The Effect of the Self-Regulated Strategy Development Teaching Model on Turkish Language Preservice Teachers’ Skills in Summarizing Narrative Texts

Öz

The main purpose of this research is to examine the effect of teaching summarization strategies to Turkish language preservice teachers with the Self-Regulated Strategy Development teaching model on their skills to summarize narrative texts. The study, which is a quantitative research, used a pretest-posttest control group design. The study group of the research consisted of 48 preservice teachers studying in the third grade at the Department of Turkish and Social Sciences Education under Faculty of Education in Gazi University in the Spring Term at the 2020-2021 Academic Year. Research was conducted with a total of 48 participants, namely 24 students in the experimental group and 24 students in the control group. During the training process, summarization strategies were taught to the preservice teachers in the experimental group with the Self-Regulated Strategy Development teaching model, while no application was carried out for the preservice teachers in the control group. The application lasted 8 weeks and 16 lessons. Pre-tests and post-tests measuring the skills of preservice teachers in the experimental and control groups in using summarization strategies were evaluated with a rubric. The data obtained in the study were analyzed with Independent Samples t-Test, Mann-Whitney U Test and Wilcoxon Signed-Rank Test. As a result of the research, it was concluded that teaching summarization strategies with the Self-Regulated Strategy Development teaching model improved preservice teachers' skills in summarizing narrative texts.

Anahtar Kelimeler

• Turkish language preservice teachers
• self-regulated strategy development
• summarizing
• Turkish language education

Öz Düzenlemeli Strateji Gelişimi Öğretim Modelinin Türkçe Öğretmeni Adaylarının Hikâye Edici Metinleri Özetleme Becerilerine Etkisi

Öz

Bu araştırmanın temel amacı, Öz Düzenlemeli Strateji Gelişimi öğretim modeliyle Türkçe öğretmeni adaylarına verilen özetleme stratejileri öğretiminin, öğretmen adaylarının hikâye edici metinleri özetleme becerilerine etkisini incelemektir. Nicel bir araştırma olan çalışmada ön test-son test kontrol gruplu desenden yararlanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2020-2021 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı üçüncü sınıfta öğrenim gören 48 öğretmen adayı oluşturmuştur. Araştırma; deney grubunda 24, kontrol grubunda 24 öğrenci olmak üzere toplam 48 katılımcıyla yürütülmüştür. Eğitim süreci boyunca deney grubunda yer alan öğretmen adaylarına Öz Düzenlemeli Strateji Gelişimi öğretim modeliyle özetleme stratejileri öğretimi yapılırken kontrol grubundaki öğretmen adaylarına yönelik herhangi bir uygulama gerçekleştirilmemiştir. Uygulama 8 hafta, 16 ders sürmüştür. Deney ve kontrol grubunda yer alan öğretmen adaylarının özetleme stratejilerini kullanma becerilerini ölçen ön test ve son testler, dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilmiştir. Araştırmada elde edilen veriler Bağımsız Gruplar t-Testi, Mann-Whitney U Testi ve Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda Öz Düzenlemeli Strateji Gelişimi öğretim modeliyle özetleme stratejileri öğretiminin, öğretmen adaylarının hikâye edici metinleri özetleme becerilerini geliştirdiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türkçe öğretmeni adayları
• öz düzenlemeli strateji gelişimi
• özetleme
• Türkçe eğitimi

Kaynakça

1. Akıncılar, V. (2010). The effect of “please” strategy training through the self-regulated strategy development (SRSD) model on fifth grade efl students' descriptive writing: Strategy training on planning (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
2. Ahıskalı, E. E. (2020). Planlama ve yazma stratejileri öğretiminin planlama ve yazma başarısına, yazma özyeterliğine ve yazma kaygısına etkisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
3. Akyol, H. (2006). Türkçe öğretim yöntemleri. Ankara: Kök.
4. Ayre, C. & Scally, A. J. (2014). Critical values for lawshe’s content validity ratio: revisiting the original methods of calculation. Measurement and Evaluation in Counseling and Development, 47(1), 79-86. https://doi.org/10.1177/0748175613513808.
5. Bahçıvan, H. K. ve Çetinkaya G. (2021). Ortaokul öğrencilerinin özetleme başarıları ile özetlemeye yönelik tutumları ve özyeterlik algıları arasındaki ilişki. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 137-162. http://doi.org/10.33400/kuje.907447.
6. Benzer, A., Karadağ, K. ve Evci, B. (2021). Ortaokul öğrencilerine strateji öğretiminin özet yazma becerilerine etkisi. Millî Eğitim, 50(230), 259–278. https://doi.org/10.37669/milliegitim.681263.
7. Benzer, A., Sefer, A., Ören, Z. ve Konuk, S. (2016). Öğrenci odaklı bir araştırma: Metin özeti yazma stratejisi ve puanlama anahtarı. Eğitim ve Bilim, 41(186), 163–183. http://dx.doi.org/10.15390/EB.2016.4603.
8. Bi, B. (2020) Öz düzenleyici strateji gelişimi modelinin özel yetenekli öğrencilerin yazma becerilerine etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

9. Börkan, B. (2020). t istatistiği ile hipotez tezi. F. Orçan (Ed.), Sosyal bilimlerde istatistik excel ve spss uygulamaları içinde (s. 163-188). Ankara: Anı.
10. Büyüköztürk, Ş. (2011). Deneysel desenler (3. Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
11. Büyüköztürk, Ş. (2019). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (25. Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
12. Can, R. (2015). Yazılı anlatım. İ. Çetin (Ed.), Dil ve edebiyat öğretim yöntemleri (2. Baskı) içinde (s. 197-234). Ankara: Nobel.
13. Can, B. (2016). Öz düzenlemeli strateji geliştirmeye dayalı öğretim modelinin öykü yazma becerilerini geliştirmeye etkisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
14. Çağlayan Dilber, N. (2014). Öz düzenlemeli strateji gelişimi öğretim modelinin ortaokul öğrencilerinin ürettikleri tartışmacı metinlere etkisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
15. Çetindağ, Z. (2017). Bilimsel metin özellikleri. L. Beyreli, Z. Çetindağ ve A. Celepoğlu (Ed.), Yazılı ve sözlü anlatım (9. Baskı) içinde (s. 100-106). Ankara: Pegem Akademi.
16. Çetinkaya, G., Şentürk, R. ve Dikici, A. (2020) Özetleme stratejilerinin kullanımı ile özetleme başarımı arasındaki ilişki. Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 6(2), 583-600. https://doi.org/10.31464/jlere.763574.
17. Demirtaş Tolaman, T. (2017). Yazma becerilerinin geliştirilmesinde öz düzenlemeye dayalı strateji geliştirme modeli: bir eylem araştırması (Yayımlanmamış doktora tezi). Sakarya Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Sakarya.
18. Dilidüzgün, Ş. (2013). Ortaokul türkçe derslerinde oku(ma)dan özet yaz(ma)ya. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 46(2), 47-68. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000001294.
19. Ergin, E. ve Durak, Y. (2016). Bilişüstü özdüzenlemenin deşifre çalma becerisine ve deşifre çalma tutumuna etkileri. Inesjournal Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 7, 131–158. https://dergipark.org.tr/tr/pub/inesj/issue/40022/475852 sayfasından erişilmiştir.
20. Eyüp, B., Stebler, M. Z. ve Uzuner Yurt, S. (2012). Türkçe öğretmeni adaylarının özetleme stratejilerini kullanmadaki eğilimleri. Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 1(1), 22-30.
21. Graham, S. & Harris, K. (2003). Students with Learning disabilities and the process of writing: a meta-analysis of srsd studies. H. L. Swanson, K. Harris, S. Graham (Ed.), In Handbook of learning disabilities. (s. 323-344). New York: Guilford Press.
22. Graham, S., Harris, K. R. & C, MacArthur. (2004). Writing instruction. B. Wong (Ed.), In Learning about learning disabilities (3. Edition). (s. 281–313). New York: Academic Press.
23. Graham, S. & Harris, K.R. (2009). Almost 30 years of writing research: Making sense of it all with the wrath of khan. Learning Disabilities Research & Practice, 24(2), 58–68. https://doi.org/10.1111/j.1540-5826.2009.01277.x.
24. Günay, V. D. (2001). Metin bilgisi. İstanbul: Multilingual Yayıncılık.
25. Harris, K. R. & Graham, S. (2009). Self-regulated strategy development in writing: Premises, evolution, and the future. British Journal of Educational Psychology, 1(1), 113–135. DOI: 10.1348/978185409X422542.
26. Harris, K. R. & Graham, S. (2016). Self-regulated strategy development in writing: Policy implications of an evidence-based practice. Policy Insights from the Behavioral and Brain Sciences, 3(1), 77–84. https://doi.org/10.1177/2372732215624216.
27. Harris, K. R., Graham, S. & Mason, L. H. (2006). Improving the writing, knowledge, and motivation of struggling young writers: Effects of self-regulated strategy development with and without peer support. American Educational Research Journal, 43(2), 295-340. https://doi.org/10.3102/00028312043002295.
28. Helsel, L. & Greenberg, D. (2007). Helping struggling writers succeed: A self-regulated strategy instruction program. The Reading Teacher, 60(8). 752–760. https://doi.org/10.1598/RT.60.8.5.
29. Kurnaz, H. ve Akaydın, Ş. (2015). Türkçe Öğretmeni Adaylarının Bilgilendirici ve Öyküleyici Metinleri Özetleme Becerileri. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, ÖS-II, 141-156. https://dergipark.org.tr/tr/pub/erzisosbil/issue/45172/565551 sayfasından erişilmiştir.
30. Kutlu, Ö., Doğan, C. D. ve Karakaya, İ. (2017). Ölçme ve değerlendirme (5. Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
31. Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28(4), 563-575. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1975.tb01393.x.
32. Lienemann, T. O. & Reid, R. (2006). Self-Regulated strategy development for students with learning disabilities. Teacher Education and Special Education, 29(1), 3-11. https://doi.org/10.1177/088840640602900102.
33. Millî Eğitim Bakanlığı (2019). Türkçe dersi öğretim programı. http://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=663 sayfasından erişilmiştir.
34. Okur, S. (2011). Türkçe ve sınıf öğretmeni adaylarının Türkçe dersi öğretim araçlarındaki okuma metinlerini özetleme becerileri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bolu.
35. Öğülmüş, K. (2018). Öz düzenlemeli strateji geliştirme modeli temelinde şekillendirilen öğretim paketinin özel öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin öykü yazma becerilerine etkisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
36. Özçakmak, H. (2015). Türkçe öğretmeni adaylarının not alarak dinlemede özetleme stratejilerini kullanma becerileri (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
37. Santangelo, T., Harris, K. R. & Graham, S. (2008). Using self-regulated strategy development to support students who have “trubol giting thangs into werds”. Remedial and Special Education, 29(2), 78–89. https://doi.org/10.1177/0741932507311636.
38. Sertoğlu, G. (2021). Öz-düzenlemeli strateji geliştirme eğitiminin Türkçe öğretmeni adaylarının yazma sürecinde gözden geçirme-düzeltme becerileri üzerine etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Pamukkale Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Denizli.
39. Susar Kırmızı, F. (2008). Okuma. D. Arslan, B. Doğan, K. Deliveli, F. Susar Kırmızı, D. Yaylı ve N. Akkaya Etkinliklerle Türkçe öğretimi içinde. (s. 105-158). İstanbul: Ekin.
40. Susar Kırmızı, F. ve Akkaya, N. (2011). İlköğretim özetleme stratejilerinin kullanımına ilişkin nitel bir araştırma. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41, 267-277. http://www.efdergi.hacettepe.edu.tr/shw_artcl-698.html sayfasından erişilmiştir.
41. Taşdemir, G. G. (2019). Öğretmen adaylarının dinlediklerini özetleme becerileri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kırşehir.
42. Türk Dil Kurumu (2011). Türkçe sözlük. Ankara: TDK.
43. Türkben, T. (2022). Öz düzenleme stratejisi gelişimi öğretiminin ortaokul öğrencilerinin üstbilişsel yazma farkındalıklarına etkisi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(2), 555-571.
44. Uygun, M. (2012). Öz düzenleme stratejisi gelişimi öğretiminin yazılı anlatıma, yazmaya yönelik öz düzenleme becerisine, kalıcılığa ve tutuma etkisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
45. Yağcı, İ. (2009). Yazılı anlatım. S. Odacı (Ed.), Dil ve anlatım yöntemleri içinde (s. 251-396). Konya: Palet.
46. Yalçın, A. (2018). Türkçenin öğretimi yöntemleri: Son bilimsel gelişmeler ışığında (4. Baskı). Ankara: Akçağ.
47. Yeşilyurt, S. ve Çapraz, C. (2018). Ölçek geliştirme çalışmalarında kullanılan kapsam geçerliği için bir yol haritası. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 20(1), 251-264. https://doi.org/10.17556/erziefd.297741
48. YÖK (2018). Türkçe öğretmenliği lisans programı. https://www.yok.gov.tr/Documents/Kurumsal/egitim_ogretim_dairesi/Yeni-Ogretmen-Yetistirme-Lisans-Programlari/Turkce_Ogretmenligi_Lisans_Programi.pdf sayfasından erişilmiştir.