Özel Yetenekli Öğrencilerde Türkçe Eğitiminin İncelenmesi: BİLSEM ve Destek Eğitim Odaları

Öz

Bu çalışmada özel yetenekli öğrencilerde Türkçe eğitim süreçlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma nitel araştırma modellerinden doküman incelemesi yönteminde yürütülmüştür. Bu bağlamda, Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünce çıkarılan ‘Özel Yetenekli Öğrenciler İçin Destek Eğitim Odası Etkinlikleri’ kitabı ile Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünce çıkarılan ‘Bilim ve Sanat Merkezleri Türkçe Alanı Yardımcı Ders Materyali’ adlı kitaplar taranmıştır. Söz konusu materyallerde içerik ve içeriğin ele alınışı incelenmiştir. Bu bağlamda; ‘Özel Yetenekli Öğrenciler İçin Destek Eğitim Odası Etkinlikleri’ adlı kitapta; kazanımlar, etkinlikler ile yöntem ve teknikler incelenmiş, 5E Modeli ile gerçekleştirilen bir etkinlik örneği sunulmuştur. BİLSEM Türkçe Alanı Yardımcı Ders Materyali de aynı şekilde incelenmiş; kitaptaki etkinlikler, ana dili eğitiminde yararlanılan disiplinler, temalar, Türkçe eğitimi alanı kapsamında etkinlikler üzerinden kazandırılacak başlıca kavramlar belirlenmiştir. Söz konusu materyallerde üstün yetenekli çocuklara hazırlanan kazanım ve etkinlikler incelendiğinde bu etkinliklerin olağan gelişim gösteren öğrencilere göre daha zorlayıcı ve soyut bir düzlemde olduğu görülmektedir. Ayrıca, bakanlık tarafından hazırlanan bu kitaplardaki kazanım ve etkinliklerin süreç, içerik ve ürün faktörlerinin zenginleştirilip farklılaştırıldığı görülmektedir. Sonuç olarak, Millî Eğitim Bakanlığının bakış açısı, üstün yetenekli çocukların normal gelişim gösteren akranlarından bilişsel anlamda daha üst düzeyde yer aldıkları yönündedir ve onlara yönelik planlama ve eylemler de bu doğrultuda gerçekleştirilmektedir. Bu bağlamda, özel yeteneklilere yönelik hazırlanan araç gereçlerde onların ihtiyaçlarının ve bilişsel gelişimlerinin farkında olarak kazanım, etkinlik ve temaların tasarlandığı ve uygulamaların da bu yönde beklendiği söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• Özel yetenekli öğrenciler
• Türkçe eğitimi
• BİLSEM
• Destek eğitim odaları

Examination of Turkish Education of Gifted Students: Science and Art Centers and Resource Rooms

Öz

This study aims to examine the Turkish education processes for gifted students. The research was conducted using the document review method, one of the qualitative research models. In this context, the book ‘Resource Room Activities for Gifted Students’ published by the Ministry of Education General Directorate of Special Education and Guidance Services and ‘Turkish Field Supplementary Course Material of Science and Art Centers’ published by the Ministry of Education General Directorate of Special Education and Guidance Services were reviewed. The content and the way how the content was handled in these materials were analyzed. In this context, in the book titled ‘Resource Room Activities for Gifted Students’, objectives, activities, methods and techniques were examined and an example of an activity carried out with the 5E Model was also presented. ‘Turkish Field Supplementary Course Material of Science and Art Centers’ was also examined in the same way; the activities in the book, the disciplines and themes used in mother tongue education, and the main concepts to be taught through activities within the scope of Turkish education were identified. When the learning outcomes and activities prepared for gifted children in the materials in question were examined, it was observed that these activities were more challenging and abstract than those for normally developing students. In addition, it was also identified that the process, content and product factors of the learning outcomes and activities in these books prepared by the ministry were enriched and differentiated. As a result, the perspective of the Ministry of National Education is that gifted children are at a higher cognitive level than their normally developing peers, and planning and actions for them are carried out accordingly. In this regard, it can be said that in the material devised for gifted students; achievements, activities and themes are designed by being aware of their needs and cognitive development, and applications are expected in this direction.

Anahtar Kelimeler

• Gifted students
• Turkish education
• Science and art centers
• Resource rooms

Kaynakça

1. Akça Üşenti, Ü. (2013). Farklılaştırılmış Türkçe öğretim uygulamalarının üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerdeki bilişsel beceri ve başarı durumlarına etkisi. International Journal of Social Science Research, 2(2), 0-0.
2. Aksoy, G. ve Gürbüz, F. (2013). An example for the effect of 5E model on the academic achievement of students: In the unit of “force and motion”. Inonu Universıty Journal of The Faculty Of Education, 14(2), 01-16.
3. Altheide, D. L. ve Schneider, C. J. (2017). Qualitative media analysis. UK: SAGE Publications.
4. Alevli, O. (2022). Özel yetenekli öğrencilerin Türkçe eğitiminde eleştirel okuma becerisi. O. Alevli (Ed.), Özel yetenekli öğrencilerin Türkçe eğitiminde özel dil becerilerinin geliştirilmesi içinde (ss. 41-62). Ankara: Eğiten Kitap Yayıncılık.
5. Archambault, F. X., Westberg, K. L., Brown S. W., Hallmark, B. W., Emmons C. L. ve Zhang, W. (1993). Regular classroom practices with gifted students: Results of a national survey of classroom teachers (Research Monograph 93102). Storrs, CT: University of Connecticut, National Research Center on the Gifted and Talented.
6. Ataman, A., Dağlıoğlu E. ve Şahin, F. (2014). Üstün zekâlılar ve üstün yetenekliler konusunda bilinmesi gerekenler. A. Ataman (Ed.), Ankara: Vize Yayıncılık.
7. Austin, K. D. (2011). Giving voice: a mixed methods study of gifted students’ and their parents’ perceptions of their reading experiences ((Unpublished doctoral dissertation). Oregon State University, College of Education.
8. Aydın, A. (2003). Gelişim ve öğrenme psikolojisi. İstanbul: Alfa Yayınları.

9. Bağcı Ayrancı, B. (2013). İlköğretim öğrencilerinin yazma becerisinin geliştirilmesinde çağrışım tekniğinin kullanımı (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
10. Bağcı Ayrancı, B. ve Mete, F. (2017). Bilim ve sanat merkezleri bireyselleştirilmiş eğitim programında Türkçe dersi uygulamalarındaki farklılıklar ve sorunlar. Turkish Studies International Periodical for the Languages, 12(18), 69-82.
11. Bozdoğan, A. E. ve Altunçekiç, A. (2007). Fen bilgisi öğretmen adaylarının 5E öğretim modelinin kullanılabilirliği hakkındaki görüşleri. Kastamonu Eğitim Dergisi, 15(2), 579-590.
12. Bybee, R. W., Taylor, J. A., Gardner, A., Scotter, P. V., Powell, J. C., Westbrook, A., et al. (2006). The BSCS 5E instructional model: Origins and effectiveness. Office of Science Education National Institutes of Health Report.
13. Çalık, M. (2006). Bütünleştirici öğrenme kuramına göre lise 1 çözeltiler konusunda materyal geliştirilmesi ve uygulanması (Yayımlanmamış doktora tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
14. Chuska, K. R. (1989). Gifted learners K–12: A practical guide to effective curriculum and teaching. Bloomington, IN: National Educational Service.
15. Clark, B. (2002). Growing up gifted: developing the potential of children at home and at school. New Jersey: Merill Prantice Hall Press.
16. Çelik, H. (2022). Özel yetenekli öğrencilerin Türkçe eğitiminde eleştirel dinleme becerisi. O. Alevli (Ed.), Özel yetenekli öğrencilerin Türkçe eğitiminde özel dil becerilerinin geliştirilmesi içinde (ss. 1-19) Ankara: Eğiten Kitap Yayıncılık.
17. Davis, G. A., Rimm, S. B. ve Siegle, D. (2011). Education of the gifted and talented. Boston: Pearson Press.
18. Ergin, İ. (2009). 5E modeli’nin öğrencilerin akademik başarısına ve hatırlama düzeyine etkisi: “Eğik atış hareketi” örneği. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(18), 11-26.
19. Ergin, İ., Ünsal, Y., ve Tan, M. (2006). 5E modelinin öğrencilerin akademik başarısına ve tutum düzeylerine etkisi: “Yatay atış hareketi” örneği. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 1-15.
20. Eryılmaz, R. (2020). Bilim ve Sanat Merkezleri Türkçe dersi öğretim programının yenilenmiş Bloom taksonomisi açısından değerlendirilmesi. ZfWT, 12(3), 59-83.
21. Eryılmaz, R. (2021). Bilim ve sanat merkezleri Türkçe dersi öğretim programının özel yetenekli öğrencilerin Türkçe dersi yetkinliklerine göre incelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(2), 34-48.
22. Forster, N. (1994). The analysis of company documentation. In C. Cassell ve G. Symon (Eds.), Qualitative methods in organizational research, a practical guide (pp. 147-166). Michigan: SAGE Publication.
23. Gagne, F. (1995). From giftedness to talent: A developmental model and its impact on the language of the field. Roeper Review, 18(2), 103–111.
24. Göğüş, B. (1978). Orta dereceli okullarımızda Türkçe ve yazın eğitimi. Ankara: Gül Yayınevi.
25. Kara, M. & Ünal, M. (2021). Özel yetenekli çocuklarda farklılaştırılmış yazma becerisi etkinliklerinin BİLSEM Yönergesiyle uyumluluğunun Maker modeline göre incelenmesi. TEBD, 19(1), 75-96.
26. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Yayıncılık.
27. Köseoğlu, A. ve Kavak, N. (2011). Fen öğretiminde yapılandırıcı yaklaşım. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(1), 139-148.
28. Kulik, J. A. (2004). Meta-analytic studies of acceleration. In N. Colangelo, S. G. Assouline and M. U. M. Gross (Eds.), A nation deceived: How schools hold back America’s brightest students (Vol 2), (pp. 13-22). Iowa City, IA: Connie Belin and Jacqueline N. Blank International Center for Gifted Education and Talent Development.
29. Maker, C. J. (2003). New directions in enrichment and accelaration. N. Colangelo, G. A. Davis (Eds.), Handbook of gifted education (pp. 163-173). USA: Pearson Education, Inc.
30. Manning, S. (2006). Recognizing gifted students: A practical guide for teachers. Kappa Pi, Winter, 64-68.
31. Martin, D. J. (2000). Elementary science methods: A constructivist approach. Belmont, CA: Wadsworth/Thomason Learning.
32. MEB (2009). BİLSEM yönerge. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2015_08/27014859_ bilsemynerge.pdf. Erişim tarihi: 20.03.2023
33. MEB (2015). Destek eğitim odası açılması. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
34. MEB (2017). Bilim ve sanat merkezleri Türkçe etkinlik kitabı. Ankara: Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
35. MEB (2020). BİLSEM yönergesi. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı.
36. MEB (2021). Özel yetenek ve BİLSEM’LER. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı.
37. MEB (2022a). Özel yetenekli öğrenciler için destek eğitim odası etkinlikleri. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı.
38. MEB (2022b). Bilim ve Sanat Merkezleri Türkçe alanı yardımcı ders materyali. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı.
39. Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. New Jersey: Jossey-Bass Press.
40. Morelock, M. J. (1996). On the nature of giftedness and talent: Imposing order on chaos. Roeper Review 19(1), 4-12.
41. Morgan, H. (1996). An analysis of Gardner’s theory of multiple intelligence. Roeper Review, 18(4), 263-269.
42. Özdemir, Ö. (2010). Üstün yetenekli öğrencilerde yaratıcı yazma çalışmalarının düzeyleri: İlköğretim 6, 7, 8. sınıf örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
43. Özsevgeç, T. (2006). Kuvvet ve hareket ünitesine yönelik 5E modeline göre geliştirilen öğrenci rehber materyalinin etkililiğinin değerlendirilmesi. Türk Fen Eğitimi Dergisi, 3(2), 36-48.
44. Özyaprak, M. ve Deringöl, Y. (2013). Üstün zekâlı olan ve olmayan çocukların depresyon puanlarının karşılaştırılması. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 19, 142-154.
45. Palmer, D. H. (2003). Investigating the relationship between refutational text and conceptual change. Science Education, 87, 663-684.
46. Patro, E. T. (2008). Teaching aerobic cell respiration using the 5Es. The American Biology Teacher, 70(2), 85-87.
47. Robinson, G. J. (1998). Classroom practices with high achieving students: A national survey of middle school teachers (Unpublished doctoral thesis). University of Connecticut, Storrs.
48. Sak, U., Ayas, B., Sezerel, B., Öpengin, E., Özdemir, N. ve Gürbüz, Ş. (2015). Türkiye’de üstün yeteneklilerin eğitiminin eleştirel bir değerlendirmesi. Türk Üstün Zekâ ve Eğitim Dergisi, 5(2), 110-132.
49. Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç. ve Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-250.
50. Saka, A. (2006). Fen bilgisi öğretmen adaylarının genetik konusundaki kavram yanılgılarının giderilmesinde 5E modelinin etkisi (Doktora tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
51. Sarouphim, K. M. (1999). Discover: A new promising alternative assessment for the identification of gifted minorities. Gifted Child Quarterly, 43(4), 244–251.
52. Selçuk, S. (2018). Üstün zekâlı ve özel yetenekli öğrencilerin ana dil farkındalığı ve bilinci, Türkçeyi doğru ve güzel kullanma hassasiyetleri. Milli Eğitim, 1, 449-462.
53. Silverman, L. (2000). Characteristics of giftedness scale. Denver, CO: Gifted Development Center.
54. Stanley, J. C. (2000). Helping students learn only what they don’t already know. Psychology, Public Policy, and Law, 6, 216-222.
55. Sternberg, R. J. (2003). Giftedness according to the theory of successful intelligence. In N. Colangelo and G. A. Dawis (Eds.), Handbook of gifted education (pp. 55–60). Boston: Allyn & Bacon.
56. Steenbergen-Hu, S. ve Moon, S. M. (2011). The effects of acceleration on high-ability learners: A metaanalysis. Gifted Child Quarterly, 55(1), 39-53.
57. Stephens, K. R., ve Karnes, F. A. (2000). State definitions for the gifted and talented revisited. Exceptional Children, 66(2), 219-38.
58. Süel, E. (2011). İlköğretim 1. sınıf üstün ve normal zekâ düzeyindeki öğrencilerin fonolojik farkındalık düzeylerinin okuma başarıları üzerine etkisinin karşılaştırılması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
59. Şaşan, H. H. (2002). Yapılandırmacı öğrenme. Yaşadıkça Eğitim, 74(75), 49-52.
60. Tannenbaum, A. J. (2003). Nature and nurture of giftedness. In N. Colangelo and G. A. Dawis (Eds.), Handbook of gifted education (pp. 45–59). Boston: Allyn & Bacon.
61. Tomlinson, C. A. (2004). Differentiation in diverse settings. School Administrator, 61(7), 28-33.
62. TÜBİTAK (2004). 2004 yılı ulusal bilim ve teknoloji politikaları: 2003-2023 strateji belgesi. Ankara: Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu.
63. Turgut, Ü., Gürbüz, F. ve Turgut, G. (2011). Lise 2. sınıf öğrencilerinin “kuvvet ve hareket” konusundaki kavram yanılgılarının araştırılması. 2nd International Conference on New Trends in Education and Their Implications, 27-29 April 2011, Antalya, Turkey.
64. Ünveren, D. (2023). Özel yeteneklilerin ana dil eğitimlerine yönelik yaklaşım ve modellerin incelenmesi. XVIII. Uluslararası Büyük Türk Dili Kurultayı, 25-28 Eylül 2023, Priştine, Kosova.
65. Westberg, K. L. ve M. E. Daoust (2003). The results of the replication of the classroom practices survey replication in two states. The National Research Center on the Gifted and Talented Newsletter, Fall, 3-8.
66. Whitton, D. (1997). Regular classroom practices with gifted students in grades 3 and 4 in New South Wales, Australia. Gifted Education International, 12(1), 34-38.
67. Winebrenner, S. (2001). Teaching gifted kids in the regular classroom: Strategies and techniques every teacher can use to meet the academic needs of the gifted and talented (Revised, expanded, and updated edition). Minneapolis, MN: Free Spirit Publishing.
68. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.