Derleme

Yasal Psikoaktif Maddelerin Suistimalinde Güncel Durum: Mesleki Eğilim Yönünden Bir Bakış

Cilt: 40 Sayı: 1 30 Nisan 2026
PDF İndir
TR EN

Yasal Psikoaktif Maddelerin Suistimalinde Güncel Durum: Mesleki Eğilim Yönünden Bir Bakış

Öz

Madde bağımlılığı ve suistimali, günümüzde önemli bir halk sağlığı sorununu teşkil etmekte ve çeşitli meslek gruplarına özgü risk dinamikleriyle karmaşık bir boyut kazanmaktadır. Reçeteli ilaçların terapötik endikasyonların ötesinde giderek daha sık kullanılmaya başlandığı bildirilmektedir. Mesleğe özgü kalıpları ve motivasyonları anlamak, etkili önleme ve politika geliştirme için çok önemlidir. Bu derleme çalışmasında, meslek gruplarına özgü madde istismar eğilimleri ve risk faktörleri de dikkate alınarak, reçeteli ilaç suistimalinde güncel durumun araştırılması amaçlanmıştır. Sistematik derleme şeklinde yapılandırılan bu çalışmada, PubMed veritabanı kullanılarak reçeteli ilaçların suistimali, psikoaktif maddeler ve mesleki risk ile ilgili önceden tanımlanmış anahtar kelimeler (“prescription drug misuse”, “prescription drug abuse”, “occupational risk”, “legal drugs”, “prescription medication”, “workplace drug use” ve “occupational substance abuse”) kullanılarak 2015 ile 2025 yılları arasında yayınlanan çalışmalar taranmıştır. Toplam 411 literatür arasından belirlenen dahil edilme kriterlerine göre 25 çalışma incelenmiş ve ayrıntılı ele alınmıştır. İncelenen çalışmalar, sağlık çalışanları, tıp eğitimi gören öğrenciler, ulaşım sektöründe çalışanlar, güvenlik ile ilgili meslekler ve diğer meslekler şeklinde kategorize edilmiştir. Benzodiazepinler, opioid analjezikler, reçeteli uyarıcılar ve sedatif-hipnotikler en sık suistimal edilen ilaç grupları olarak öne çıkmaktadır. Suistimal sebepleri arasında stres azaltma, yorgunluk ve zaman yönetimi, performans artırma, fiziksel veya psikolojik semptomların kendi kendine tedavisinin yer aldığı tespit edilmiştir. Çalışmaların bazıları, reçeteli ilaçların suistimali ile eşzamanlı alkol veya yasa dışı madde kullanımını da bildirmiştir. Reçeteli ilaç suistimali, araştırılan diğer meslek gruplarına kıyasla sağlık meslek grubunda daha yaygın olarak görülmekte ve suistimal sebepleri mesleki faktörlerden güçlü bir şekilde etkilenmektedir. Bu bulgular, iş gücünde tıbbi olmayan ilaç kullanımıyla ilişkili riskleri azaltmak için hedefe yönelik iş sağlığı müdahalelerinin, reçete izlemenin iyileştirilmesinin ve farkındalığın artırılmasının gerekliliğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. WHO. Mortality and Morbidity Statistics. In: International Classification of Diseases. 11th ed. World Health Organization; 2025.
  2. Dadak A. Anesteziyolojide Kullanılan Bağımlılık Yapan İlaçlara Karşı Farkındalık. International Journal of Social Humanities Sciences Research (JSHSR). 2019 Jan;6(46):3879–85. doi:10.26450/jshsr.1616
  3. Al-Worafi YM. Medication abuse and misuse. In: Drug safety in developing countries. Elsevier; 2020. p. 127–35.
  4. Açıkkol M. Adli Toksilojinin Tanımı ve Tarihsel Gelişimi. In: Mercan S., Türkmen Z., eds. Adli Toksikoloji: Temel Kavramlar ve Prensipler. İstanbul Üniversitesi–Cerrahpaşa Yayınevi; 2023. p. 1.
  5. UNODC. World drug report-contemporary issues on drugs. 2024. Available at: https://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/worlddrug-report-2024.html (cited: 30 January 2025)
  6. TUBİM. Türkiye Uyuşturucu Raporu 2024. NSB Yayınları; 2024.
  7. Lessenger JE, Feinberg SD. Abuse of prescription and over-the-counter medications. The Journal of the American Board of Family Medicine. 2008;21(1):45–54.
  8. Yargıç İ. Sağlık Çalışanlarında Bağımlılıkla İlgili Sorunlar ve Çözüm Yolları. Klinik Gelişim. 2009;22(4):1–4.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Adli Tıp, Adli Kimya

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

6 Ekim 2025

Kabul Tarihi

24 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 40 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Kılıç, M. D., Şimşek, S. Z., Kuloğlu Genç, M., Aslan, S. N., & Mercan, S. (2026). Yasal Psikoaktif Maddelerin Suistimalinde Güncel Durum: Mesleki Eğilim Yönünden Bir Bakış. Adli Tıp Dergisi, 40(1), 128-143. https://doi.org/10.61970/adlitip.1797752
AMA
1.Kılıç MD, Şimşek SZ, Kuloğlu Genç M, Aslan SN, Mercan S. Yasal Psikoaktif Maddelerin Suistimalinde Güncel Durum: Mesleki Eğilim Yönünden Bir Bakış. ATD. 2026;40(1):128-143. doi:10.61970/adlitip.1797752
Chicago
Kılıç, Mihriban Dilan, Sümeyye Zülal Şimşek, Merve Kuloğlu Genç, Sena Nur Aslan, ve Selda Mercan. 2026. “Yasal Psikoaktif Maddelerin Suistimalinde Güncel Durum: Mesleki Eğilim Yönünden Bir Bakış”. Adli Tıp Dergisi 40 (1): 128-43. https://doi.org/10.61970/adlitip.1797752.
EndNote
Kılıç MD, Şimşek SZ, Kuloğlu Genç M, Aslan SN, Mercan S (01 Nisan 2026) Yasal Psikoaktif Maddelerin Suistimalinde Güncel Durum: Mesleki Eğilim Yönünden Bir Bakış. Adli Tıp Dergisi 40 1 128–143.
IEEE
[1]M. D. Kılıç, S. Z. Şimşek, M. Kuloğlu Genç, S. N. Aslan, ve S. Mercan, “Yasal Psikoaktif Maddelerin Suistimalinde Güncel Durum: Mesleki Eğilim Yönünden Bir Bakış”, ATD, c. 40, sy 1, ss. 128–143, Nis. 2026, doi: 10.61970/adlitip.1797752.
ISNAD
Kılıç, Mihriban Dilan - Şimşek, Sümeyye Zülal - Kuloğlu Genç, Merve - Aslan, Sena Nur - Mercan, Selda. “Yasal Psikoaktif Maddelerin Suistimalinde Güncel Durum: Mesleki Eğilim Yönünden Bir Bakış”. Adli Tıp Dergisi 40/1 (01 Nisan 2026): 128-143. https://doi.org/10.61970/adlitip.1797752.
JAMA
1.Kılıç MD, Şimşek SZ, Kuloğlu Genç M, Aslan SN, Mercan S. Yasal Psikoaktif Maddelerin Suistimalinde Güncel Durum: Mesleki Eğilim Yönünden Bir Bakış. ATD. 2026;40:128–143.
MLA
Kılıç, Mihriban Dilan, vd. “Yasal Psikoaktif Maddelerin Suistimalinde Güncel Durum: Mesleki Eğilim Yönünden Bir Bakış”. Adli Tıp Dergisi, c. 40, sy 1, Nisan 2026, ss. 128-43, doi:10.61970/adlitip.1797752.
Vancouver
1.Mihriban Dilan Kılıç, Sümeyye Zülal Şimşek, Merve Kuloğlu Genç, Sena Nur Aslan, Selda Mercan. Yasal Psikoaktif Maddelerin Suistimalinde Güncel Durum: Mesleki Eğilim Yönünden Bir Bakış. ATD. 01 Nisan 2026;40(1):128-43. doi:10.61970/adlitip.1797752

Creative Commons Lisansı
Adli Tıp Dergis Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.
Dergimiz Açık Erişim Politikasını benimsemiş olup, gönderilen makaleler için yayının hiçbir aşamasında yazarlardan ücret talep edilmeyecektir.