Empati Düzeylerine Göre Ortaokul Öğrencilerinin Açık Uçlu Sorulardaki Okuduğunu Anlama Performanslarının İncelenmesi

Öz

Bu çalışmada ortaokul beşinci sınıf öğrencilerinin empati düzeylerine göre açık uçlu sorulardaki okuduğunu anlama performanslarının incelenmesi amaçlanmıştır. İlişkisel tarama desenindeki çalışma, 2025-2026 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde Sivas’taki üç ortaokulda öğrenim gören 176 beşinci sınıf öğrencisiyle yürütülmüştür. Veriler, KA-Sİ Empatik Eğilim Ölçeği-Çocuk Formu (Kaya ve Siyez, 2010) ve araştırmacılar tarafından geliştirilen açık uçlu okuduğunu anlama testiyle toplanmıştır. PIRLS ve NAEP çerçevelerindeki bilişsel süreçlere göre geliştirilen test maddelerine verilen yanıtlar dereceli puanlama anahtarıyla puanlanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, Welch Tek Yönlü ANOVA, Games-Howell post hoc testi ve duyarlılık analizi olarak bootstrap regresyon kullanılmıştır. Okuduğunu anlama puanları toplam empati, F(2, 99.07) = 8.74, p < .001, yaklaşık ηₚ²= .150; duygusal empati, F(2, 108.94) = 7.59, p = .001, yaklaşık ηₚ² = .122; ve bilişsel empati düzeylerine göre, F(2, 106.94) = 8.77, p < .001, yaklaşık ηₚ²= .141, anlamlı biçimde farklılaşmıştır. Duygusal empatide düşük grup orta ve yüksek gruplardan daha düşük performans gösterirken orta ve yüksek gruplar benzer performans göstermiştir. Bilişsel empatide ise yüksek grup düşük ve orta gruplardan daha yüksek performans göstermiştir. Empati düzeyi yükseldikçe tam doğru ve uzak doğru kategorilerindeki yanıtların daha sık görüldüğü gözlenmiştir. Bulgular, okuduğunu anlamanın değerlendirilmesinde bilişsel becerilerin yanı sıra empatiyle ilişkili duyuşsal ve sosyal bilişsel özelliklerin de dikkate alınabileceğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Okuduğunu anlama
• empati
• açık uçlu soru
• dereceli puanlama anahtarı
• bilişsel empati
• duygusal empati

Examining Middle School Students' Reading Comprehension Performance on Open-Ended Questions Across Empathy Levels

Öz

This study examined fifth-grade middle school students’ reading comprehension performance on open-ended questions across empathy levels. Using a correlational survey design, the study was conducted with 176 fifth-grade students from three different middle schools in Sivas, Türkiye during the spring semester of the 2025-2026 academic year. Data were collected using the KA-SI Empathic Tendency Scale-Child Form (Kaya & Siyez, 2010) and a researcher-developed open-ended reading comprehension test. The test items were developed based on the cognitive processes specified in the PIRLS and NAEP frameworks, and students’ responses were scored using a graded scoring rubric. Data were analyzed using descriptive statistics, Welch’s one-way ANOVA, the Games-Howell post hoc test, and bootstrap regression as a sensitivity analysis. Reading comprehension scores differed significantly across total empathy, F(2, 99.07) = 8.74, p < .001, approximate ηₚ²= .150; affective empathy, F(2, 108.94) = 7.59, p = .001, approximate ηₚ²= .122; and cognitive empathy levels, F(2, 106.94) = 8.77, p < .001, approximate ηₚ²= .141. For affective empathy, the low group performed below the moderate and high groups, whereas the moderate and high groups showed similar performance. For cognitive empathy, the high group performed above both the low and moderate groups. As empathy levels increased, fully correct and partially correct responses were observed more frequently. The findings suggest that, alongside cognitive skills, affective and social-cognitive characteristics related to empathy may be considered in the assessment of reading comprehension.

Anahtar Kelimeler

• Reading comprehension
• empathy
• open-ended question
• graded scoring rubric
• cognitive empathy
• affective empathy

Kaynakça

1. Akyol, H. (2006). Türkçe ilk okuma yazma öğretimi. Pegem Akademi.
2. Allen, K. D., & Hancock, T. E. (2008). Reading comprehension improvement with individualized cognitive profiles and metacognition. Literacy Research and Instruction, 47(2), 124–139. https://doi.org/10.1080/19388070801938320
3. Alpayar, Ç., & Altuntaş Gürsoy, İ. (2021). The mediating role of test anxiety and cooperation in the relationship between motivation and reading comprehension. Elementary Education Online, 20(1), 381-396. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2021.01.035
4. Alpert, H. (1955). The relationship of empathy to reading comprehension in selected content fields [Unpublished doctoral dissertation]. University of Florida. https://ufdcimages.uflib.ufl.edu/AA/00/03/96/96/00001/relationshipofem00alpe.pdf
5. American Educational Research Association, American Psychological Association, & National Council on Measurement in Education. (2014). Standards for educational and psychological testing. American Educational Research Association.
6. Baker, L., & Wigfield, A. (1999). Dimensions of children’s motivation for reading and their relations to reading activity and reading achievement. Reading Research Quarterly, 34(4), 452–477. http://www.jstor.org/stable/748216
7. Baraldi, A. N., & Enders, C. K. (2010). An introduction to modern missing data analyses. Journal of School Psychology, 48(1), 5–37. https://doi.org/10.1016/j.jsp.2009.10.001
8. Bourg, T., Risden, K., Thompson, S., & Davis, E. C. (1993). The effects of an empathy-building strategy on 6th graders' causal inferencing in narrative text comprehension. Poetics, 22(2), 117-133. https://doi.org/10.1016/0304-422X(93)90024-B

9. Çetinkaya, G. (2010). Türkçe metinlerin okunabilirlik düzeylerinin tanımlanması ve sınıflandırılması (Tez No. 265580) [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
10. Chuang, Y. C., & Cheng, K. H. (2023). Literary reading by virtual reality: The role of empathy in behavioral intention and reading comprehension. Journal of Educational Media & Library Sciences, 60(1), 77-111. https://doi.org/10.6120/JoEMLS.202303_60(1).0032.RS.CM
11. Cohen, J. (1988). Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum. https://doi.org/10.4324/9780203771587
12. Cortina, J. M. (1993). What is coefficient alpha? An examination of theory and applications. Journal of Applied Psychology, 78(1), 98–104. https://doi.org/10.1037/0021-9010.78.1.98
13. Crocker, L., & Algina, J. (1986). Introduction to classical and modern test theory. Holt, Rinehart and Winston.
14. Davis, M. H. (1983). Measuring individual differences in empathy: Evidence for a multidimensional approach. Journal of Personality and Social Psychology, 44(1), 113–126. https://doi.org/10.1037/0022-3514.44.1.113
15. Dökmen, Ü. (2005). İletişim çatışmaları ve empati. Sistem Yayıncılık.
16. Faul, F., Erdfelder, E., Lang, A.-G., & Buchner, A. (2007). G*Power 3: A flexible statistical power analysis program for the social, behavioral, and biomedical sciences. Behavior Research Methods, 39, 175–191. https://doi.org/10.3758/BF03193146
17. Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS Statistics (5th ed.). Sage.
18. Games, P. A., & Howell, J. F. (1976). Pairwise multiple comparison procedures with unequal n’s and/or variances: A Monte Carlo study. Journal of Educational Statistics, 1(2), 113–125. https://doi.org/10.2307/1164979
19. Göktürk, A. (1989). Sözün ötesi: Yazılar. İnkılâp Yayınları.
20. Göktürk, A. (2002). Okuma uğraşı. Yapı Kredi Yayınları.
21. Guarisco, M. S., Brooks, C., & Freeman, L. M. (2017). Reading books and reading minds: Differential effects of Wonder and The Crossover on empathy and theory of mind. Study and Scrutiny: Research on Young Adult Literature, 2(2), 24-54. https://doi.org/10.15763/issn.2376-5275.2017.3.1.24-54
22. Gygax, P., Tapiero, I., & Carruzzo, E. (2007). Emotion inferences during reading comprehension: What evidence can the self-pace reading paradigm provide? Discourse Processes, 44(1), 33-50. https://doi.org/10.1080/01638530701285564
23. Han, Y., Jiang, S., Liu, X., & Li, J. (2025). Enhancing elementary education: The impact of empathetic questioning in dialogic reading on comprehension and engagement. Reading Research Quarterly, 60(3), https://doi.org/10.1002/rrq.70033.
24. Hayes, A. F., & Krippendorff, K. (2007). Answering the call for a standard reliability measure for coding data. Communication Methods and Measures, 1(1), 77–89. https://doi.org/10.1080/19312450709336664
25. Hoenig, J. M., & Heisey, D. M. (2001). The abuse of power: The pervasive fallacy of power calculations for data analysis. The American Statistician, 55(1), 19–24. https://doi.org/10.1198/000313001300339897
26. Kane, M. T. (2013). Validating the interpretations and uses of test scores. Journal of Educational Measurement, 50(1), 1–73. https://doi.org/10.1111/jedm.12000
27. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi (23. Baskı). Nobel Yayınları.
28. Kaya, A., & Siyez, D. M. (2010). KA-Sİ çocuk ve ergenler için empatik eğilim ölçeği: Geliştirilmesi geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitim ve Bilim, 35(156). https://doi.org/10.15390/ES.2010.865
29. Kintsch, W., & van Dijk, T. A. (1978). Toward a model of text comprehension and production. Psychological Review, 85(5), 363–394. https://doi.org/10.1037/0033-295X.85.5.363
30. Krippendorff, K. (2004). Content analysis: An introduction to its methodology (2nd ed.). Sage.
31. Kula-Kartal, S. (2024). Okuduğu Anlama için Tanımlanmış Bilişsel Düzeyler Nelerdir? Geniş Ölçekli Ölçme Uygulamalarının Okuduğunu Anlama Çerçevelerine Dayalı Bir İnceleme. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 12(4), 958-970. https://doi.org/10.16916/aded.1524131
32. Kutlu, Ö., Altıntaş, Ö., Özyeter, N. T., Alpayar, Ç., & Kula-Kartal, S. (2019). Okuduğunu anlama becerisinin ölçülmesi ve değerlendirilmesi. Ankara Üniversitesi Yayınları.
33. Lakens, D. (2013). Calculating and reporting effect sizes to facilitate cumulative science: A practical primer for t-tests and ANOVAs. Frontiers in Psychology, 4, Article 863. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2013.00863
34. Little, R. J. A. (1988). A test of missing completely at random for multivariate data with missing values. Journal of the American Statistical Association, 83(404), 1198-1202. https://doi.org/10.1080/01621459.1988.10478722
35. Lombard, M., Snyder-Duch, J., & Bracken, C. C. (2002). Content analysis in mass communication: Assessment and reporting of intercoder reliability. Human Communication Research, 28(4), 587–604. https://doi.org/10.1111/j.1468-2958.2002.tb00826.x
36. MacCallum, R. C., Zhang, S., Preacher, K. J., & Rucker, D. D. (2002). On the practice of dichotomization of quantitative variables. Psychological Methods, 7(1), 19–40. https://doi.org/10.1037/1082-989X.7.1.19
37. Miall, D. S., & Kuiken, D. (2002). A feeling for fiction: Becoming what we behold. Poetics, 30(4), 221-241. https://doi.org/10.1016/S0304-422X(02)00011-6
38. Millî Eğitim Bakanlığı (2003). PIRLS 2001 uluslararası okuma becerilerinde gelişim projesi: Ulusal rapor. Eğitimi Araştırma ve Geliştirme Dairesi Başkanlığı.
39. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı (5, 6, 7 ve 8. sınıflar): Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. Erişim adresi: https://tymm.meb.gov.tr/ogretim-programlari/ders/ortaokul-turkce-dersi?
40. Mullis, I. V. S., & Martin, M. O. (Eds.). (2019). PIRLS 2021 assessment frameworks. TIMSS & PIRLS International Study Center, Boston College. https://timssandpirls.bc.edu/pirls2021/frameworks/
41. Mullis, I. V. S., & Martin, M. O. (Eds.). (2015). PIRLS 2016 assessment framework (2nd ed.). TIMSS & PIRLS International Study Center, Boston College. https://timssandpirls.bc.edu/pirls2016/framework.html
42. Mullis, I. V. S., Martin, M. O., Kennedy, A. M., Trong, K. L., & Sainsbury, M. (2009). PIRLS 2011 assessment framework. TIMSS & PIRLS International Study Center, Boston College. https://timssandpirls.bc.edu/pirls2011/framework.html
43. National Assessment Governing Board. (2019). Reading framework for the 2019 National Assessment of Educational Progress. U.S. Department of Education. Retrieved from: https://www.nagb.gov/content/dam/nagb/en/documents/publications/frameworks/reading/2019-reading-framework.pdf
44. Özbek, M. (2005). İnsan İlişkilerinde Empatinin Yeri ve Önemi. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 49, 567-587. https://izlik.org/JA46PN99JS
45. Perugini, M., Gallucci, M., & Costantini, G. (2018). A practical primer to power analysis for simple experimental designs. International Review of Social Psychology, 31(1), Article 20. https://doi.org/10.5334/irsp.181
46. Rafiee Moghadam, N., Haddad Narafshan, M., & Anjomshoa, L. (2022). Education for sustainable development: Effects of sustainability education on English language learners' empathy and reading comprehension. The Journal of Environmental Education, 53(5), 280-289. https://doi.org/10.1080/00958964.2022.2107605
47. Rand Reading Study Group. (2002). Reading for understanding: toward an R&D program in reading comprehension. Rand Education. https://www.rand.org/pubs/monograph_reports/MR1465.html
48. Royston, P., Altman, D. G., & Sauerbrei, W. (2006). Dichotomizing continuous predictors in multiple regression: A bad idea. Statistics in Medicine, 25(1), 127–141. https://doi.org/10.1002/sim.2331
49. Roza, S. A., & Guimarães, S. R. K. (2022). The relationship between reading and empathy: An integrative literature review. Psicologia: Teoria e Prática, 24(2), https://doi.org/10.5935/1980-6906/eptppe14051.en.
50. Sever, S. (2004). Türkçe öğretimi ve tam öğrenme. Anı Yayıncılık.
51. Sijtsma, K. (2009). On the use, the misuse, and the very limited usefulness of Cronbach’s alpha. Psychometrika, 74(1), 107-120. https://doi.org/10.1007/s11336-008-9101-0
52. Soysal, S. (2023). Çok boyutlu test yapılarında alfa, tabakalı alfa ve omega güvenirlik katsayılarının karşılaştırılması. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 213–236. https://doi.org/10.38151/akef.2023.51
53. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics (7th ed.). Pearson.
54. Turhan, O., & Karaca Turhan, F. (2021). Edebiyat ve Duygular: Öyküleyici Metinleri Anlamada Duyguların Rolü. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(2), 275-294. https://doi.org/10.16916/aded.741101
55. Wenren, S., Ding, W., Wang, Z., Xia, Y., Xie, R., & Li, W. (2024). Reciprocal effects between reading comprehension and emotional cognitive ability. Learning and Individual Differences, 109, Article 102398. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2023.102398
56. Wimmer, L., Currie, G., Friend, S., Wittwer, J., & Ferguson, H. J. (2024). Cognitive effects and correlates of reading fiction: Two preregistered multilevel meta-analyses. Journal of Experimental Psychology: General, 153(6), 1464-1488. https://doi.org/10.1037/xge0001583
57. Yıldırım, K. (2012). Öğretmenlerin öğrencilerin okuduğunu anlama becerilerini değerlendirmede kullanabilecekleri bir sistem: Barrett Taksonomisi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(18), 45-58. https://izlik.org/JA43PR76RH
58. Yılmaz, S. (2019). Empatik okumanın ortaokul 7. sınıf öğrencilerinde okuduğunu anlama düzeyine etkisi (Tez No. 568069) [Yüksek lisans tezi, Uşak Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.