KASIM 1968 GAZİANTEP OLAYLARI: TAŞRADA BİR OLAYIN TOPLUMSAL ETKİLERİ

Öz

Kasım 1968’de Gaziantep’te meydana gelen ve şehirde infiale yol açan sokak olayları, taşrada gelişen toplumsal hareketlerin Türkiye’nin iç güvenlik politikalarına ve devlet-toplum ilişkilerine etkilerini ortaya koyması açısından önemli bir örnek teşkil etmektedir. Olayların başlangıç noktası, Gaziantep Emniyet Müdürü Osman Nuri Gezmen’in, ihbar sonucu yürütülen bir operasyon sırasında, 17 yaşındaki ehliyetsiz şoför Recep Kara’yı yanlışlıkla vurması olmuştur. Recep Kara’nın ölümünün ardından şehirde başlayan protestolar, başta şoförler ve gençler olmak üzere geniş halk kesimlerinin katılımıyla büyümüş; cenaze süreciyle birleşerek Gaziantep genelinde büyük çaplı sokak olaylarına dönüşmüştür. Göstericiler, Hükümet Konağı, Merkez ve Akyol Karakolları gibi kamu binalarına saldırılar düzenlemiş; emniyete ait araçlar kullanılamaz hale getirilmiş, olayları fırsat bilen bazı kişiler şehirde yağma teşebbüsünde bulunmuştur. Devletin güvenlik güçleri olayları bastırmak için yoğun müdahalelerde bulunmuş, şehirde olağanüstü güvenlik önlemleri alınmıştır. Olayları bastırmak için Ankara ve Antakya’dan takviye ekipler istenmiş, bütün bu yaşananlar TBMM gündemini de meşgul etmiştir. TBMM’de; muhalefet partileri hükümeti güvenlik politikaları açısından sert biçimde eleştirirken, hükümet tarafından ise dönemin İçişleri Bakanı Faruk Sükan ve Başbakan Süleyman Demirel, yaşanan hadiseleri münferit bir güvenlik vakası olarak nitelendirilmiştir. Bu olaylar, 1960’lı yıllarda Türkiye’de artan toplumsal huzursuzluğun taşra kentlerindeki yansımalarını gösterdiği gibi, devletin kriz yönetimi kapasitesini, güvenlik güçlerinin müdahale biçimlerini ve vatandaşla olan ilişkilerini tartışmaya açmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Gaziantep
• 1968 Olayları
• Asayiş

THE NOVEMBER 1968 GAZİANTEP EVENTS: THE SOCİAL IMPACT OF AN INCİDENT İN THE PROVİNCES

Öz

The street riots that took place in Gaziantep in November 1968 and caused an uproar in the city are an important example in terms of revealing the effects of social movements developing in rural areas on Turkey's internal security policies and state-society relations. The starting point of the events was the accidental shooting of 17-year-old unlicensed driver Recep Kara by Gaziantep Police Chief Osman Nuri Gezmen during an operation carried out following a tip-off. Following Recep Kara's death, protests began in the city and grew with the participation of broad segments of the public, primarily drivers and young people. These protests merged with the funeral procession and turned into large-scale street riots throughout Gaziantep. Protesters attacked public buildings such as the Government House, Central Police Station, and Akyol Police Station; police vehicles were rendered unusable, and some individuals took advantage of the situation to loot the city. State security forces intervened heavily to quell the unrest, and extraordinary security measures were taken in the city. Reinforcements were requested from Ankara and Antakya to quell the incidents, and all these events occupied the agenda of the Grand National Assembly of Turkey (GNAT). In the TBMM, opposition parties harshly criticized the government's security policies, while the government, represented by then-Minister of the Interior Faruk Sükan and Prime Minister Süleyman Demirel, characterized the events as an isolated security incident. These events were part of the increasing social unrest in Turkey during the 1960s.

Anahtar Kelimeler

• Gaziantep
• 1968 Incidents
• Public Order

Kaynakça

1. Anonymous. (1969). Gaziantep İl Yıllığı (1968). Ankara: Gaziantep Valiliği.
2. Bulut, F. (2011). 68 Kuşağı Gençlik Olaylarının Uluslararası Boyutu ve Türkiye’de 68 Kuşağına Göre Atatürk ve Atatürkçülük Anlayışı. ÇTTAD, 11(23).
3. Gaziantep’te Emniyet Müdürünün bir şoförü öldürmesi ve sonrasında gelişen olaylar. (1968, 15 Kasım). Cumhuriyet, s. 1,4.
4. Gaziantep’te Recep Kara olayı sonrası kamu düzeni ve idari gelişmeler. (1968, 16 Kasım). Cumhuriyet, s. 1,7.
5. Gaziantep’te Recep Kara olayı ve soruşturmanın başlaması. (1968, 17 Kasım). Cumhuriyet, s. 1.
6. Kalfa Ataay, C. (2008). Türkiye’de Sosyalist Düşünce ve Hareketlerin İşçi Sınıfı ile İlişkisi (1968–71) Fabrika İşgal Eylemleri (Yayımlanmış doktora tezi). Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. YÖK Tez Merkezi veri tabanından erişildi. (https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp)
7. Karaçelik, A. R. (2022). Türkiye’de 68 Kuşağı Öğrenci Hareketleri. New Era International Journal of Interdisciplinary Social Researches, 14, s.35.
8. Kaynar, M. K. (2017). Türkiye'nin 1960'lı yılları. İstanbul: İletişim Yayınları.

9. Keskin, A. (2019). Türkiye’de Öğrenci Olayları ve Türk Siyaseti Üzerine Etkileri (1968–1980) (Yayımlanmış doktora tezi). Atatürk Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü. YÖK Tez Merkezi veri tabanından erişildi. (https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp)
10. Koca, M. (2018). 68 Öğrenci Olayları ve Üniversitelerde Politik Şiddet. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 8(15).
11. Ulusoy, K., - Aydemir, S. S. (2024). İdeolojik Örgütler ve Siyasi Öğrenci Olayları (1960–1980 Arası Üniversite Öğrenci Olaylarının Basına Yansıması). Ankara, www.vizetek.com.tr
12. Özhazinedar, T. (2021). Dünyada ve Türkiye'de 68 Olaylarının Karşılaştırmalı Bir İncelemesi (Yayımlanmış doktora tezi). Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı. YÖK Tez Merkezi veri tabanından erişildi. (https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp)
13. Soğuk Savaş Dönemi’nin 68 Olaylarına Etkisi. (2019, May). (International Baccalaureate diploma essay). Prof. Dr. Mümtaz Turhan Social Sciences High School, Turkey.
14. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (1968, 15 Kasım). Millet Meclisi Tutanak Dergisi (2. Dönem, Cilt 29, Toplantı 4).
15. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (1968, 20 Kasım). Millet Meclisi Tutanak Dergisi (2. Dönem, Cilt 29, Toplantı 4).
16. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (1968, 27 Kasım). Millet Meclisi Tutanak Dergisi (2. Dönem, Cilt 29, Toplantı 10).
17. Gaziantep’te Recep Kara olayı sonrası çıkan toplumsal olaylar. (1968, 15 Kasım). Milliyet, s.1.
18. Gaziantep’te şoförün Emniyet Müdürü tarafından vurulması olayı. (1968, 12 Kasım). Gaziantep Sabah, s. 1.
19. Gaziantep’te şoför yaralama ve araç gaspı olayı. (1968, 14 Kasım). Gaziantep Sabah, s. 1,4.
20. Recep Kara’nın ölümü üzerine Gaziantep’te yaşanan olaylar. (1968, 15 Kasım). Gaziantep Sabah, s. 1,4.
21. Recep Kara’nın ölümü ve Gaziantep’teki toplumsal olaylar. (1968, 16 Kasım). Gaziantep Sabah, s. 1,4.
22. Gaziantep’te 14 Kasım olayları sonrası emniyet ve tahkikat gelişmeleri. (1968, 17 Kasım). Gaziantep Sabah, s. 1.
23. Gaziantep’te 14 Kasım olayları sonrası tevkifler ve gelişmeler. (1968, 19 Kasım). Gaziantep Sabah, s. 1,4.
24. Gaziantep’te 14 Kasım olayları sonrası tahkikat ve toplumsal gelişmeler. (1968, 23 Kasım). Gaziantep Sabah, s. 1,4.
25. Gaziantep’te 14 Kasım olayları sonrası tahkikat gelişmeleri. (1968, 24 Kasım). Gaziantep Sabah, s. 1,4.
26. 14 Kasım olaylarının ikinci kısım sanıkları yargılandı. (1968, 7 Aralık). Gaziantep Sabah, s. 1.
27. 14 Kasım olayları duruşması devam ediyor. (1968, 29 Aralık). Gaziantep Sabah, s. 1.
28. Yalçın, D. (Ed.). (2010). Türkiye Cumhuriyeti Tarihi II (6. bs.). Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi.