İlkokul Türkçe Dersinde Teknoloji Kullanımının Okuma Başarısı Üzerindeki Etkisi: Bir Meta-Analiz Çalışması

Öz

Bu meta-analiz çalışması ilkokul Türkçe derslerinde teknoloji kullanımının öğrencilerin okuma başarısı üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, son 10 yılda Türkiye'de yapılan 15 deneysel araştırma (12 tez, 3 makale) analiz edilmiş ve teknolojinin okuma başarısı üzerindeki genel etki büyüklüğünün 0.798 (yüksek düzeyde ve pozitif yönde) olduğu belirlenmiştir. Sınıf düzeylerine göre yapılan moderatör analizlerinde, en yüksek etkinin 1. sınıflarda (1.169), ardından sırasıyla 3. sınıflarda (0.848), 2. sınıflarda (0.683) ve 4. sınıflarda (0.647) gözlendiği; ancak gruplar arasında anlamlı bir fark olmadığı (p=0.447) tespit edilmiştir. Çalışma türü (tez/makale) ve yıllara göre yapılan analizlerde de istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. Bununla birlikte, teknolojinin okuma başarısı üzerindeki olumlu etkisinin yıllar içinde tutarlılık gösterdiği gözlemlenmiştir. Ayrıca, yayın yanlılığı testleri (huni grafiği, Rosenthal ve Orwin analizleri) sonucunda, çalışmanın güvenilir olduğu ve literatürdeki mevcut eğilimleri yansıttığı doğrulanmıştır. Bulgular, teknolojinin özellikle somut öğrenme ihtiyacı yüksek olan ilkokul öğrencilerinde okuma becerilerini desteklediğini, dijital araçların öğrenme sürecini zenginleştirdiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, teknoloji entegrasyonu eğitimleri, öğretim programlarına dijital uygulamaların dâhil edilmesi ve sınıf içi dijital kaynakların artırılması gibi önerilerle sonlandırılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• ilkokul
• teknoloji kullanımı
• okuma başarısı
• meta-analiz

The Effect of Technology Use in Primary School Turkish Language Lessons on Reading Achievement: A Meta-Analysis Study

Öz

This meta-analysis study aims to examine the effect of technology use in primary school Turkish language classes on students' reading achievement. The study analyzed 15 experimental studies (12 theses, 3 articles) conducted in Türkiye over the past 10 years and determined that the overall effect size of technology on reading achievement was 0.798 (high and positive). Moderator analyses by grade level revealed that the highest effect was observed in 1st grade (1.169), followed by 3rd grade (0.848), 2nd grade (0.683), and 4th grade (0.647); however, no significant difference was found between the groups (p=0.447). No statistically significant difference was found in the analyses based on study type (thesis/article) and years. However, it was observed that the positive effect of technology on reading achievement was consistent over the years. Furthermore, publication bias tests (funnel plot, Rosenthal and Orwin analyses) confirmed the reliability of the study and its reflection of current trends in the literature. The findings revealed that technology supported reading skills, particularly among primary school students with high concrete learning needs, and that digital tools enriched the learning process. The study concluded with recommendations such as technology integration training, the inclusion of digital applications in teaching programs, and the increase of digital resources in the classroom.

Anahtar Kelimeler

• primary school
• technology use
• reading achievement
• meta-analysis

Kaynakça

1. Adanır, S., Aydemir, M., & Adanır, N. (2023). Çizgi film ve hikâye okuma etkinliğinin ilkokul birinci sınıf öğrencilerinin kelime anlam bilgisi üzerine etkisi. Yıldız Journal of Educational Research, 8(1), 1-10.
2. Akçay, A., & Şahin, A. (2009). Webquest ve Türkçe öğretiminde kullanılabilirliği. I. Uluslararası Türkiye Eğitim Araştırmaları Kongresi. http://oc.eab.org.tr/egtconf/pdfkitap/pdf/79.pdf
3. Akoğlu, F. (2024). Görsel destekli seslendirilmiş dinleme metinlerinin ilkokul 2. sınıf ve 4. sınıf öğrencilerinin dinlediklerini anlama ve dinleme kaygısına etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi.
4. Aktaş, N. (2025). The effect of online reciprocal teaching on fourth grade primary school students’ reading comprehension skills and reading motivation. Reading & Writing Quarterly, 41(1), 1-27.
5. Altamura, L., Vargas, C., & Salmerón, L. (2025). Do new forms of reading pay off? A meta-analysis on the relationship between leisure digital reading habits and text comprehension. Review of Educational Research, 95(1), 53-88.
6. Altunhan, Y., Kırnık, D., & Özkul, R. (2022). Çoklu ortam materyallerinin ilkokuma ve yazma sürecine etkilerine ilişkin öğretmen görüşleri. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(2), 929-950. https://doi.org/10.17679/inuefd.1080867
7. Altunışık, M., & Aktürk, A. O. (2021). Türkiye’de Web 2.0 araçlarının eğitim-öğretim ortamlarında kullanımına bir bakış: 2010-2020 dönemi tezlerinin incelenmesi. Bilim, Eğitim, Sanat ve Teknoloji Dergisi, 5(2), 205-227.
8. Arı, A. (2023). Dijital sınıf kitaplığının ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin okuma motivasyonu ve okuma tutumuna etkisi (Tez No. 823756) [Yüksek lisans tezi, Erciyes Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

9. Ay Emanet, E., & Kezer, F. (2021). The effects of student-centered teaching methods used in mathematics courses on mathematics achievement, attitude, and anxiety: A meta-analysis study. Participatory Educational Research, 8(2), 240–259. https://doi.org/10.17275/per.21.38.8.2
10. Bakıoğlu, A., & Göktaş, E. (2018). Bir eğitim politikası belirleme yöntemi: Meta analiz. Medeniyet Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(2), 35-54.
11. Bulut, S. (2022). İlkokul 4. sınıflarda dijital okuma çalışmalarının dijital okuma motivasyonuna, dijital okumaya ilişkin algılara ve okuduğunu anlamaya etkisi (Tez No. 77253) [Doktora tezi, Pamukkale Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
12. Bulut, S., & Susar Kırmızı, F. (2021). İlkokul öğrencilerinin ekrandan okumaya yönelik tutumları. Temel Eğitim, (11), 17-29. https://doi.org/10.52105/temelegitim.11.2
13. Cavkaytar, S. (2009). Dengeli okuma yazma yaklaşımının Türkçe öğretiminde uygulanması: İlköğretim 5. sınıfta bir eylem araştırması (Tez No. 249400) [Doktora tezi, Anadolu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
14. Cihan, H. (2022). Dijital okuma ortam tasarımının ilkokul öğrencilerinin okuma becerilerine etkisinin incelenmesi (Tez No. 744953). [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
15. Clinton-Lisell, V., Taylor, T., Carlson, S. E., Davison, M. L., & Seipel, B. (2022). Performance on reading comprehension assessments and college achievement: A meta-analysis. Journal of College Reading and Learning, 52(3), 191-211.
16. Coşkun, E. (2002). Okumanın hayatımızdaki yeri ve okuma sürecinin oluşumu. Türklük Bilimi Araştırmaları Dergisi, (11), 231-243.
17. Çelik, R. N. (2022). Web destekli doğru ve hızlı okumayı geliştirme programının ilkokul öğrencilerinin okuma becerisi üzerindeki etkisi (Tez No. 724668) [Yüksek lisans tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
18. Çiftçi, M. (2019). Dijital hikâyelerin ilkokul ikinci sınıf öğrencilerinin okuma becerileri üzerindeki etkisi (Tez No. 568287) [Yüksek lisans tezi, Aksaray Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
19. Demirbaş Susoy, İ. (2024). Dijital metinlerle yapılan okuma çalışmalarının ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama becerilerine etkisi (Tez No. 908181) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
20. Dinçer, S. (2014). Eğitim bilimlerinde uygulamalı meta-analiz. Pegem Atıf İndeksi, 2014(1), 1-133.
21. Dindaş, S. (2023). Artırılmış gerçeklikle zenginleştirilmiş Türkçe dersi metinlerinin ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin okuma becerilerine etkisi (Tez No. 860568) [Yüksek lisans tezi, Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
22. Düğeroğlu, M. (2022). Elektronik kitaplarla yapılan serbest okuma etkinliklerinin, ilkokul birinci sınıf öğrencilerinin akıcı okuma becerileri ile okuma tutumuna etkisi (Tez No. 764053) [Yüksek lisans tezi, Kırıkkkale Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
23. Elin, L. (2001). Designing and developing multimedia: A practical guide for the producer. Allyn and Bacon.
24. Field, A. P., & Gillett, R. (2010). How to do a meta-analysis. British Journal of Mathematical and Statistical Psychology, 63(3), 665-694. https://doi.org/10.1348/000711010X502733
25. Freina, L. & Ott, M. (2015, April). A literature review on immersive virtual reality in education: State of the art and perspectives. In Proceedings of the International Scientific Conference eLearning and Software for Education (Vol. 1, No. 133, pp. 133-141).
26. Furenes, M. I., Kucirkova, N., & Bus, A. G. (2021). A comparison of children’s reading on paper versus screen: A meta-analysis. Review of Educational Research, 91(4), 483-517.
27. Ghimire, N., & Regmi, S. (2025). ICT access and inequality in global reading achievement: Cross-level interactions and compensatory effects in PISA 2018. Journal of Education and Training Studies, 13(3), 33-52. https://doi.org/10.11114/jets.v13i3.7619
28. Glass, G. V. (1976). Primary, secondary, and meta-analysis of research. Educational Researcher, 5(10), 3-8. https://doi.org/10.2307/1174772
29. Göçmez, A. U. (2024). Harmanlanmış yöntemin ilkokul 3. sınıf öğrencilerinin konuşma becerilerine ve tutumlarına etkisi (Tez No. 891100) [Doktora tezi, Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
30. Güneş, F. (2008). Hızlı okuma ve anlamı yapılandırma. Nobel.
31. Gürol, A., & Yıldız, E. (2015). İlk okuma yazma öğretiminde bilgisayar destekli eğitimin ilkokul birinci sınıf öğrencilerinin ilk okuma yazma becerilerine etkisi. International Journal of Field Education, 1(1), 1-18.
32. Holzinger, A., Baernthaler, M., Pammer, W., Katz, H., Bjelic-Radisic, V., & Ziefle, M. (2011). Investigating paper vs. screen in real-life hospital workflows: Performance contradicts perceived superiority of paper in the user experience. International Journal of Human-Computer Studies, 69(9), 563-570. https://doi.org/10.1016/j.ijhcs.2011.05.002
33. Işık, A., Akosmanoğlu, E., & Bilir, A. (2015). İlköğretim birinci sınıf öğrencilerinin okuma başarısını etkileyen sosyo-kültürel faktörler. İlköğretim Online, 14(4), 1327-1340. https://doi.org/10.17051/io.2015.13811
34. İlhan, P. (2024). Web 2.0 araçlarıyla desteklenen Türkçe derslerinin ilkokul 2. sınıf öğrencilerinin okuma ve yazma becerilerine etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gaziantep Üniversitesi.
35. Johnson, D. (2010). Teaching with authors’ blogs: Connections, collaboration, creativity. Journal of Adolescent & Adult Literacy, 54(3), 172-180. https://doi.org/10.1598/JAAL.54.3.2
36. Johnson, L. F., & Levine, A. H. (2009). Virtual worlds: Inherently immersive, highly social learning spaces. Theory Into Practice, 47(2), 161-170. https://doi.org/10.1080/00405840801992397
37. Kandemir, M. (2023). İlkokul Türkçe dersinde dijital hikâye kullanımının 4. sınıf öğrencilerinin akıcı okuma, okuduğunu anlama ve yazma becerilerine etkisi (Tez No. 813421) [Doktora tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
38. Karaoğlu, A. (2021). Dijital hikâye oluşturmanın ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin akıcı okuma becerilerine etkisi (Tez No. 709747) [Yüksek lisans tezi, Ordu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
39. Karatay, H. (2021). Okuma eğitimi: Kuram ve uygulama. Pegem Akademi.
40. Katrancı, M. ve Uygun, M. (2013). Sınıf öğretmenlerinin Türkçe derslerinde teknoloji kullanımına yönelik görüşleri. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(11), 773-797. https://doi.org/10.14520/adyusbd.460
41. Kim, Y. S. G., Lee, H., & Zuilkowski, S. S. (2020). Impact of literacy interventions on reading skills in low‐ and middle‐income countries: A meta‐analysis. Child Development, 91(2), 638-660.
42. Kong, Y., Seo, Y. S., & Zhai, L. (2018). Comparison of reading performance on screen and on paper: A meta-analysis. Computers & Education, 123, 138-149.
43. Kretzschmar, F., Pleimling, D., Hosemann, J., Füssel, S., Bornkessel-Schlesewsky, I. & Schlesewsky, M. (2013). Subjective impressions do not mirror online reading effort: Concurrent EEG-eyetracking evidence from the reading of books and digital media. PLoS ONE, 8(2), e56178. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0056178
44. Lipsey, M. W., & Wilson, D. B. (2001). Practical meta-analysis. Sage.
45. McDermott, P., & Gormley, K. A. (2015). Teachers’ use of technology in elementary reading lessons. Reading Psychology, 37(1), 121-146. https://doi.org/10.1080/02702711.2015.1009592
46. Mentari, R. P., Tuanaya, R., & Albrecht, M. (2023). Correlation of reading comprehension skill and ability to solve mathematics story questions of students in Indonesia: A meta-analysis. Matematika dan Pembelajaran, 11(2), 154-168.
47. Ocal, T., Durgunoglu, A., & Twite, L. (2022). Reading from screen vs reading from paper: Does it really matter? Journal of College Reading and Learning, 52(2), 130-148.
48. Oxley, E., & McGeown, S. (2023). Reading for pleasure practices in school: Children’s perspectives and experiences. Educational Research, 65(3), 375-391.
49. Picton, I. (2018). Teachers’ use of technology to support literacy in 2018 (National Literacy Trust Research Report). National Literacy Trust.
50. Pigott, T. (2012). Advances in meta-analysis. Springer.
51. Roussou, M. (2004). Learning by doing and learning through play: An exploration of interactivity in virtual environments for children. Computers in Entertainment (CIE), 2(1), 1–23. https://doi.org/10.1145/973801.973818
52. Sarı, S. (2024). Akıcı okuma stratejilerinin okuma güçlüğü yaşayan ortaokul öğrencilerinin okuma ve anlama becerilerine etkisi (Tez No. 870259) [Yüksek lisans tezi, Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
53. Satılmış, A. (2021). Okuma güçlüğü olan öğrencilerde akıcı okuma stratejilerinin etkisi (Tez No. 694867) [Yüksek lisans tezi, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
54. Schwabe, A., Lind, F., Kosch, L., & Boomgaarden, H. G. (2022). No negative effects of reading on screen on comprehension of narrative texts compared to print: A meta-analysis. Media Psychology, 25(6), 779-796.
55. Şen, S., & Yıldırım, İ. (2020). CMA ile meta-analiz uygulamaları. Anı.
56. Şentürk Leylek, B. (2018). İlkokul üçüncü sınıf öğrencilerinin okuma becerilerinin gelişiminde ve okumaya yönelik tutumlarında dijital hikayelerin etkisi (Tez No. 534932) [Doktora tezi, Uludağ Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
57. Toste, J. R., Didion, L., Peng, P., Filderman, M. J., & McClelland, A. M. (2020). A meta-analytic review of the relations between motivation and reading achievement for K-12 students. Review of Educational Research, 90(3), 420-456.
58. Yavuz, A. (2022). Öğretim elemanlarının eğitim ortamlarında teknoloji kullanıma ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Anatolian Turk Education Journal, 4(1), 45-57.
59. Yıldız, S. (2010). İlkokuma yazma öğretiminde çoklu ortam uygulamalarının okuma becerisi üzerine etkililiği. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(21), 31-63.
60. Yükseltürk, E., & Top, E. (2013). Web 2.0 teknolojilerinin öğretmen eğitiminde kullanımı. K. Çağıltay & Y. Göktaş (Ed.), Öğretim teknolojilerinin temeller: Teoriler, araştırmalar, eğilimler (pp. 665-680). Pegem Akademi.