-

Öz

The contribution of experience and open-teaching in teaching certain types of rhetoric and in this sense, assessment of studies conducted about the functions of experience and openteaching have not yet concluded with an experimental result. In years, different instructional approaches have produced diverse results. Even these approaches have reflected different sides of assessment and interacted with different paradigms including seeing literacy from an social activity to a cognitive skill. Based on the history of experimental studies conducted about understanding from text and the results of analyzing the interactions among various cognitive scientists, it has been suggested to reorganize both the structural and functional perspective of texts. Therefore, determining the developments of the main points for comprehending texts and also deciding how to support the points that are less developed require us to apply to research methods. Thus, the aim of this study is a) to list the primitive topics in text comprehension and b) to lead a discussion including the main steps of text comprehension in order to improve theoretical understanding.

Anahtar Kelimeler

• Mental inferences, text comprehension, memory structure, information processing, learning from text.

Söylemin Düzeyleri: Yapı, Süreç ve Dünya Bilgileri Çerçevesinde Metni Anlamak

Öz

Söylemin belli biçimlerinin öğretilmesi açısından deneyim ve açık öğretimin sağladığı kolaylıklar ve bu bağlamda da üstlendiği işlevler konusundaki çalışmalar hakkında yapılmış değerlendirmeler henüz deneysel içerikli bir sonuca kavuşturulamamıştır. Yıllar içerisinde farklı öğretim yaklaşımları farklı sonuçlar vermiştir. Hatta bu yaklaşımlar, değerlendirmelerin farklı uçlarını yansıtmış ve sosyal bir uygulama olarak okur-yazarlıktan bilişsel bir beceri olarak okuryazarlığa kadar birçok farklı kuramsal bakış açısıyla da etkileşmiştir. Metinden anlama sürecindeki deneysel araştırmanın tarihsel geçmişi ve bilişsel bilimin başlıca savunuları arasındaki etkileşimin ayrıntılı bir analizinden doğan sonuçlardan hareketle metinlerin gerek yapısal gerekse işlevsel açılardan birtakım düzenlemelerden geçirilmesi önerilmektedir. Bu nedenle, metni kavramanın temel yönlerini anlamada ne tür gelişmeler kaydedildiğini saptamak ve daha az gelişme olan alanlar üzerinde ise ileri araştırmaların nasıl gerçekleştirilmesi gerektiği konusunda zengin çıkarımlara yol açabilecek durumdaki bir işleyişin yöntem bilgilerine başvurmak gerekmektedir. Dolayısıyla bu araştırma örneği çerçevesinde, birincil önemdeki konuların listelenmesi ve kuramsal çerçevenin geçmişten günümüze gelen etkileri bağlamında söz konusu alanlarda ilerleme sağlamanın temel koşulu durumundaki işlem basamaklarının tanıtılması önemli görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Zihinsel çıkarımlar, metin kavrama, bellek yapısı, bilgi işleme, metinden öğrenme.

Kaynakça

1. Ashcraft, M.H. (2002). Cognition (3rd Ed.). NJ: Prentice Hall.
2. Balcı, A. (2013). Okuma ve Anlama Eğitimi. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
3. Bartlett, F.C. (1950). Remembering: A study in experimental and social psychology. Cambridge, Eng.: The University Press (Reprented).
4. Berman, R.A. & Nir-sagiv, B. (2007). Comparing Narrative and Expository Text Construction Across Adolescence: A Developmental Paradox. Discourse Processes, 43 (2), 79-120.
5. Britton, B.K. & Black, J.B. (1985). Understanding expository text: From structure to process and world knowledge. In B.K. Britton & J.B. Black (Eds.). Understanding expository text: A theoretical and practical handbook for analyzing explanatory text. Hillsdale, NJ: Erlbaum.
6. Britton, B.K., Glynn, S.M., Meyer, B.J.F. & Penland, M.J. (1982). Effects of text structure on use of cognitive capacity during reading. Journal of Educational Psychology, 74, 51-61.
7. Cook, A.E. & Myers, J.L. (2004). Processing discourse roles in scripted narratives: the ınfluences of context world knowledge. Journal of Memory and Language, (50), 268–288.
8. Dirven, René (2002). Cognitive Linguistics. In. The Linguistics Encylopedia (Second Edition). Kırsten Malmkjær (edt.). NY: Routledge.

9. Ensar, F. (2009). Retorik Yapı Kuramının Açıklayıcı Metinler Örneğinde Bir Uygulaması. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara.
10. Graesser, A.C., Hoffman, N.L. & Clark, L.F. (1980). Structural components of reading time. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior,19, 135–51.
11. Hançerlioğlu, O. (2002). Felsefe Sözlüğü. Remzi Kitabevi.
12. Just, M.A. & Carpenter, P. (1992). A capacity theory of comprehension: Individual differences in working memory. Psychological Review, 99, 122–149.
13. Just, M.A. & Carpenter, P.A. (1980). A theory of reading: From eye fixations to comprehension. Psychological Review, 87, 329-354.
14. Kintsch, W. (1974). The Represantation of Meaning in Memory. Hillsdale, NJ: LEA.
15. Kintsch, W. (1988). The use of knowledge in discourse processing: A Construction-Integration model. Psychological Review, 95, 163-182.
16. Kintsch, W. & Van Dijk, T.A. (1978). Toward A Model of Text Comprehension and Production. Psychological Review, 85, 363-94.
17. Labov, W. (1972). Language in the inner city. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.
18. Loftus, E.F. & Palmer, J.C. (1974). Reconstruction of automobile destruction: An example of the interaction between language and memory. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 13, 585-589.
19. Lorch, R.F. & van Den Broek, P. (1997). Understrstanding reading comprehension: Current and future contributions of cognitive science. Contemporary Educational Psychology, (22). 213-246.
20. MacDonald, M.C. & Christiansen, M.H. (2002). Reassessing working memory: Comment on Just and Carpenter (1992) and Waters and Caplan (1996). Psychological Review, (109), 1, 35–54.
21. Mannes, S.M. & Kintsch, W. (1987). Knowledge organization and text organization. Cognition and Instruction, 4(2), 91-115.
22. Mckoon, G. & Ratcliff, R. (1992). Inference during reading. Psychological Review, 99, 440-466.
23. Özbay, M., Bağcı, H. ve Uyar, Y. (2008). Türkçe Öğretmeni Adaylarının Okuma Tutumlarının Çeşitli Değişkenlere Göre Değerlendirilmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (9), 15, 117-136.
24. Rumelhart, D. E. (2004). Toward an interactive model of reading. In Robert B. Ruddell et al. (Eds.). Theoretical Models And Processes Of Reading, (Fifth Edition): International Reading Association, Newark, DE. Searle, J. (2005). Akıllar, Beyinler ve Bilim. (Çev., Kemal Bek). İstanbul: Say Yayınları. van Dijk, T. A. (1980). Macrostructures. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, Inc.
25. Waters, G.S. & Caplan, D. (1996). The capacity theory of sentence comprehension: Critique of Just and Carpenter (1992). Psychological Review, 103, 761–772.
26. Wood, D. (2003). Çocuklarda düşünme ve öğrenme (Çev., Mine Özünlü). Doruk Yayıncılık.