Childhood Education Research Journal, 24(4), 555-566.
48. Opel, A., Ameer, S. S., & Aboud, F. E. (2009). The effect of preschool dialogic reading on vocabulary among rural Bangladeshi children. International Journal of Educational Research, 48(1), 12-20.
49. Phillips, G., & McNaughton, S. (1990). The practice of storybook reading to preschool children in mainstream New Zealand families. Reading Research Quarterly, 196-212.
50. Satriana, M., Heriansyah, M., & Maghfirah, F. (2022). The use of shared reading books in Indonesian early childhood. Education 3-13, 50(6), 777-788.
51. Sim, Berthelsen, D., Walker, S., Nicholson, J. M., & Fielding-Barnsley, R. (2014). A shared reading intervention with parents to enhance young children's early literacy skills. Early Child Development and Care, 184(11), 1531-1549.
52. Sim, S., & Berthelsen, D. (2014). Shared book reading by parents with young children: Evidence-based practice. Australasian Journal of Early Childhood, 39(1), 50-55.
53. Şirin, S. R. (2005). Socioeconomic status and academic achievement: A meta-analytic review of research. Review of Educational Research, 75(3), 417-453.
54. Taş, E. A. (2022). Ebeveyn destekli etkileşimli kitap okuma programının okul öncesi dönem çocuklarının erken okuryazarlık becerilerine etkisinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın.
55. Tekin-İftar, E., & Kırcaali-İftar, G. (2012). Eğitim ve davranış bilimlerinde tek denekli araştırmalar. Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları.
56. Tetik, G., & Işıkoğlu Erdoğan, N. (2017). Diyaloğa dayalı okumanın 48-60 aylık çocukların dil gelişimine etkisi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 25(2), 1-16.
57. Whalon, K., Martinez, J. R., Shannon, D., Butcher, C., & Hanline, M. F. (2015). The impact of reading to engage children with autism in language and learning (RECALL). Topics in Early Childhood Special Education, 35(2), 102-115.
58. Whitehurst, G. J., Falco, F. L., Lonigan, C. J., Fischel, J. E., DeBaryshe, B. D., Valdez-Menchaca, M. C., & Caulfield, M. (1988). Accelerating language development through picture book reading. Developmental Psychology, 24(4), 552.
59. Whitehurst, G. J., Arnold, D. S., Epstein, J. N., Angell, A. L., Smith, M., & Fischel, J. E. (1994). A picture book reading intervention in day care and home for children from low-income families. Developmental Psychology, 30(5), 679.
60. Whitehurst, G. J., Epstein, J. N., Angell, A. L., Payne, A. C., Crone, D. A., & Fischel, J. E. (1994). Outcomes of an emergent literacy intervention in Head Start. Journal of Educational Psychology, 86(4), 542.
61. Whitehurst, G. J., Zevenbergen, A. A., Crone, D. A., Schultz, M. D., Velting, O. N., & Fischel, J. E. (1999). Outcomes of an emergent literacy intervention from Head Start through second grade. Journal of Educational Psychology, 91(2), 261.
62. Yazıcı Çetin, D. (2023). Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda etkileşimli kitap okuma programının sözcük dağarcığı üzerindeki etkililiğinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Biruni Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
63. Zevenbergen, A., & Whitehurst, G. (2003). Dialogic reading: A shared picture book reading intervention for preschoolers. On reading to children: Parents and teachers. Mahwah, New Jork: Lawrence Erlbaum.