Ders Dışı Etkinlik Uygulamalarının Ortaokul Öğrencilerinin Türkçe Dersi Etkinliklerine Yönelik Tutumlarına Etkisi

Öz

Ders dışı etkinliklerin ortaokul öğrencilerinin Türkçe dersi etkinliklerine yönelik tutumlarına etkisini incelemeyi amaçlayan bu araştırmanın örneklem grubunu, 6. sınıfta öğrenim gören 29 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışmada karma yöntem kullanılmış; nicel boyut ön test–son test deseniyle, nitel boyut ise görüşme tekniğiyle yürütülmüştür. Araştırmanın nicel verilerini toplamak amacıyla, Çerçi ve Derman (2016) tarafından geliştirilen “Türkçe Dersi Etkinliklerine Yönelik Tutum Ölçeği” 6. sınıf öğrencilerine ön test olarak uygulanmıştır. Ardından 6. sınıf Türkçe ders kitabında yer alan dört metinle ilişkili ve araştırmacı tarafından tasarlanan sekiz ders dışı etkinlik gerçekleştirilmiştir. Bu etkinliklerin metinlerle ve ilgili öğrenme çıktılarıyla uyumlu olmasına özen gösterilmiştir. Uygulamaların tamamlanmasının ardından tutum ölçeği son test olarak yeniden uygulanmış; elde edilen tutum puanları cinsiyet, anne ve baba eğitim durumu, evde kitaplık bulunması, öğrencinin kendine ait odasının olması ve ailenin gelir durumu değişkenlerine göre analiz edilmiştir. Ayrıca örneklem grubuyla görüşmeler yapılmıştır. Verilerin analizi sonucunda, öğrencilerin Türkçe dersi etkinliklerine yönelik tutum düzeylerinin arttığı belirlenmiştir. Genel tutum puanındaki artışın cinsiyet, evde kitaplık bulunması, kendine ait odaya sahip olma ile anne ve baba eğitim durumu değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık göstermediği; ancak ailenin gelir durumuna göre farklılaştığı tespit edilmiştir. Görüşme bulguları da öğrencilerin Türkçe dersi etkinliklerine yönelik ilgilerinin arttığını desteklemektedir. Araştırma bulgularından hareketle konuya ilişkin çeşitli öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Ders dışı etkinlik
• ortaokul
• tutum
• Türkçe dersi etkinlikleri

The Effect of Extracurricular Activities on Middle School Students' Attitudes Toward Turkish Language Course Activities

Öz

This study examined the effect of extracurricular activities on lower secondary school students’ attitudes toward Turkish language class activities using a sample of 29 sixth-grade students. A mixed-method research design was employed, in which the quantitative dimension followed a pretest-posttest design, and the qualitative dimension was conducted using interview techniques. To collect quantitative data, the ‘Attitude Scale Toward Turkish Course Activities’, developed by Çerçi and Derman (2016), was administered to the students as a pretest. Subsequently, eight extracurricular activities designed by the researcher and aligned with the four texts in a sixth-grade Turkish textbook were implemented. Great care was taken to ensure that these activities were compatible with the texts and relevant learning outcomes. Following the implementation, the attitude scale was re-administered as a post-test. The obtained attitude scores were analyzed based on variables such as gender, parental education level, presence of a home library, having a private room, and family income. Interviews were also conducted with the sample group. The data analysis revealed an increase in students’ attitudes toward Turkish course activities. The increase in general attitude scores did not differ significantly according to gender, the presence of a home library, having a private room, or parental education level; however, it varied significantly based on family income. The interview findings also supported an increase in students’ interest in Turkish course activities. Based on these findings, various suggestions regarding this subject were proposed.

Anahtar Kelimeler

• Attitude
• extracurricular activity
• secondary school
• Turkish language course activities

Kaynakça

1. Akçam, A. (2019). Ortaokul öğrencilerinin iletişim becerileri ve Türkçe dersine yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Tez No. 551648) [Yüksek lisans tezi, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
2. Akçam, A., & Türkyılmaz, M. (2020). Ortaokul öğrencilerinin Türkçe dersine yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. International Journal of Language Academy, 8(4), 51–67. https://doi.org/10.29228/ijla.45155
3. Akçay, A., & Şahin, A. (2012). Webquest (web macerası) öğrenme yönteminin Türkçe dersindeki akademik başarı ve tutuma etkisi. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 2(2), 33–45. https://izlik.org/JA28BC85GK
4. Akın, E. (2016). Ortaokul öğrencilerinin okuma alışkanlığı ve yazma tutumları ile Türkçe dersi akademik başarıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Akademik Bakış Dergisi, 54, 469-483. https://izlik.org/JA84AM25JM
5. Akkaya, N. (2011). İlköğretim 6. sınıf Türkçe dersinde yaratıcı yazma yaklaşımının Türkçe dersine yönelik tutuma etkisi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 30, 311-319. https://izlik.org/JA98CA54WH
6. Akyüz, E. (2021). Türkçe eğitiminde okul dışı uygulamalar: Bir eğitim durumu örneği. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 9(1), 33-41. https://doi.org/10.29228/ijlet.50043
7. Arslan, A., Şahin, A., Şahin, E., & Akçay, A. (2011). Yaratıcı drama yönteminin ilköğretim 6. sınıf öğrencilerinin Türkçe dersi tutumlarına etkisi. Millî Eğitim, 190, 234-247. https://izlik.org/JA34LH52PL
8. Aslan, A., & Kayhan, S. (2025). Türkçe öğretiminde mekânsal çeşitlilik: Türkçe öğretmenlerinin okul dışı öğrenme ortamlarına yönelik görüşleri. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 13(4), 829-858. https://doi.org/10.16916/aded.1721429

9. Atatekin, D., İstanbullu, A., & Korkmaz, Ö. (2023). Türkçe dersinde dijital hikâye kullanımının öğrencilerin başarılarına ve tutumlarına etkisi. Trakya Eğitim Dergisi, 13(2), 1298-1313. https://doi.org/10.24315/tred.1141219
10. Ateş, M. (2008). İlköğretim ikinci kademe öğrencilerinin okuduğunu anlama düzeyleri ile Türkçe dersine karşı tutumları ve akademik başarıları arasındaki ilişki (Tez No. 235252) [Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
11. Aytaç, A., & Kaygısız, N. (2019). Lise öğrencilerinin okumaya ilişkin tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 8(4), 2240–2255. https://izlik.org/JA33TF46CM
12. Babadoğan, C. (1990). Ev ödevlerinin eğitim programı içindeki yeri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 1-23. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000783
13. Bağcı, H., & İpekci, İ. E. (2016). Ortaokul öğrencilerinin Türkçe dersine yönelik tutumlarının çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Journal of Turkish Studies, 11(3), 405–422. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.9348
14. Bağcı, H., & Keleş, S. (2022). 5 E öğrenme modeline göre düzenlenen yazma etkinliklerinin 8. sınıf öğrencilerinin yazma tutum ve eğilimlerine etkisi. International Journal of Languages Education, 10(4), 103–116. https://doi.org/10.29228/ijlet.66945
15. Bakar, F., Avan, Ç., Aydınlı, B., Şeker, F., & Turgut, B. (2021). Okul dışı öğrenme ortamı olarak doğa eğitiminin çevre bilgisi ve tutumu üzerine etkisi. Akademia Doğa ve İnsan Bilimleri Dergisi, 7(1), 1-18. https://izlik.org/JA99FM46XS
16. Başkan, A. (2017). Türkçe öğretmeni adaylarının okumaya yönelik tutumları. Journal of Social And Humanities Sciences Research (JSHSR), 4(14), 1717–1723. https://doi.org/10.26450/jshsr.263
17. Bayburtlu, Y. S. (2020). Okul dışı öğrenme ortamlarının Türkçe dersi ünitelendirilmiş yıllık planlarına yansımaları. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 9(5), 3835–3852. https://doi.org/10.15869/itobiad.741245
18. Bıyıklı, C. (2014). Ortaokul öğrencilerinin Türkçe dersine yönelik tutumları ve akademik benlik kavramları. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 27(1), 231–254. https://doi.org/10.19171/uuefd.21464
19. Binbaşıoğlu, C. (2000). Okulda ders dışı etkinlikler. Millî Eğitim Bakanlığı.
20. Bolat, Y., & Köroğlu, M. (2022). Türkçe ve Türk dili edebiyatı öğretiminde okul dışı öğrenmenin farklı değişkenlerle incelenmesi: Öğretmenler üzerine bir araştırma. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 31, 94–107. https://doi.org/10.29000/rumelide.1220429
21. Bölükbaş, F. (2010). İlköğretim öğrencilerinin Türkçe dersine yönelik tutumlarının başarı-cinsiyet-ailenin eğitim düzeyi bağlamında değerlendirilmesi. Turkish Studies, 5(3), 905–919. https://www.ajindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423934594.pdf
22. Büyüköztürk, Ş. (2014). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (20. Baskı). Pegem Akademi.
23. Büyüköztürk, Ş., Çokluk, Ö., & Köklü, N. (2014). Sosyal bilimler için istatistik (15. Baskı). Pegem Akademi.
24. Can, E., & Topçuoğlu Ünal, F. (2018). Eğitim bilişim ağı kullanımının (EBA) ortaokul öğrencilerinin Türkçe dersine yönelik tutumlarına etkisi. Estüdam Eğitim Dergisi, 3(1), 61–68. https://izlik.org/JA36JK43CH
25. Ciğerci, F. M., & Gültekin, M. (2019). Dijital hikâyelerin dinlemeye yönelik tutuma etkisi. Harran Education Journal, 4(2), 45–73. https://doi.org/10.22596/2019.0402.45.73
26. Cin Şeker, Z. (2019). Examination of attitudes of secondary school students towards Turkish course activities. European Journal of Education Studies, 6(3), 64–78. https://doi.org/10.5281/zenodo.3242723
27. Çayır, M. (2021). Oyunlaştırma yaklaşımının Türkçe dersi okuma ve yazma becerilerine yönelik tutum ve akademik başarıya etkisi (Tez No. 670052) [Yüksek lisans tezi, Amasya Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
28. Çerçi, A., & Derman, S. (2016). Türkçe dersi etkinliklerine yönelik tutum ölçeği geliştirilmesi geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 4(4), 461–473. https://doi.org/10.16916/aded.267380
29. Çıldır, B. (2016). Müzede eğitim etkinliklerinin öğrencilerin yazma becerilerine etkisi (Tez No. 456683) [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
30. Çıldır, B. (2018). Müzede eğitim etkinliklerinin öğrencilerin yazma becerilerine etkisi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 51(3), 19–43. https://doi.org/10.30964/auebfd.408943
31. Çilenti, K. (1991). Eğitim teknolojisi ve öğretim. Kadıoğlu Matbaası.
32. Demir, C., & Yapıcı, M. (2007). Anadili olarak Türkçenin öğretimi ve sorunları. Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 177–192. https://www.ajindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423867236.pdf
33. Deniz, S., & Tuna, S. (2006). İlköğretim öğrencilerinin Türkçe dersine yönelik tutumları: Köyceğiz örneklemi. Millî Eğitim, 34(170). https://izlik.org/JA73MS46JB
34. Epçaçan, C., & Nas, M. H. (2018). Sosyo-ekonomik faktörlerin ortaokul öğrencilerinin Türkçe dersine yönelik tutumları üzerindeki etkisi. The Journal of Academic Social Science Studies, 7(71), 13–26. https://doi.org/10.9761/JASSS7880
35. Ergin, D. Y. (1995). Ölçeklerde geçerlik ve güvenirlik. M.Ü. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, (7), 125-148. https://izlik.org/JA42LN86HW
36. Festus, A. B. (2013). Activity-based learning strategies in the mathematics classrooms. Journal of Education and Practice, 4(13), 8–15.
37. Kanatlı, F., & Çekici, Y. E. (2021). Dil-kültür ilişkisini 21. yüzyılda yeniden düşünmek. H. E. Çocuk & T. Soysal (Ed.), 21. yüzyıl becerileri ve Türkçe eğitimi içinde (ss. 107-121). Nobel Yayıncılık.
38. Kara, Ö. T. (2016). Views of Turkish teachers on extracurricular activities at secondary schools. Acta Didactica Napocensia, 9(4), 1–14. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1132904.pdf
39. Karatay, H., & Kükrer, M. (2025). 7E öğretim modelinin okuma, yazma becerilerine ve Türkçe dersine yönelik tutuma etkisi. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 13(1), 51–69. https://doi.org/10.35233/oyea.1603222
40. Kaya, A. İ., Arslantaş, H. İ., & Şimşek, N. (2009). İlköğretim öğrencilerinin Türkçe dersine karşı tutumlarının değerlendirilmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 8(30), 376–387. https://izlik.org/JA57AY95PG
41. Kilmen, S. (2024). Eğitim araştırmacıları için SPSS uygulamalı istatistik (5. Baskı). Anı.
42. Koçak, S. (2024). Görüşme. Ö. Baş & B. Gök (Ed.), Nitel araştırma pratikleri: Eğitimciler için içinde (1. baskı, ss. 247-262). Pegem Akademi.
43. Maden, S. (2011). Rol kartlarının konuşma eğitimindeki başarı ve tutum üzerine etkisi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(2), 23-38. https://izlik.org/JA73PD52LE
44. Maden, S. (2012). Temel dil becerilerinin eğitimi açısından ders dışı (informal) etkinliklere yönelik öğretmen ve öğrenci tercihleri. Millî Eğitim, 196, 36-55. https://izlik.org/JA23ZG28RZ
45. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage.
46. Noreen, R., & Rana, A. M. K. (2019). Active-based teaching versus traditional method of teaching in mathematics at elemantary level. Bulletin of Education and Research, 41(2), 145–159. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1229426.pdf
47. Oğuzkan, A. F. (1974). Eğitim terimleri sözlüğü. Türk Dil Kurumu.
48. Okur, A., & Özsoy, Y. (2013). Üstün zekalı öğrencilerin Türkçe dersine yönelik tutumlarının incelenmesi: Bartın bilsem örneği. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 9(3), 254-264. https://izlik.org/JA55DX63PU
49. Öncül, R. (2000). Eğitim ve eğitim bilimleri sözlüğü. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
50. Özbay, M. (2006). Türkçe özel öğretim yöntemleri II. Öncü Yayınları.
51. Özdemir, S., & Şerbetçi, H. N. (2018). İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin okumaya yönelik tutumları (Bartın örneklemi). İlköğretim Online, 17(4), 2110-2123. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2019.506973
52. Sarıkaya, B. (2019). Eğitsel oyunların 8. sınıf öğrencilerinin Türkçe dersine yönelik tutumlarına ve yazma kaygılarına etkisi. International Journal of Languages’ Education, 7(1), 82-100. https://doi.org/10.18298/ijlet.3243
53. Savaş, S. (2014). İlköğretim 7. sınıf Türkçe derslerinde mizah kullanımının derse yönelik öğrenci tutumuna etkisi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 2(1), 73–88. https://doi.org/10.16916/aded.62181
54. Savaş, S. (2015). Ortaokul 7. sınıf Türkçe derslerinde probleme dayalı öğrenmenin derse yönelik öğrenci tutumuna etkisi. Karaelmas Journal of Educational Sciences, 3, 165-177. https://izlik.org/JA46DB98TX
55. Schwarz, B. B., & Linchevski, L. (2007). The role of task design and argumentation in cognitive development during peer interaction: The case of proportional reasoning. Learning and Instruction, 17(5), 510-531. https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2007.09.009
56. Senemoğlu, N. (2018). Gelişim, öğrenme ve öğretim-kuramdan uygulamaya (25. baskı). Anı.
57. Sönmez, V., & Alacapınar, F. G. (2019). Örneklendirilmiş bilimsel araştırma yöntemleri. Anı.
58. Stearns, E., & Glennie, E. J. (2010). Opportunities to participate: Extracurricular activities’ distribution across and academic correlates in high schools. Social Science Research, 39(2), 296–309. https://doi.org/10.1016/j.ssresearch.2009.08.001
59. Suparno, Wena, M., Sugandi, M., & Pribadi. (2019). The effectiveness of activity-based learning to improve students self-directedness in learning. Advances in Social Science, Education and Humanities Research, 242, 30-35. https://doi.org/10.2991/icovet-18.2019.8
60. Susar Kırmızı, F., & Beydemir, A. (2012). İlköğretim 5. sınıf Türkçe dersinde yaratıcı yazma yaklaşımının yazmaya yönelik tutumlara etkisi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 13(3), 319–337. https://izlik.org/JA64UT85NS
61. Şahin, S. (2023). Sosyal bilimlerde araştırma kavramlar, yöntemler, veri analizi, yayım ve etik (1. baskı). Pegem Akademi.
62. Türkel, A. (2011). Yaratıcı dramanın yaratıcı yazma başarısına ve yazmaya karşı tutuma etkisi (ilköğretim 8. sınıf) (Tez No. 330136) [Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
63. Ustabulut, M. Y. (2021). Türkçe öğretmeni adaylarının okul dışı öğrenme ile ilgili görüşleri. Mavi Atlas, 9(1), 232-249. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.859615
64. Ünsal, F. (2019). Türkçe derslerinde rol alma modeli ile hazırlanan etkinliklerin öğrencilerin konuşma tutum ve kaygılarına etkisi (Tez No. 586596) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
65. Vural, H., & Yıldız, H. (2025). Ortaokul öğrencilerinin Türkçe dersine yönelik tutumlarını yordayan değişkenlerin incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(1), 250–282. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2025..-1435530
66. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.
67. Yılmaz, G., & Özden, M. (2022). Dijital öykü kullanımının öğrencilerin konuşma becerisi tutum ve motivasyonuna etkisi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (31), 197-208. https://doi.org/10.29000/rumelide.1220518
68. Yücelşen, N., Akaslan, N., Topal, D., & Genç, A. (2024). Okul dışı öğrenme ortamlarında Türkçe eğitimi: Sanal müze örneği. Medeniyet Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(2), 52-70. https://izlik.org/JA32DS52DM