Türkiye’de Coğrafi Bilgi Sistemlerinin Eğitim Yönetimindeki ve Planlamasındaki İşlevlerine Yönelik Yönetici Görüşleri - Elazığ İli Örneği

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 2, 530 - 569, 31.12.2025

Ceyda Akıllı , Yeliz Polat , Fethi Kılınç

https://doi.org/10.17984/adyuebd.1646375

Öz

Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS), sayısal olan ve sayısal olmayan bilgilerin, planlanması, uygulanması ve süreç yönetimi yardımıyla, bilginin belli standartlara uygun olarak bir arada muhafaza edilmesi, yorumlanması, sorgulama yapılması, kişilerin belli istekleri doğrultusunda tasarlanması ve toplumun hizmetine sunulması amacını taşımaktadır. CBS, coğrafi olan tüm varlıkların ve yaşanan olaylara ait bütün bilgilerin bir araya getirilmesinin yanında bu verilerin güncel hale getirilmesini, sonuçlar üretilmesini ve alternatif çözüm stratejilerin meydana gelesini olabildiğince kısa bir sürede gerçekleştirebilen sistemler bütünüdür. Bu araştırmanın amacı, Türkiye'de CBS’nin eğitim kurumlarında kullanımının eğitim planlanmasına yönelik işlevleri hakkında yönetici görüşlerini ortaya çıkarmak ve CBS hakkında detaylı bir veri kaynağı sağlamaktır. Araştırmada fenomenoloji deseninden yararlanılmıştır. Araştırmanın örneklem grubunu maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemine göre belirlenen ve Elazığ ilinde görev yapan 23 eğitim yöneticisi oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formundan yararlanılmıştır. Veriler içerik analizi tekniğinden yararlanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda katılımcılar eğitim yönetimi boyutunda CBS’nin veriye dayalı yönetimi ve karar verme süreçlerini kolaylaştırdığını ifade etmiştir. Altyapı planlaması boyutunda katılımcılar CBS’nin bina ve risk planlamasına katkı sunduğunu belirtirken; öğrenci işleri boyutunda kayıt işlemlerini kolaylaştırdığını ve eğitime erişimi artırdığını belirtmiştir. İnsan kaynakları boyutunda katılımcılar CBS’nin istihdam ve kadro planlamalarının rasyonel şekilde yürütülmesine olanak sunduğunu belirtirken, eğitim finansmanı boyutunda CBS’nin kaynakların yönetimini kolaylaştırdığını ifade etmiştir.

Anahtar Kelimeler

Coğrafi Bilgi Sistemi , Eğitim Kurumu , Eğitim Yöneticileri , Eğitim Yönetimi

Managerial Opinions on the Functions of Geographic Information Systems in Education Management and Planning in Türkiye: The Case of Elazığ

Öz

A Geographic Information System (GIS) aims to store, interpret, query, design according to specific requirements, and make available to the public both digital and non-digital information, ensuring it is maintained in accordance with certain standards through planning, implementation, and process management. GIS is a system that brings together all geographic assets and information related to events, and is capable of updating this data, producing results, and generating alternative solution strategies. The aim of this study is to reveal the views of managers regarding the functions of GIS use in educational institutions in Türkiye in relation to educational planning and to provide a detailed data source on GIS. The phenomenological design was utilized in the research. The sample group of the research consisted of 23 education managers working in Elazığ, determined according to the maximum diversity sampling method. A semi-structured interview form was used as the data collection tool in the research. The data were analyzed using content analysis techniques. The results of the study revealed that participants stated that GIS facilitated data-based management and decision-making processes in the dimension of educational management. In the dimension of infrastructure planning, participants stated that GIS contributed to building and risk planning, while in the dimension of student affairs, they stated that it facilitated registration processes and increased access to education. In the human resources dimension, participants stated that GIS enabled the rational execution of employment and staffing plans, while in the education financing dimension, they stated that GIS facilitated the management of resources.

Anahtar Kelimeler

Geographic Information Systems , Educational Organizations , Education Managers , Educational Management

Kaynakça

• Akbaş, Y., & Gençtürk, E. (2013). Coğrafi bilgi sistemi kavramına metaforik bakış. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 21, 179-196.
• Akdeniz, H., & Aydınlı, H. İ. (2004). Yerel yönetimlerin coğrafi bilgi sistemlerine dayalı olarak yeniden yapılandırılması. Yerel Yönetimler Kongresi 3-4 Aralık, Biga, Çanakkale.
• Aksoy, B. (2004). Coğrafî bilgi sistemleri uygulamalarının öğretimi üzerine bir model. Kastamonu Eğitim Dergisi, 12(1), 179-190.
• Arca, D. (2010). Tarihi yapıların kayıt altına alınması ve korunmasına yönelik tarih kent bilgi sistemi oluşturulması: Safranbolu örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Zonguldak.
• Artvinli, E. (2009). Coğrafya öğretmenlerinin Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS)’ne ilişkin yaklaşımları. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(22), 40-57.
• Avdimiotis, S., Mavrodontis, T., Dermetzopoulos, A. S., & Riavoglou, K. (2006). GIS applications as a tool for tourism planning and education: A case study of Chalkidiki. Tourism: An International Interdisciplinary Journal, 54(4), 405-413.
• Aydoğmuş, M. Y. (2010). Coğrafi bilgi sistemleri (CBS) uygulamalarının coğrafya dersinde öğrencilerin ilgi, motivasyon ve öğren me düzeylerine etkisi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Başeğmez, M., & Aydın, C. C. (2022). Türkiye’de COVID-19 sürecinde alınan önlemler çerçevesinde okul bahçe ve sınıflarının CBS ile değerlendirilmesi. Geomatik, 7(3), 209-219.
• Başeğmez, M., Yıldırım, V., & Bediroğlu, Ş. (2019). CBS ve AHP yöntemiyle en uygun okul yer seçimi analizi: Uşak-Merkez Örneği. TMMOB, 6, 122-132.
• Batty, M. (2008). Virtual reality in geographic information systems: The handbook of Geographic information science. Blackwell Publishing.
• Bhatt, G., Kumar, M., & Duffy, C. J. (2014). A tightly coupled GIS and distributed hydrologic modeling framework. Environmental Modelling ve Software, 62, 70–84.
• Coppock, J. T., & Rhind, D. W. (1991). The history of GIS. Geographical information systems: Principles and applications. Longman Publishing.
• Crampton, J. W. (2009). Cartography: maps 2.0. Progress in human geography, 33(1), 91-100.
• Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. Sage Publications.
• Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage Publications.
• Çabuk, S. N. (2014). CBS de proje planlama ve CBS’nin ülkemizdeki gelişimi: Bilgisayar destekli harita yapımı ve coğrafi bilgi sistemlerinin temelleri. Uyum Ajans.
• Demirci, A., & Karaburun, A. (2011). CBS, GPS ve google earth teknolojilerinin coğrafya derslerinde kullanımı. Marmara coğrafya dergisi, 24, 99-123.
• Demirci, A., & Kocaman, S. (2007). Türkiye’de coğrafya mezunlarının CBS ile ilgili alanlarda istihdam edilebilme durumlarının değerlendirilmesi. Marmara Coğrafya Dergisi, 16(1), 82-85.
• Duman, N., & İrcan, M. R. (2020). Karaköprü’deki okullara erişilebilirliğin coğrafi bilgi sistemleri (CBS) tabanında analizi. lnternational Journal of Geography and Geography Education, 42, 543-566.
• Elo, S., & Kyngäs, H. (2008). The qualitative content analysis process. Journal of Advanced Nursing, 62(1), 107-115.
• Foresman, T. W. (1998). The history of geographic information systems: Perspectives from the pioneers. Prentice Hall PTR.
• Giorgi, A. (2009). The descriptive phenomenological method in psychology: A modified husserlian approach. Duquesne University Press.
• Goodchild, M. F. (2007). Geographic information systems and science: A 21st century perspective. International Journal of Geographical Information Science, 21(1), 3-21.
• Güvener, S., & Çilingir, A. (2024). Okul yöneticilerinin karar alma süreçlerinde dijital dönüşümün rolü. Sosyal Gelişim Dergisi, 2(2), 39-48.
• Harita Kadastro Genel Müdürlüğü. (2018, Mayıs 22). Türkiye ulusal coğrafi bilgi sisteminin oluşturulabilmesi için ön çalışma raporu. https://webdosya.csb.gov.tr/db/cbs/icerikler/eylem_47_turk-ye_ulusal_cografya_b-lg-_s-stem--20180522114356.pdf
• Hsieh, H. F., & Shannon, S. E. (2005). Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative Health Research, 15(9), 1277-1288.
• Iwai, Y. (2024). Geo-phenomenology: A qualitative and humanistic GIS approach to exploring lived experience. The Professional Geographer, 76(5), 607-619.
• İncekara, S., Karakuyu, M., & Karaburun, A. (2009). Ortaöğretim coğrafya derslerinde yaparak öğrenmeye bir örnek: Coğrafi bilgi sistemlerinin proje temelli öğrenimde kullanılması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 8 (30), 305-322.
• Karagöz, F. (2005). Eğitim planlamasında coğrafi bilgi sistemleri kullanımı: Eskişehir ili örneği. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
• Koçak, H. (2009). Coğrafi bilgi sistemlerinin kentsel yaşam kalitesinin yükseltilmesine etkileri üzerine bir değerlendirme. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25, 141-148.
• Köktürk, E. (2002). Kent bilgi sistemleri ve kavramlar. Universal Bilgi Teknolojileri.
• Krippendorff, K. (2013). Content analysis: An introduction to its methodology (3rd ed.). Sage Publications.
• Lobban, G., Gala, T., Baker-Kimmons, L., & Alam, S. (2025). Transforming secondary education service planning with GIS to address disparities in Clarendon, Jamaica. Educational Planning, 32(2), 88-108.
• Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. Jossey-Bass Publications.
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage Publications.
• Miller, H. J., & Wentz, E. A. (2003). Representation and spatial analysis in geographic information systems.
• Annals of the Association of American Geographers, 93(3), 574-594.
• Milli Eğitim Bakanlığı. (2023, 18 Nisan). Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Emlak Daire Başkanlığı görevleri. https://iegm.meb.gov.tr/www/cografi-bilgi-sistemleri-ve-emlak-daire-baskanligi-ve-gorevleri/icerik/30
• Moustakas, C. (1994). Phenomenological research methods. Sage Publications.
• Mulaku, G. C., & Nyadimo, E. (2011). GIS in education planning: the Kenyan school mapping project. Survey Review, 43(323), 567-578.
• Neuendorf, K. A. (2017). The content analysis guidebook (2nd ed.). Sage Publications.
• Olcan H. (2006). Kentsel planlamada çevre düzeni plan sürecinde CBS’nin kullanım olanaklarının değerlendirilmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Özcan, C., Yılmaz, E., Lafcı, B., Küçükpehlivan, T., Aksoy, T., Ağaçsapan, B., & Sarı, S. (2021). Coğrafi bilgi sistemlerinin Türkiye’deki tarihsel gelişimi ve mevcut durumu. GSI Journals Serie C: Advancements in Information Sciences and Technologies, 4(1), 33-61.
• Palabıyık, H. (2003). Yönetimden yönetişime, yönetişim, kentsel yönetişim ve uygulamaları ile yönetişimde ölçülebilirlik üzerine açıklamalar, yerel ve kentsel politikalar. Çizgi Kitabevi.
• Patton, M. Q. (1990). Qualitative evaluation and research methods. Sage Publications.
• Santos, B., Gonçalves, J., Martins, A. M., Pérez-Cano, M. T., Mosquera-Adell, E., Dimelli, D., & Almeida, P. G. (2021). GIS in architectural teaching and research: planning and heritage. Education Sciences, 11(6), 307.
• Sevinç, İ. (2006). Bilgi teknolojilerinin kullanımının kamu kurumları üzerideki etkileri: Kavramsal ve ampirik bir çalışma (Konya Örneği). [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. Selçuk Üniversitesi, Konya.
• Sezer, A., Deniz, M., & Topuz, M. (2018). Uşak şehrinde okullara erişilebilirliğin coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ile analizi. Journal of History Culture and Art Research, 7(5), 470-494.
• Sezer, A., Deniz, M., Kocaman, E., & Topuz, M. (2019). Turgutlu şehrinde okullara erişilebilirliğin CBS ile analizi. lnternational Journal of Geography and Geography Education, 40, 190-207.
• Smith, J. A., Flowers, P., & Larkin, M. (2009). Interpretative phenomenological analysis: Theory, method and research. Sage Publications.
• Şahin, O., Coşkun, G., & Başeğmez, M. (2019). CBS ile eğitim kaynaklarının planlanmasında Sarıyer örneğinin incelenmesi. TMMOB 6. Coğrafi Bilgi Sistemleri Kongresi, 23-25 Ekim 2019, Ankara.
• Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü, (t.y.). Coğrafi bilgi sistemleri şube müdürlüğü uygulama web sayfası. https://cbs.tkgm.gov.tr/uygulama.aspx
• Tuna, F. (2008). Ortaöğretim coğrafya derslerinde proje tabanlı öğrenmeyi desteklemek amacı ile coğrafi bilgi sistemlerinden yararlanma. (Yayımlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Uçar D., & Doğru A. Ö. (2005). CBS projelerinin stratejik planlaması ve SWOT analizinin yeri. TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası 10. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı, 28 Mart - 1 Nisan 2005, Ankara.
• Ünal, B., & Sarı, C. (2012). Coğrafi bilgi sistemleri (CBS) destekli sosyal bilgiler dersi öğretiminin öğrenci başarısına ve tutumuna etkisi. Mediterranean Journal of Humanities, 2(2), 251-261.
• Van Manen, M. (1990). Researching lived experience: Human science for an action sensitive pedagogy. State University of New York Press.
• Yeşil, S., Mavi, Y., & Özel, B. (2023). Kurumsal duygusal hafızanın kurumsal itibara etkisinde bilgi paylaşımının aracı rolü: Bir alan araştırması. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 18(72), 449-474.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yin, L. (2010). Integrating 3D visualization and GIS in planning education. Journal of Geography in Higher Education, 34(3), 419-438.
• Yomralıoğlu, T. (2000). Coğrafi bilgi sistemleri temel kavramlar ve uygulamalar. Akademi Kitabevi.
• Weber, R. P. (1990). Basic content analysis. (2nd ed.). Sage Publications