An Investigation of the Texts in Turkish Language Course Books in Terms of Developing Self-Regulation and Self-Awareness Behaviors

Öz

This study employed a document review, a qualitative research method, to explore vicarious experiences aimed at improving students’ self-regulation and self-awareness behaviors in texts from secondary school Turkish language course books. The documents analyzed in this study included 160 texts in secondary school Turkish language course books (for the 5th, 6th, 7th, and 8th grades) recommended by the Board of Education for the 2023-2024 academic year. This study conducted a content analysis of these listening and extensive reading texts. It identified a total of 103 self-awareness and 135 self-regulation behaviors in the 4th-grade course books. By grade level, self-regulation behaviors were most prevalent in the 7th-grade Turkish course books (f=42), followed by 6th grade (f=35), 5th grade (f=34), and 8th grade (f=24), respectively. Also, self-awareness behaviors were most prevalent in the 7th-grade books (f=42), followed by 6th grade (f=25), 5th grade (f=19), and 8th grade (f=17). By text type, self-regulation behaviors were most prevalent in narrative texts (f=81), followed by informative texts (f=44), and poetry texts (f=10). Likewise, self-awareness behaviors were most frequent in narrative texts (f=60), informative texts (f=28), and poetry texts (f=15). The findings indicated that self-regulation behaviors were most prevalent in the 7th-grade Turkish course books, followed by the 6th-grade and 5th-grade Turkish course books, and least prevalent in the 8th-grade Turkish course books. Similarly, self-awareness behaviors were most evident in 7th-grade texts and gradually become less prominent in texts from other grades. Self-regulation and self-awareness behaviors were most frequently found in narrative texts, while they were less common in informative and poetry texts. These findings demonstrated that these behaviors in the course books supported the development of the students, but self-regulation and self-awareness behaviors in these books failed to align with a pedagogical goal.

Anahtar Kelimeler

• Self-regulation
• self-awareness
• vicarious experience
• emotional intelligence

Öz Düzenleme ve Öz Bilinç Davranışlarını Geliştirme Açısından Türkçe Ders Kitaplarındaki Metinlerin İncelenmesi

Öz

Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerde yer alan öz düzenleme ve öz bilinç davranışlarını geliştirmeye uygun dolaylı yaşantıları metin türlerine ve sınıf düzeylerine göre tespit etmek amacıyla yapılan bu çalışmada, nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş; veri toplama tekniği olarak doküman incelemesi kullanılmıştır. Bu çalışmada kullanılan dokümanları Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı tarafından 2023-2024 eğitim öğretim yılında okutulması önerilen ortaokul (5, 6, 7 ve 8. sınıf) Türkçe ders kitaplarında yer alan 160 metin oluşturmaktadır. Dinleme ve serbest okuma metinlerinin dâhil edildiği bu çalışmada içerik analizi yapılmıştır. İncelenen 4 sınıf düzeyinde toplam 103 adet öz bilinç ve 135 adet öz düzenleme davranışı tespit edilmiştir. Sınıf düzeylerine göre öz düzenleme davranışı en yüksek 7. sınıf Türkçe ders kitabı (f=42) olup, bunu sırasıyla 6. sınıf (f=35), 5. sınıf (f=34) ve 8. sınıf (f=24) ders kitabı izlemiştir. Öz bilinç davranışlarında ise sıralama 7. sınıf (f=42) ile başlamış, ardından 6. sınıf (f=25), 5. sınıf (f=19) ve 8. sınıf (f=17) takip etmiştir. Metin türlerinde ise toplamda en fazla öz düzenleme davranışı hikâye edici metinlerde (f=81) görülürken, bilgilendirici metinler (f=44) ve şiir türündeki metinler (f=10) bunu izlemektedir. Öz bilinç davranışlarında ise hikâye edici metinler (f=60) ilk sırada yer alırken, bilgilendirici metinler (f=28) ve şiir türündeki metinler (f=15) bu sıralamayı takip etmektedir. Araştırma sonucunda, öz düzenleme davranışlarının özellikle 7. sınıf ders kitaplarında daha yoğun olarak görüldüğü, 6. ve 5. sınıflarda ise orta düzeyde yer aldığı, 8. sınıfta ise daha az bulunduğu tespit edilmiştir. Benzer biçimde, öz bilinç davranışları da 7. sınıf metinlerinde en yüksek düzeyde iken, diğer sınıflarda kademeli olarak azalmaktadır. Metin türleri açısından incelendiğinde hem öz düzenleme hem de öz bilinç davranışlarının en çok hikâye edici metinlerde yer aldığı, bilgilendirici metinlerde orta düzeyde, şiir türünde ise daha sınırlı olduğu görülmüştür. Bulgular göz önünde alındığında, ders kitaplarındaki bu davranışların öğrencilerin gelişimini desteklediği, ancak metinlerde yer alan öz düzenleme ve öz bilinç davranışlarının pedagojik bir amaç doğrultusunda sistematik olarak kitaplarda yer almadığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Öz düzenleme
• öz bilinç
• dolaylı yaşantı
• duygusal zekâ

Kaynakça

1. Alkal, A., Akça, M. Ş., & Korkmaz, O. (2019). Öz bilinç psiko-eğitim programının üniversite öğrencilerinin öz bilinç düzeylerine etkisi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 18(70), 569–582. https://doi.org/10.17755/esosder.417877
2. Baars, B. J. (1997). In The Theatre of Consciousness: Global Workspace Theory, a Rigorous Scientific Theory of Consciousness. Journal of Consciousness Studies, 4(4), 292–309.
3. Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299
4. Bandura, A. (1991). Social cognitive theory of self-regulation. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 248–287. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90022-L
5. Bilgici, G. B. (2021). Öz düzenleme eğitim programının çocukların öz düzenleme ve öğrenme becerilerine etkisi [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
6. Bradberry, T., & Greaves, J. (2017). Duygusal zeka 2.0 (A. Ulaş, Çev.). Sola Yayınları.
7. Cüceloğlu, D. (2006). Başarıya götüren aile. Remzi Kitabevi.
8. Çiltaş, A. (2011). Eğitimde öz-düzenleme öğretiminin önemi üzerine bir çalışma. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(5), 1-11. https://doi.org/10.20875/sb.72394

9. Demir, M. K., & Budak, H. (2016). İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin öz düzenleme, motivasyon, biliş üstü becerileri ile matematik dersi başarılarının arasındaki ilişki. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (41), 30–41. https://izlik.org/JA94BX32GP
10. Dilidüzgün, Ş. (2017). Metindilbilim ve Türkçe öğretimi. Anı Yayıncılık.
11. Erdal, N. (2023). Türkçe 7. sınıf ders kitabı. Dörtel Yayıncılık.
12. Ertürk Kara, H. G., Güler Yıldız, T., & Fındık, E. (2018). Erken çocukluk döneminde öz düzenleme: İzleme, değerlendirme ve destekleme yöntemleri. Anı Yayıncılık.
13. Eselioğlu, H., Set, S., & Yücel, A. (2021). Türkçe 8. sınıf ders kitabı. MEB Yayınları.
14. Fenigstein, A. (1979). Self-consciousness, self-attention, and social interaction. Journal of Personality and Social Psychology, 37(1), 75-86.
15. Gennaro, R. J. (1996). Consciousness and self-consciousness. John Benjamins Publishing.
16. Goleman, D. (2023). Duygusal zekâ (B. Seçkin Yüksel, Çev.). Varlık Yayınları.
17. Güneş, F. (2013). Türkçe öğretimi yaklaşımlar ve modeller. Pegem Akademi.
18. Hrbackova, K. & Vavrova, S. (2015). Self-regulation in children and minors in institutional care. International Education Studies, 8(5), 139.
19. Karadağ, Ö. (2013). Okuma kültürüne katkıları bakımından Türkçe ders kitaplarının resimlemeleri (illüstrasyonları). Eğitimde Kuram ve Uygulama, 9(2), 84-93. https://izlik.org/JA27UC64DH
20. Kaya, M., & Kardaş, M. N. (2019). Türkçe öğretmenleri ile Türkçe öğretmeni adaylarının Türkçe ders kitaplarındaki metinlerle ilgili görüşleri. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 11(21), 323-342. https://izlik.org/JA42WY29LD
21. Öz, E. (2020). Öz düzenlemeli öğrenmenin yaşam boyu öğrenme ve eleştirel düşünme eğilimleri üzerine etkisi (Tez No. 609016) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
22. Özgüngör, S. (2006). Öz bilinç, olumsuz değerlendirilme korkusu, performans odaklı sınıf algısı ve not yönelimi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(20), 29-39.
23. Paris, S. G., & Winograd, P. (2003). The role of self-regulated learning in contextual teaching: Principles and practices for teacher preparation. Office of Educational Research and Improvement, U.S. Department of Education.
24. Schunk, D. H. (2009). Öğrenme teorileri (M. Şahin, Çev. Ed.). Nobel Yayınları.
25. Senemoğlu, N. (2021). Gelişim, öğrenme ve öğretim: Kuramdan uygulamaya. Anı Yayıncılık.
26. Sevim, B. (2023). Türkçe 5. sınıf ders kitabı. Koza Yayın.
27. Thompson, T. (2008). Self-awareness: Behavior analysis and neuroscience. The Behavior Analyst, 31(2), 137–144. https://doi.org/10.1007/BF03392167
28. Üredi, I., & Üredi, L. (2005). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin öz-düzenleme stratejileri ve motivasyonel inançlarının matematik başarısını yordama gücü. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(2), 250-260.
29. Yavuz, D., & Kahraman, G. (2023). Türkçe 6. sınıf ders kitabı. Anka Kuşu Yayınevi.
30. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
31. Yılmaz, E. (2019). Öğrenmede domino etkisi. Palet Yayınları.
32. Yurtkoru, S., & Taştan, S. (2018). Öz bilinç algısının olumlu gelecek beklentisine etkisi: pozitif psikoloji ve kaynak odaklı yaklaşım arka planı ile bir değerlendirme. İşletme Bilimi Dergisi, 6(2), 1–24. https://doi.org/10.22139/jobs.421835
33. Zimmerman, B. J. (1989). A social cognitive view of self-regulated academic learning. Journal of Educational Psychology, 81(3), 329–339. https://doi.org/10.1037/0022-0663.81.3.329
34. Zimmerman, B. J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. Theory Into Practice, 41(2), 64–70. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4102_2
35. Zimmerman, B. J. (2008). Investigating self-regulation and motivation: Historical background, methodological developments, and future prospects. American Educational Research Journal, 45(1), 166–183.
36. Zimmerman, B. J., & Schunk, D. H. (Eds.). (2011). Handbook of self-regulation of learning and performance. Routledge.