TAM AİLE VE PARÇALANMIŞ AİLEDE YAŞAYAN OKUL ÖNCESİ DÖNEMDEKİ ÇOCUKLARIN AİLE RESİMLERİNDE BABA ALGISI

Öz

Tam aile ve parçalanmış ailede yaşayan çocukların “baba” algısını aile konulu resimleri yoluyla belirlemek amacıyla nitel yöntemle tasarlanan çalışma fenomenolojik yöntemle tasarlanmıştır. Tam aile ve parçalanmış ailede yaşayan 5-6 yaş aralığında bulunan ve okul öncesi eğitime devam eden 20 çocuk ve bu çocukların anneleri araştırmanın çalışma grubunu oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak “aile” konulu çocuk resimleri kullanılmıştır. Çocuk resimlerini objektif ve bütüncül olarak değerlendirebilmek için resim sonrası çocuklarla görüşme yapılmış ve annelerden anamnez formu alınmıştır. Elde edilen bulgular betimsel analiz ile incelenmiştir. Sonuç olarak; Parçalanmış aile yapısına sahip ve babasından ayrı yaşayan çocukların baba algılarının tam aileye sahip çocuklara göre olumsuz olduğu ve bu algının yansıması olarak babanın resimlerde ve ifadelerde aile imgesine dahil edilmediği veya sınırlı dahil edildiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte tam aileye sahip çocukların genel olarak babalarıyla ilgili olumlu bakış açısına sahip oldukları ancak çocukların resimdeki aile bireyleri çizim sıralamaları, kendilerini yanında çizdikleri aile bireyi, resme ilişkin ifadeleri ve anamnez formu verileri değerlendirildiğinde anneleri ile babalarına göre daha yakın ilişkileri olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu araştırma, çocukların babaya yönelik algılarının resimler yoluyla incelenebileceğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

• Tam aile
• parçalanmış aile
• çocuk resimleri
• baba katılımı
• baba çocuk ilişkisi

PERCEPTİONS OF FATHERHOOD İN FAMİLY DRAWİNGS BY PRESCHOOL CHİLDREN LİVİNG İN INTACT AND BROKEN FAMİLİES

Öz

This phenomenological study, designed using a qualitative approach, aimed to examine children’s perceptions of “father” through family-themed drawings. The study group consisted of 20 children aged 5–6, attending preschool, from intact and broken families, along with their mothers. Children’s drawings on the theme of family were used as the data collection tool. To evaluate the drawings objectively and holistically, interviews were conducted with the children after drawing, and anamnesis forms were obtained from the mothers. The findings were analyzed descriptively. Results showed that children from broken families, living apart from their fathers, had more negative perceptions of their fathers compared to children from intact families. Reflecting this perception, fathers were either excluded or minimally included in the drawings and expressions of family. Conversely, children from intact families generally had positive views of their fathers. However, when considering the order of drawing family members, the family member drawn closest to the child, children’s statements about the drawings, and anamnesis data, it was found that children had closer relationships with their mothers than with their fathers. This study demonstrates that children’s perceptions of fathers can be effectively examined through their drawings.

Anahtar Kelimeler

• Intact family
• broken family
• pictures of children
• father involvement
• father-child relationship

Kaynakça

1. Adámy, L., Soltész, K., & Szládovics, L. (2018). The effects of contested divorce on children’s emotional state based on their family drawing sand life quality, Integrative Neuroscience Research, 2(1), 1-7.
2. Akgün, E., & Ergül, A. (2015). 55-74 aylık çocukların resimlerinde aile algısının değerlendirilmesi. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44(2), 209-228. https://doi.org.10.14812/cufej.2015.011
3. Akoğlu, B. (2023a). Resim ve çocuğun iç dünyasına yolculuk. Nobel.
4. Akoğlu, B. (2023b). Travmatik yaşantıya maruz kalan kız çocukların ve kadınların resimlerinde aile algısının değerlendirilmesi. İstanbul Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 489-507. https://doi.org/10.52122/nisantasisbd.1351437
5. Altınköprü, T. (2017). Psikolojik testler ile karakter analizi. Hayat.
6. Amodia Bidakowska, A., Laverty, C., & Ramchandani, P. G. (2020). Father-child play: A systematic review of its frequency, characteristics and potential impact on children’s development. Developmental Review, 57, 100924. https://doi.org/10.1016/j.dr.2020.100924.
7. Angjelkoska, S., Stankovska, G., & Dimitrovski, D. (2015). Self-image in children of divorcedparents. International Journal Of Cognitive Research in Science, Engineering and Education, 3(2), 59-63. https://doi.org.10.23947/2334-8496-2015-3-2-59-64
8. Bahçıvan Saydam, R. (2004). Çocuk çizimlerinin klinik değerlendirmedeki yeri. Yansıtma Psikopatoloji ve Projektif Testler Dergisi, 1(1-2), 111-124.

9. Ballús E., ComellesMaC., PastoMaT., & Benedico P. (2023). Children’s drawings as a projective tool to explore and prevent experiences of mistreatmentand or sexualabuse. Frontiers Psychology, 14, 1-12. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1002864
10. Behrens, K. Y., & Kaplan, N. (2011). Japanese children's family drawings and their link to attachment. Attachment& Human Development, 13(5), 437-450. https://doi.org/10.1080/14616734.2011.602252
11. Berger, R. (1994). Children draw their step families. Journal of Family Psychotherapy, 5(4), 33-48.
12. Bombi, A. S., Cannoni, E., Galli, F., &Norcia, A. D. (2021). Children’s pictorial representation of their interactions with teachers. Psicología Educativa, 27(1), 13-20. https://doi.org/10.5093/psed2020a14
13. Burkitt, E., Barrett, M., & Davis, A. (2003). Children's colour choices for completing drawings of affectively characterised topics. Journal of child psychology and psychiatry, 44(3), 445-455. https://doi.org/10.1111/1469-7610.00134
14. Büyükkarabacak, O. (2008). Çocuk resimlerinde imgelerin yeri. Yüksek Lisans Tezi. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
15. Çakmak Tolan, Ö. (2023). Boşanma ve etkileri: Çocuklar ve ergenler üzerindeki psikolojik sonuçları. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 50, 321-338. https://doi.org/10.52642/susbed.1221560
16. Çalışkan, N., & Aslanderen, M. (2014). Aile içi iletişim ve siber yaşam: teorik bir çözümleme. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(2), 263-277.
17. Çiftçi, A. N. (2023). Ai̇le yapısında yaşanan çözülme ve uzunköprü örneği̇. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(Özel Sayı), 487-512. https://doi.org/10.26468/trakyasobed.1221166
18. D'Addezio, G., & Besker, N. (2024). Science and scientists from children’s point of view: comparison and gender outlooks among 2011 and 2021 primary school student drawings. Frontiers in Education, 8, 1-17. https://doi.org/10.3389/feduc.2023.1179179
19. Diğler, M. (2018). Okul öncesinde resim eğitimi. Pegem Akademi.
20. Diniz,E., Brandão, T., Monteiro, L., & Veríssimo, M. (2021). Father ınvolvement during early childhood: a systematic review of the literature. Journal of Family Theory & Review, 13(1), 77-99. https://doi.org/10.1111/jftr.12410
21. Dunn, J., O'Connor, T. G., & Levy, I. (2002). Out of thepicture: A study of familydrawingsbychildren: From step-, single-parent, andnon-step families. Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology, 31(4), 505-512.
22. East, L., Jackson, D., & O'Brien, L. (2006). Father absence and adolescent development: a review of the literature. Journal of Child Health Care, 10(4), 283-295. https://doi.org/10.1177/1367493506067869
23. Ertör, E., & Tezel Şahin, F. (2023). Little pitchers have big ears: Father’s participation in child’s life through children’s eyes. Journal of Early Childhood Studies, 7(2), 179-200. https://doi.org/10.24130/eccdjecs.1967202372504
24. Eyce, B. (2014). Tari̇hten günümüze Türk ai̇le yapısı. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 1(4), 223-244.
25. Evans, D. K., & Jakiela, P. (2025). The role of fathers in promoting early childhood development in low- and middle-ıncome countries: a review of the evidence. The World Bank Research Observer, 40(2), 211-228. https://doi.org/10.1093/wbro/lkae009
26. Giotsa A., & Mitrogiorgou E. (2016). Representationsof familiesthroughthechildren’sdrawings in parentaldivorceıncidents in greece. Journal of Childhood & Developmental Disorders, 2(4), 1-22.https://doi.org/10.4172/2472-1786.100037
27. Guttmann, J., & Rosenberg, M. (2003). Emotional intimacy and children's adjustment: A comparison between single-parent divorced and intact families. Educational Psychology, 23(4), 457-472. https://doi.org/10.1080/01443410303213
28. Halmatov, S. (2023). Sanat terapisi: Resim teknikleri metaforlar ve semboller. Pegem Akademi.
29. Halmatov, S. (2024). Çocuk resimleri analizi ve psikolojik resim testleri: Çocuk ve yetişkinler için. Pegem Akademi.
30. Kabadayı, A., & Bozkurt, E. (2016) Okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden 5-6 yaş çocuklarının aile algılarının resimler aracılığı ile incelenmesi, Internatıonal Early Chıldhood Educatıon Congress Text Book içinde,(s 70-83). Kültür.
31. Kır, İ. (2011). Toplumsal bir kurum olarak ailenin işlevleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 10(36), 381-404.
32. Köseoğlu, S. A. (2023). Bi̇r i̇leti̇şi̇m aracı olarak çocuk resmi̇ ve özelli̇kleri̇. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(1), 137-145. https://doi.org/10.30692/sisad.1248585
33. Lamb, M. E. (1975). Fathers: Forgotten contributors to child development. Human Development, 18, 245-266. https://doi.org/10.1159/000271493
34. Leonard, M. (2006). Children’s drawings as a methodological tool: Reflectionson the eleven plus system in Northern Ireland. Irish Journal of Sociology, 15(2), 52-66. https://doi.org/10.1177/079160350601500204
35. Madigan, S., Ladd, M., & Goldberg, S. (2003). A picture is worth a thousand words: Children's representations of family as indicators of early attachment. Attachment & Human Development, 5(1), 19-37. ttps://doi.org/10.1080/1461673031000078652
36. Oğuz Sarıalp, D. (2016). Çocuk resimleri yorumlama ve psikolojik resim testleri eğitimi modül II. Aknet Akademi.
37. Orth, U. (2018). The family environment in early childhood has a long term effect on self-esteem: A longitudinal study from birth to age 27 years. Journal of Personality and Social Psychology, 114(4), 637-655. https://doi.org/10.1037/pspp0000143
38. Öngider, N. (2013). Boşanmanın çocuk üzerindeki etkileri. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 5(2), 140-161. https:// doi.org/10.5455/cap.20130510
39. Patton, M. Q. (2018a). Nitel analiz ve yorumlama (A. Çekiç & A. Bakla, Çev.). İçinde M. Bütün & S. B. Demir (Ed.), Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (ss. 431-539). Pegem Akademi.
40. Patton, M. Q. (2018b). Nitel araştırmaların desenlenmesi (İ. Eti & B. Turhan Türkkan, Çev.). İçinde M. Bütün & S. B. Demir (Ed.), Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (ss. 209-257). Pegem Akademi.
41. Peters, B., & Ehrenberg, M. F. (2008). The influence of parental separation and divorce on father–child relationships. Journal of Divorce & Remarriage, 49(1-2), 78-109. https://doi.org/10.1080/10502550801973005
42. Sadruddin M.M., & Hameed-Ur-Rehman M. (2013).Understanding the perceptions of children battling cancer about self and others through drawing. South Asian J Cancer, 2(3), 113-8.https://doi.org/10.4103/2278-330X.114100
43. Sağlam, M., & Aral, N. (2011). Boşanma sürecinde olan ailelerdeki çocukların aile algılarının resimler aracılığı ile incelenmesi. İçinde A. Gülan, M. R. Şirin, & M. C. Şirin (Ed.), I. Çocuk Hakları Kongresi: Yetişkin bildirileri kitabı-2 (ss. 292–302). Çocuk Vakfı Yayınları.
44. Sayıl, F. M. (2004). Çocuk çizimlerinin klinik amaçlı kullanımı üzerine bir değerlendirme. Türk Psikoloji Yazıları, 7(14), 1-13.
45. Shek, D. T., Xie, Q., & Lin, L. (2015). The impact of family intactness on family functioning, parental control, and parent–child relational qualities in a Chinese context. Frontiers in pediatrics, 2, 149. https://doi.org/10.3389/fped.2014.00149
46. Skaybo, T., Ryan-Wenger, N., & Su, Y. H. (2007). Human figure drawings as a measure of children's emotional status: Critical review for practice. Journal of pediatric nursing, 22(1), 15-28. https://doi.org/10.1016/j.pedn.2006.05.006
47. Tezel Şahin, F., Akıncı Coşgun, A., & Aydın Kılıç, Z. N. (2017). Babaların çocuklarıyla vakit geçirme durumlarına i̇lişkin görüşlerinin i̇ncelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(1), 319-343.
48. Tezel Şahin, F., & Cevher, F. N. (2007). Türk toplumunda ai̇le-çocuk i̇li̇şki̇leri̇ne genel bir bakış. Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi 38. ICANAS Tam Matin Bildirileri içinde (s.775-790).
49. Tezel Şahin, F., & Özbey, S. (2007). Ai̇le eği̇ti̇m programlarına baba katılımının önemi̇. Toplum ve Sosyal Hizmet, 18(1), 39-48.
50. Tezelli, S. (2024). Resimlerle çocuk psikolojisi. Nobel.
51. Umberson, D., & Thomeer, M. B. (2020). Family matters: Research on family ties and health, 2010 to 2020. Journal of Marriage and family, 82(1), 404-419. https://doi.org/10.1111/jomf.12640
52. Üstündağ, A. (2020). Çocuk resimlerinden “çocuk hakları”. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 20(46), 11-32. https://doi.org/10.21560/spcd.v20i54504.481717
53. Yavuzer, H. (2017). Resimleriyle çocuk: Resimleriyle çocuğu tanıma. Remzi Kitabevi.
54. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.
55. Yılmaz-Bolat, E. (2017). Beş yaş grubu çocukların resimlerinin gelişimsel bağlamda incelenmesi. International Journal Of Eurasia Social Sciences, 8(30), 1761-1776.
56. Yoon, S., Yoon, D., Wernekinck, U., Lee, S., Rai Nho, C., Chung, I. J. (2025). Father–child relationship quality and social functioning among children at risk for child maltreatment. Child and Adolescent Social Work Journal, 42, 635-645. https://doi.org/10.1007/s10560-024-00982-z
57. Yüksek Usta, S., & Tezel Şahin, F. (2016). Çocuk resimlerinde spor. International Journal of Science Culture and Sport, 4(1), 214-227.